Postanowienie NSA z 24 kwietnia 2020 r., I OZ 60/20

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 24 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1013/19 o odrzuceniu zażalenia

Sprawa

w sprawie ze skargi M. B., Z. B., S. B., M. W., E. B., T. O., M. S., M. M. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie

Skład

Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem z 15 października 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1013/19 odrzucił zażalenie M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 września 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 1013/19 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi M. B., Z. B., S. B., M. W., E. B., T. O., M. S., M. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem z 5 września 2019 r. odrzucił skargę M. B., Z. B., S. B., M. W., E. B., T. O., M. S. i M. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2019 r., utrzymującą w mocy decyzję tego organu z [...] września 2018 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z [...] listopada 1985 r. znak [...] orzekającej o przejęciu za emeryturę od A. i B. małż. B. na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziły działki nr [...] o pow. [...] ha, położone w D. Pismem z 18 września 2019 r. M. B. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie.

Zgodnie z zarządzeniem z 24 września 2019 r. wezwano M. B. do uzupełnienia braków formalnych zażalenia, przez nadesłanie 3 odpisów zażalenia poświadczonych za zgodność z oryginałem, w terminie 7 dni pod rygorem jego odrzucenia. Powyższe wezwanie doręczono 30 września 2019 r. Ostatni dzień zakreślonego terminu przypadł zatem na 7 października 2019 r. (poniedziałek).

10 października 2019 r. wpłynęły do Sądu 3 odpisy zażalenia, nadesłane przez M. B. 8 października 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że z uwagi, iż w niniejszej sprawie ostatni dzień terminu do usunięcia braków formalnych zażalenia przypadł na 7 października 2019 r., uznać należy, że nadane 8 października 2019 r. odpisy zażalenia zostały złożone po terminie. Zgodnie zaś z art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Dlatego też, na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., przedmiotowe zażalenie podlega odrzuceniu.

Na powyższe postanowienie M. B. złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

• art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., przez niezasadne uznanie, iż w przedmiotowej sprawie zostały spełnione przesłanki uzasadniające odrzucenie zażalenia, tj. nie zostały usunięte w terminie braki formalne zażalenia;
• art. 72 § 1 p.p.s.a., przez uznanie, iż w przedmiotowej sprawie 30 września 2019 r. doszło do skutecznego doręczenia skarżącemu pisma zawierającego wezwanie do usunięcia braków formalnych zażalenia, podczas gdy przesyłka wprawdzie 30 września została wydana siostrze skarżącego, która jednak nie jest dorosłym domownikiem, bowiem nie mieszka w D. ale w L., a ponadto nie posiadała stosownego pełnomocnictwa do odbioru korespondencji z Sądu, jak również odebraną przesyłkę przekazała skarżącemu 5 października 2019 r. z informacją, że otrzymała ją 1 października 2019 r.,
• art. 33 § 1 w zw. z art. 47 § 1 w zw. z art. 178 p.p.s.a., przez żądanie od skarżącego zbędnych egzemplarzy odpisu zażalenia dla osób, które na obecnym etapie postępowania nie mają statusu strony, gdyż ich skargi zostały prawomocnie odrzucone, czego nie kwestionują, zaś skarżący działa wyłącznie w imieniu własnym kwestionując postanowienie o odrzuceniu skargi.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylnie ww. postanowienia i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do treści art. 47 § 1 w zw. z art. 194 § 3 p.p.s.a. do zażalenia należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich pozostałym stronom występującym w sprawie. Jeżeli zażalenie nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienie lub poprawienia w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia zażalenia.

W postępowaniu sądowoadministracyjnym stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi (art. 32 p.p.s.a.). Ilekroć w niniejszej ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania (art. 12 p.p.s.a.). Natomiast art. 33 § 1 p.p.s.a. stanowi, że osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, że osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, nabywa status uczestnika postępowania na prawach strony wyłącznie w przypadku skutecznego wszczęcia postępowania sądowego zainicjowanego skargą innej osoby. Celem postępowania przed sądem administracyjnym jest dokonanie przez ten sąd kontroli działalności administracji publicznej. Co oczywiste, warunkiem merytorycznego rozpoznania sprawy jest skuteczne wszczęcie postępowania sądowego. Do tego z kolei niezbędne jest skuteczne wniesienie skargi, tj. takiej, która nie jest obarczona brakami formalnymi i fiskalnymi ani nie podlega odrzuceniu z innych przyczyn wymienionych w art. 58 § 1 p.p.s.a. W sytuacji, gdy z powodów wyżej wymienionych skarga nie może zainicjować postępowania sądowego, w którym Sąd merytorycznie rozpozna skargę, a więc kiedy skarga podlega odrzuceniu, przyjąć należy, że stosunek procesowy nawiązuje się wyłącznie między skarżącym i organem, którego akt lub czynność jest przedmiotem zaskarżenia, a Sądem. W opisanej sytuacji nie można jednak mówić o powstaniu takiego stosunku w odniesieniu do osoby, o której mowa w art. 33 § 1 p.p.s.a. Przyjąć należy, że osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, nabywa status uczestnika postępowania na prawach strony i związane z tym uprawnienia procesowe jedynie, gdy postępowania to zmierzać będzie do merytorycznego rozpoznania skargi. Odrzucenie skargi jest rozstrzygnięciem formalnym, które w żaden sposób nie wpływa na sytuację prawną osób, które w przypadku jej skutecznego wniesienia byłyby uznane za uczestnika postępowania w myśl art. 33 § 1 p.p.s.a. Są one wprawdzie bezpośrednio zainteresowane rozstrzygnięciem sprawy, jednakże nie można twierdzić, że odrzucenie skargi naruszy interes prawny tych osób (por. postanowienia NSA z: 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OZ 367/18; 6 lutego 2018 r., sygn. akt II OZ 75/18; 7 lutego 2017 r., sygn. akt II OZ 64/17; 19 maja 2016 r., sygn. akt II OZ 512/16). Pogląd ten Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotowe zażalenie w pełni podziela.

W niniejszej sprawie postanowieniem z 5 września 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę M. B., Z. B., S. B., M. W., E. B., T. O., M. S., M. M. z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych skargi. Po wpłynięciu zażalenia M. B. (działającego w imieniu własnym) na to postanowienie Sąd przeprowadził wstępne badanie, w wyniku którego zarządzeniem z 24 września 2019 r. wezwał go do usunięcia braków formalnych zażalenia przez złożenie trzech jego odpisów. W związku z niewykonaniem powyższego zarządzenia w terminie postanowieniem z 15 października 2019 r. Sąd pierwszej instancji odrzucił zażalenie na postanowienie z 5 września 2019 r.

Wprawdzie ww. przepis art. 47 § 1 w zw. z art. 194 § 3 p.p.s.a. nakazuje do zażalenia dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich pozostałym stronom występującym w sprawie, jednakże, w świetle powyższych wywodów, przyjąć należy, że obowiązek ten powstaje dopiero z momentem skutecznego wniesienia skargi. Skoro w niniejszej sprawie, na tym etapie postępowania, nie mamy do czynienia ze skutecznym wniesieniem skargi, to uznać trzeba, że nie było podstaw do wzywania M. B. do uzupełnienia braków formalnych zażalenia przez przedłożenie trzech jego odpisów celem doręczenia podmiotom innym niż organ, gdyż na tym etapie postępowania osoby, które brały udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosły skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy ich interesu prawnego, nie mają statusu uczestników postępowania na prawach strony i nie posiadają związanych z tym uprawnień procesowych.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skoro Sąd nie miał podstaw do wezwania skarżącego do usunięcia ww. braku formalnego zażalenia, to tym samym jego nieuzupełnienie w terminie nie mogło skutkować odrzuceniem zażalenia. Składając przedmiotowe zażalenie skarżący doręczył bowiem jego odpis dla organu.

Odnosząc się do argumentacji skarżącego, iż uzupełnił braki formalne zażalenia w terminie, gdyż korespondencja została odebrana przez osobę nieuprawnioną wyjaśnić należy, że z akt sprawy wynika, że korespondencję zawierającą przedmiotowe wezwanie doręczono 30 września 2019 r. T. O., tj. dorosłemu domownikowi, która podpisała się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, czym podjęła się oddania przesyłki skarżącemu. Okoliczność, że odbierająca wezwanie osoba nie była domownikiem, nie mogła mieć wpływu na podważenie skuteczności doręczenia wezwania. Doręczający korespondencję nie musi znać zakresu uprawnień osoby, która jest obecna pod danym adresem zwłaszcza w sytuacji, gdy zobowiązała się ona do oddania przesyłki adresatowi. Skoro skarżący udostępnił klucze swojej siostrze, uznać należy, że była ona uprawniona do odbioru korespondencji w imieniu skarżącego. Domownik, który zobowiązał się do oddania pisma adresatowi, powinien przekazać niezwłocznie informację o nadejściu przesyłki adresatowi. To adresat jest odpowiedzialny za osoby, które z mocy prawa mogą podczas jego nieobecności odebrać kierowaną do niego przesyłkę, jak to jest w przypadku doręczenia zastępczego dorosłemu domownikowi. Wszelkie zatem zaniechania domownika w terminowym przekazaniu korespondencji adresatowi, wywołują skutki wobec samego adresata. Tym samym, za prawidłowe należy uznać stanowisko Sądu, że w niniejszej sprawie przedmiotowe wezwanie zostało doręczone 30 września 2019 r. Z uwagi jednak, iż jak już powyżej wskazano, przedmiotowe wezwanie było wadliwe, okoliczność jego prawidłowego doręczenia T. O., nie ma wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Ustosunkowując się natomiast do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, się że nie może być on uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a, które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji.

Z powyższych względów, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.