Postanowienie NSA z 17 czerwca 2016 r., I OZ 615/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 17 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. Ż. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Ke 717/14 oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi A. Ż. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] czerwca 2014 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie prawa własności nieruchomości postanawia oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Maciej Dybowski przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Ke 717/14 (dalej postanowienie z 14 kwietnia 2016 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek J. Ż. (dalej wnioskodawczyni lub uczestniczka) o zwolnienie od kosztów sądowych.

Postanowieniem z 7 lipca 2015 r. II SA/Ke 717/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił zażalenie A. Ż. na postanowienie z 29 maja 2015 r. II SA/Ke 717/14 o odrzuceniu skargi kasacyjnej A. Ż. (dalej skarżąca) od wyroku z 19 lutego 2015 r. II SA/Ke 717/14 (k. 149-150 akt sądowych).

Pismem z 26 października 2015 r. uczestniczka wniosła do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym, utrzymuje się z uposażenia w wysokości 2900 zł i renty w wysokości 2400 zł netto miesięcznie (łącznie 5.300 zł). Uczestniczka wskazała, że komornik zajął jej wynagrodzenie i rentę, miesięcznie ściąga 2400 zł na spłatę długów zaciągniętych przez inne osoby. Wykazała współwłasność w ½ części domu w stanie surowym, działki przy ul. Wojska Polskiego 18 w Kielcach i zadłużonego mieszkania w Kielcach. Oświadczyła, że nie otrzymała odszkodowania za wywłaszczoną część nieruchomości. Podała następujące stałe zobowiązania i wydatki: kredyt -1700 zł, czynsz -1170 zł, media - 150 zł, rehabilitacja - 600 zł, koszty leczenia - 300 zł. Uczestniczka podniosła, że wskutek zajęcia komorniczego nie ma środków nawet na utrzymanie konieczne, w tym zakup żywności, leczenie, rehabilitację (k. 179-180 akt sądowych).

Postanowieniem z 10 listopada 2015 r. II SA/Ke 717/14 (dalej postanowienie z 10 listopada 2015 r.) referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 182-183 akt sądowych).

Od postanowienia z 10 listopada 2015 r. uczestniczka wniosła sprzeciw wskazując, że nie ubiega się o przyznanie pełnomocnika z urzędu, bo takiego nie potrzebuje.

WSA w Kielcach postanowieniem z 31 grudnia 2015 r. II SA/Ke 717/14 (dalej postanowienie z 31 grudnia 2015 r.) oddalił wniosek zarówno o zwolnienie od kosztów sądowych, jak i o ustanowienie adwokata. Na powyższe postanowienie zażalenie wniosła wnioskodawczyni wskazując, że nie zgadza się ze wskazanym orzeczeniem, informując że adwokata potrzebuje A. Ż., a nie J. Ż. (k. 201-205 akt sądowych).

Postanowieniem z 25 lutego 2016 r. I OZ 158/16 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie z 31 grudnia 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, winno nastąpić z uwzględnieniem modyfikacji zakresu tego wniosku ograniczonego ostatecznie wyłącznie do zwolnienia od kosztów sądowych, a nie jak to orzekł sąd I instancji, także w zakresie ustanowienia adwokata.

WSA w Kielcach odmawiając uczestniczce przyznania prawa pomocy postanowieniem z 14 kwietnia 2016 r., wskazał art. 245 § 1 i 3, i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa). Wyjaśnił, że występująca z wnioskiem o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za jego uwzględnieniem, co oznacza, że jest obowiązana wykazać z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że poniesienie kosztów sądowych wiązać się będzie z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu.

Wojewódzki Sąd uznał, że gdy środki na utrzymywanie gospodarstwa domowego wnioskodawczyni uzyskiwane są przez nią ze stałego źródła dochodu, posiada majątek w postaci nieruchomości, a także nie ma trudności związanych z regulowaniem bieżących zobowiązań, nie można uznać, że istnieją wobec niej podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - aktualnie obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w wysokości 100 zł.

Zażalenie na postanowienie z 14 kwietnia 2016 r. wywiodła J. Ż. domagając się zmiany postanowienia w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych a także przeniesienia sprawy do Sądu w Warszawie "bowiem straciła do Sądu w Kielcach zaufanie" (k. 249-251 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd I instancji prawidłowo zastosował zasady przyznawania prawa pomocy, uznając, że w sytuacji uczestniczki nie występują przesłanki do jej przyznania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (na obecnym etapie ograniczające się do symbolicznej kwoty 100 zł) bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). Kwota 5.300 zł (uzyskiwana przez uczestniczkę tytułem wynagrodzenia i renty - łącznie) stanowi 2,86 kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę w Polsce w 2016 r. (1.850 zł od dnia 1 stycznia 2016 r. – Dz. U. z 2015 r., poz. 1385). Obowiązek spłacania przez wnioskodawczynię zobowiązań prywatnoprawnych, w tym egzekwowanych przez komornika (zajętych w wysokości 2.400 zł miesięcznie), nie może mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zalicza się koszty sądowe (postanowienie NSA z 8.7.2014 r., II OZ 671/14, akceptowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C. H. Beck 2015, s. 965-966, nb 45).

Uczestniczka wraz z siostrą jest uprawniona do uzyskania odszkodowania w wysokości 31.319 zł z tytułu wywłaszczenia nieruchomości w Kielcach, która to kwota obecnie jest złożona do depozytu sądowego. Zagadnienie, dlaczego odszkodowanie zostało wpłacone do depozytu sądowego, nie zaś przesłane (w odpowiedniej części) uczestniczce, nie należy do zagadnień badanych w postępowaniu wpadkowym o zwolnienie od kosztów sądowych. Uczestniczka w każdej chwili ma możliwość, przesyłając odpowiedni wniosek do Sądu Rejonowego, podjąć z depozytu sądowego kwotę odpowiadającą jej udziałowi w odszkodowaniu i z tej kwoty pokryć wpis od zażalenia w kwocie 100 zł. Podjęcie kwoty z depozytu nie zamyka skarżącej ani uczestniczce drogi do domagania się w dwuinstancyjnym postępowaniu sądowoadministracyjnym kontroli, czy kwota dotychczas przyznana tytułem odszkodowania nie powinna być wyższa.

W przedmiotowej sprawie odmowa przyznania prawa pomocy przez Sąd I instancji została poprzedzona szczegółową analizą sytuacji materialnej i rodzinnej, przedstawionej przez uczestniczkę. W zaskarżonym rozstrzygnięciu Sąd odniósł się do wszystkich wskazanych przez wnioskodawczynię okoliczności, nie dopatrując się istnienia przesłanek, które by uzasadniały przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Argumenty podniesione w zażaleniu nie prowadziły do odmiennej oceny, niż zaprezentowana w zaskarżonym postanowieniu.

Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi nie zna instytucji "przeniesienia sprawy do Sądu w Warszawie". Taką przyczyną nie może być niepełnosprawność uczestniczki. Sąd doręcza uczestniczce odpisy wszystkich postanowień, za wyjątkiem tych, które dotyczą wyłącznie prawa pomocy skarżącej (art. 252 § 3 ppsa), zatem nie informuje uczestniczki "wybiórczo" (s. 3 uzasadnienia zażalenia). Uczestniczka może ustanowić swym pełnomocnikiem skarżącą lub inne osoby, wymienione w art. 35 § 1 ppsa, i z ich pomocą przeglądać akta sprawy.

W sprawie nie zaistniały przesłanki zastosowania art. 20 § 4 ppsa, bowiem uczestniczka nie wniosła o wyłączenie wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.