Uzasadnienie
Zarządzeniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach z dnia 26 listopada 2014 r. w sprawie o sygn. akt II SO/Ke 18/14 pozostawiono bez rozpoznania wniosek [...] Stowarzyszenie [...] z siedzibą w K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata złożony przed wniesieniem skargi na bezczynność Prezydenta Miasta Kielce.
Na skutek wniesionego przez stronę sprzeciwu zarządzeniem z dnia 16 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach pozostawił bez rozpoznania wniosek Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata złożony przed wniesieniem skargi na bezczynność Prezydenta Miasta Kielce.
W uzasadnieniu wskazano, że ww. Stowarzyszenie złożyło w dniu 29 września 2014 r. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w osobie adwokata W.Z., wskazując, że korzystało z pomocy Gminy w realizacji zadania publicznego. Następnie zwróciło się do organu o umorzenie zobowiązania w całości, ale organ na to pismo nie odpowiedział.
Następnie Sąd podniósł, że w dacie złożenia powyższego wniosku w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach nie toczyło się żadne postępowanie ze skargi Stowarzyszenia. W związku z powyższym wezwano stronę do wskazania przedmiotu sprawy. W odpowiedzi Stowarzyszenie nie wskazało przedmiotu sprawy. Podało jedynie, że "zażalenie na żądanie referendarza w części dotyczącej wskazania sprawy, której skarga ma dotyczyć w związku z tym iż wynik tamtej sprawy nie jest zakończony, a ponadto mógłby on wzruszyć niezawisłość Sądu, przed którym ma toczyć się obecne postępowanie", oraz oświadczyło, że "po konsultacji z adwokatem z urzędu będziemy mogli zweryfikować to żądanie referendarza i ewentualnie uczynić mu zadość. Jednak na obecnym etapie postępowania to wezwanie jest niezasadne".
Dalej Sąd zacytował przepis art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej w skrócie "P.p.s.a.", a następnie wyjaśnił, że prawo pomocy może być przyznane do konkretnej sprawy, przy czym sprawa ta musi mieścić się w katalogu spraw wymienionych w powyższym przepisie. Dlatego też obowiązkiem strony starającej się o przyznanie prawa pomocy jest dokładne określenie przedmiotu skargi. Tymczasem strona we wniosku wskazała ogólnie, że sprawa dotyczy milczenia Prezydenta Miasta Kielce. Ponieważ strona tego braku nie uzupełniła, to – w ocenie Sądu – wniosek o przyznanie prawa pomocy, na zasadzie art. 257 P.p.s.a., należało pozostawić bez rozpoznania.
Zażalenie na powyższe zarządzenie wniosło Stowarzyszenie, podnosząc, że "nasza wiedza prawna w zakresie postępowania przed sądami administracyjnymi nie jest wystarczająca i dlatego wystąpiliśmy o pomoc". Następnie wskazano, że jeśli Stowarzyszenie faktycznie nie usunęło braku formalnego, to świadczy to o tym, że nie potrafi tego zrobić. Ponadto strona zwróciła się do Sądu o ustalenie "czy sprawa już się toczy czy też ma się toczyć, gdyż zamierzamy wywieść swoje prawa w tej materii". Nadto, zdaniem Stowarzyszenia, "brak wyjaśnienia wątpliwości powinien działać na korzyść skarżącego celem doprecyzowania jego pozwu celem rozwiania wątpliwości, co naszym zdaniem jest możliwe dzięki adwokatowi z urzędu".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przepis art. 243 § 1 P.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Wniosek taki składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Pozostawienie bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, umożliwia art. 257 P.p.s.a. W myśl tego przepisu pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania ma miejsce, gdy strona złożyła wniosek w innej formie niż na urzędowym formularzu, jak również gdy strona nie uzupełniła w zakreślonym przez sąd terminie braków wniosku.
Nadto dodać należy, że w sytuacji, gdy wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony jeszcze przed wpłynięciem do sądu skargi na działanie lub bezczynność organu, to wniosek taki powoduje wszczęcie postępowania w rozumieniu art. 63 P.p.s.a. Konsekwentnie wniosek ten, stosownie do art. 64 § 2 P.p.s.a., winien czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, w przeciwnym razie strona zostaje wezwana do uzupełniania braków formalnych wniosku.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że gdy pozostawienie wniosku bez rozpoznania następuje w drodze zarządzenia referendarza (art. 258 § 2 pkt 6 P.p.s.a.), na które został wniesiony sprzeciw, to zarządzenie takie traci moc i jak wynika z art. 260 zd. pierwsze P.p.s.a., wówczas sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 260 zd. drugie P.p.s.a. na postanowienie przysługuje zażalenie. Treść regulacji zawartej w art. 260 P.p.s.a. wskazuje, że po złożeniu sprzeciwu, bez względu na to czy dotyczy on zarządzenia, czy postanowienia, rozstrzygnięcia te tracą moc, a sąd rozpoznając sprawę wskutek złożonego sprzeciwu wydaje postanowienie. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę w trybie przewidzianym w art. 260 P.p.s.a. zastosował wadliwą formę rozstrzygnięcia, błędnie określając wydane postanowienie jako zarządzenie. To uchybienie Sądu nie miało jednak wpływu na rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny wniesionego przez stronę środka zaskarżenia, prawidłowo określonego jako zażalenie, a także na ostateczny wynik sprawy będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Z treści zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika bowiem, że zostało ono wydane w istocie przez Sąd orzekający w składzie jednoosobowym po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, a przedmiotem rozstrzygnięcia był wniosek o przyznanie prawa pomocy, którego braki nie zostały pomimo stosownego wezwania uzupełnione. Zatem nadanie przez Sąd wydanemu na posiedzeniu niejawnym rozstrzygnięciu wadliwej formy zarządzenia nie może podważyć zasady, że rozstrzygnięcie to w istocie rzeczy jest postanowieniem sądu, o jakim mowa w art. 260 P.p.s.a. (porównaj: postanowienie NSA z dnia 11.12.2012 r., sygn. akt II FZ 954/12; postanowienie NSA z dnia 18.11.2011 r., sygn. akt II OZ 1121/11).
Odnosząc się zaś do istoty sprawy podnieść należy, że przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony przez Stowarzyszenie jeszcze przed złożeniem skargi do sądu. We wniosku w rubryce dotyczącej informacji o przedmiocie zaskarżenia wskazano "opieszałość" Prezydenta Miasta Kielce, podnosząc dalej, że "Stowarzyszenie korzystało z pomocy Gminy w realizacji zadania publicznego. Następnie zwróciliśmy się z pismem do organu o umorzenie zobowiązania w całości. Niestety organ nie podjął odpowiedzi na nasze pismo i tak jest do dzisiaj". W związku z powyższym strona została wezwana do precyzyjnego wskazania przedmiotu sprawy, której ma dotyczyć skarga na bezczynność Prezydenta Miasta Kielce oraz nadesłanie kopii pisma z dnia 19 maja 2013 r., w terminie 7 dni licząc od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wezwania powyższego w zakresie wskazania przedmiotu sprawy, którego ma dotyczyć skarga Stowarzyszenie nie wskazało, czego nie kwestionuje. W związku z powyższym, zasadnie Sąd pierwszej instancji pozostawił wniosek Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Stanowiska tego nie podważyło Stowarzyszenie we wniesionym zażaleniu. Na uwzględnienie nie zasługiwał także argument, że strona nie wiedziała, w jaki sposób usunąć brak formalny do którego została wezwana, bowiem z treści pisma z dnia 11 listopada 2014 r. wynika, że strona uchyliła się od jego wypełnienia, podnosząc że "wynik tamtej sprawy nie jest zakończony a ponadto mógłby on wzruszyć niezawisłość Sądu, przed którym ma toczyć się obecne postępowanie".
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.