Uzasadnienie
M. M. domagał się ustanowienia adwokata z urzędu. Podkreślił, że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro oraz dochodów. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i jest osobą długotrwale bezrobotną. Oświadczył również, że opieka społeczna nie pomaga mu żaden sposób od 3 lat.
Starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym zakresie zobligował skarżącego do podania miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego oraz nadesłania dokumentów potwierdzających te wydatki. Ponadto wezwano wnioskodawcę do wskazania źródeł, z których czerpie środki na pokrycie wyżej wymienionych kosztów.
Skarżący nadesłał pismo, w którym stwierdził, że otrzymuje dodatek mieszkaniowy w kwocie 78 zł, w zamieszkiwanym lokalu nie ma gazu i światła natomiast na leki, żywność i ubranie nie przeznacza żadnych pieniędzy ponieważ Ośrodek Pomocy Społecznej w Chorzowie od 3 lat mu nie pomaga. Podkreślił również, że jest osobą długotrwale bezrobotną bez prawa do zasiłku zarejestrowaną w Urzędzie Pracy w Chorzowie.
Następnie skarżący złożył kolejne pismo, w którym powtórzył wcześniejszą argumentację oraz dodał, że nie posiada żadnych środków finansowych, nie ma auta ani własnego mieszkania, gdyż mieszka w lokalu socjalnym.
Postanowieniem z 24 marca 2015 r. starszy referendarz sądowy odmówił M. M. przyznania prawa pomocy.
Skarżący złożył kolejne pismo, w którym podtrzymał swoją dotychczasową argumentację a ponadto wskazał, że utrzymuje się ze zbierania surowców wtórnych i jest osoba bardzo biedną.
Następnie skarżący złożył sprzeciw na powyższe postanowienie, domagając się przyznania prawa pomocy w osobie adwokata z urzędu. Jednocześnie ponownie podniósł, że nie posiada żadnego majątku, jest osobą długotrwale bezrobotną zarejestrowaną w Urzędzie Pracy w Chorzowie, ma przyznany dodatek mieszkaniowy w kwocie 78 zł i zajmuje lokal socjalny, w którym nie ma ani gazu ani światła.
Postanowieniem z 27 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji stwierdził, między innymi, że skarżący nie udokumentował w żaden sposób swojej sytuacji majątkowej, w szczególności pomimo wezwania nie podał miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania oraz nie wskazał źródeł ich finansowania. Oświadczył jedynie w kilku pismach, że nie posiada żadnych dochodów, nie otrzymuje od 3 lat świadczeń z pomocy społecznej, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, mieszka w lokalu socjalnym, w którym nie ma gazu i światła natomiast na leki i wyżywienie nie ma pieniędzy. W związku z powyższym w ocenie Sądu skarżący nie uprawdopodobnił żadnego ze swych twierdzeń a tym samym należało uznać, że nie usunął wątpliwości co do swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. Również w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem, przykładowo o sygn. akt IV SA/Gl 286/14 i IV SA/Gl 424/14, M. M. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy i również nie zobrazował w sposób wystarczająco jasny swojej sytuacji materialnej.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie, a wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.
Zażalenie na postanowienie z 27 kwietnia 2015 r. wniósł M. M..
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Dotyczy osób, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Należy uwzględnić także wydatki tej osoby, związane z koniecznym utrzymaniem.
Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Innymi słowy, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach trafnie przyjął, że skarżący nie wykazał, że zaistniały przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. M. M. nie wykazał w sposób wiarygodny jakie konkretnie wydatki ponosi na swoje utrzymanie, ani jakie ma dochody.
Gdyby dać wiarę twierdzeniom skarżącego, należałoby przyznać mu prawo pomocy. Jednakże, w niniejszej sprawie nie można dać wiary skarżącemu jedynie na podstawie jego twierdzeń, niepopartych dowodami. Fakty podane przez skarżącego powinny zostać udokumentowane. W przeciwnym wypadku nie jest możliwe sprawdzenie, czy rzeczywiście sytuacja skarżącego jest taka, jak ją skarżący opisuje.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.