Postanowienie NSA z 16 czerwca 2009 r., I OZ 604/09

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 16 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. i A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt IV SAB/Wa 23/08 o ustanowieniu dla M. K. i A. K. radcy prawnego z urzędu i oddaleniu wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi A. Z., M. K. i A. K. na bezczynność Ministra Infrastruktury w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek przewodniczący

Uzasadnienie

W dniu 10 lutego 2009 r. M. K. i A. K. złożyli wniosek o przyznanie prawa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego do sporządzenia skargi kasacyjnej. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M. i A. K., złożonego na urzędowym formularzu PPF wynika, że posiadają spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu o pow. 48 m2, uzyskują stałe dochody w postaci świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 3 105, 30 zł brutto miesięcznie.

Postanowieniem z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt IV SAB/Wa 23/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie w pkt 1 ustanowił dla M. K. i A. K. radcę prawnego z urzędu, a w pkt 2 oddalił wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Sąd uznał, że wnioskodawcy nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, w związku z czym, zdaniem Sądu, uiszczenie przez nich wpisu od skargi w wysokości 100 zł nastąpiło bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżących, bowiem stałe źródło dochodu w łącznej wysokości 3.105,30 zł brutto służy do utrzymania jedynie skarżących, którzy nie mają nikogo na utrzymaniu. Nadto mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe.

Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu Sąd stwierdził, że zasługuje on na uwzględnienie, gdyż poniesienie kosztów zastępstwa procesowego mogłoby narazić skarżących na uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego.

Na powyższe postanowienie dotyczące oddalenia wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 2 postanowienia) M. K. i A. K. złożyli zażalenie, wskazując, że odmowa zwolnienia od kosztów sądowych uniemożliwia im skorzystanie z dobrodziejstwa częściowo przyznanego prawa pomocy. Podnieśli, że od dnia złożenia skargi ich sytuacja finansowa nie uległa poprawie na tyle, aby byli w stanie pokryć koszty sądowe.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) to strona ma obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód.

Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zbadał przesłanki warunkujące przyznanie M. i A. K. prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd pierwszej instancji ustanawiając skarżącym pełnomocnika z urzędu i odmawiając zwolnienia od kosztów sądowych dał wyraz swojemu stanowisku, powołując się na sytuację rodzinną i materialną skarżących.

M. i A. K. nie spełniają warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiadają stały miesięczny dochód, na który składają się emerytura skarżącej w kwocie 1.503,71 zł oraz emerytura jej męża w kwocie 1.601,59 zł. Skarżący nie mają nikogo na utrzymaniu, a zatem dochody te służą do utrzymania jedynie dwóch osób. Ponadto skarżący posiadają spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu o pow. 48 m2,.

W związku z tym stwierdzić należy, że przy stałym miesięcznym dochodzie skarżący są w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia w części kosztów niniejszego postępowania. Tym bardziej, iż – jak zasadnie zważył Sąd pierwszej instancji – skarżący są zobowiązani do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.