Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 5 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 646/10 oddalił wniosek A. Z. o wyłączenie sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie- sędziego NSA J. K. i sędziów WSA: M. G., A. J., B. J., B. J., T. L., K. M., A. M., H. R., Z. S., A. B., W. P., Z. S. oraz referendarzy A. B. i K. N. od orzekania w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że w dniu [...] czerwca 2011 r. wpłynął wniosek A. Z. o wyłączenie wskazanych sędziów oraz referendarzy sądowych. Powołując się na art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.), strona wskazała, że istnieje uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziów i referendarzy sądowych, którzy brali udział w prowadzonych uprzednio postępowaniach w jego sprawach. W ocenie skarżącego argumentem przesądzającym o zasadności wniosku jest podejmowanie przez orzekających decyzji pod wpływem czynników irracjonalnych.
WSA w Olsztynie podniósł, że wymienieni we wniosku o wyłączenie sędziowie oraz referendarze sądowi złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których wskazali, że nie zachodzi między nimi a stronami postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznaniu sprawy. Ponadto oświadczyli, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia ich z mocy ustawy, o których mowa w art. 18 P.p.s.a.
W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie jedynie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata przez nią zaufania co do obiektywizmu sędziego. Sąd I instancji stwierdził, że sam fakt orzekania w innej sprawie, w której wnioskodawca był stroną nie daje podstaw do formułowania zastrzeżeń co do bezstronności sędziego, biorącego udział w rozstrzyganiu innej sprawy. W tym kontekście podstawy do wyłączenia nie może stanowić również niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia uprzednio toczącej się sprawy.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że argumentacja skarżącego ma charakter ogólnikowy i wskazuje m.in. na istnienie czynników irracjonalnych wpływających na podejmowane decyzje oraz sugeruje, że sędziowie oraz referendarze sądowi pozostają pod wpływem uprzedzeń czy też niechęci do strony, co skutkowało negatywnymi dla niej rozstrzygnięciami w zakresie wniosków o wyłączenie złożonych w innych sprawach. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie twierdzenia skarżącego nie mogły podważyć wiarygodności złożonych w niniejszej sprawie oświadczeń i stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Nie odwoływały się bowiem do konkretnych okoliczności faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na ocenę sposobu prowadzenia postępowania przez sędziego czy też referendarza sądowego.
Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł A. Z., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
a/ art. 22 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. przez wadliwe i bezpodstawne przyjęcie, że w aktach sprawy są zawarte oświadczenia sędziów i referendarzy, których dotyczy wniosek o wyłączenie;
b/ art. 19 P.p.s.a. przez wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że norma ta może być rozumiana inaczej niż to, że jeśli w sprawie zachodzi albo istnieją okoliczności, co do wątpliwości lub mogące wywołać wątpliwość, co do bezstronności sędziego przez jego jednoznaczne lub pokrewne działania lub zachowania albo też inne skutki jego zachowań odnoszące się do sprawy lub do uprawnień strony, a mające wpływ na sprawę lub mogące oddziaływać na sprawę pozytywnie lub negatywnie w toku dalszej instancyjnej kontroli, to nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki wynikające z normy art. 19 P.p.s.a. skutkujące uwzględnieniem przesłanek z zakresu wniosku;
c/ art. 22 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 19 P.p.s.a. poprzez subiektywne przyjęcie, że sprawa wniosku skarżącego o wyłączenie wymienionych sędziów WSA w Olsztynie oraz referendarzy sądowych w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 646/10 z powodu stanowiska skarżącego do tych sędziów oraz referendarzy i wskazanych przyczyn ich wyłączenia (art. 19 P.p.s.a.) nie spowodowało tego, że nie zachodziły w ogóle i nie istniały jakiegokolwiek rodzaju podstawy stosunku osobistego do skarżącego i wymienionych sędziów oraz przesłanek i okoliczności do przyjęcia, że działanie polegające na wnioskowaniu o wyłączenie wspomnianych sędziów i na skutek jego podjętych decyzji w stosunku do wniosków skarżącego w tej sprawie mogłoby wywołać jakąkolwiek uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziów;
d/ art. 141 § 4 w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. na skutek art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. przez błędne przyjęcie oraz wadliwe ustalenie faktów sprawy, że w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 646/10 brak było jakichkolwiek przesłanek rzeczywistych i prawnych do przyczyn wyłączenia składu sędziowskiego w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 646/10, którego to dotyczył wniosek o wyłączeniu oraz to, że przesłanki wskazane przez skarżącego nie mogą stanowić przyczyny wyłączenia;
e/ art. 20 § 1 P.p.s.a. poprzez bezpodstawne i subiektywne przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnił swojego wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy.
W obszernym uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł między innymi, że wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziów musi być poprzedzone złożeniem przez nich dokładnie skonkretyzowanych oraz właściwie i należycie uzasadnionych wyjaśnień, w tym wyjaśnień odnoszących się do wniosku i wskazanych przyczyn wyłączenia. Nie można uznać, jak uczynił to WSA w Olsztynie, że złożenie przez sędziów i referendarzy oświadczenia nieodnoszącego się w ogóle do zakresu wniosku strony jest wystarczające, aby uznać wniosek strony za nieuzasadniony. Przytaczając orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądu Najwyższego, wskazał, że przesłanki względne wyłączenia sędziego, które mogłyby wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego są zwrotem niedookreślonym. Sąd I instancji nie dokonał oceny, czy takie przesłanki w rozpoznawanej sprawie zaistniały.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Instytucja wyłączenia sędziego ma charakter procesowej gwarancji jego bezstronności w konkretnym postępowaniu, czego warunkiem jest niezależność sędziego zarówno od organów państwa, jak i od stron. Wyłączenie sędziego ma służyć stworzeniu takich warunków sprawowania urzędu sędziowskiego, które eliminują możliwość wywierania nacisków na sędziego z którejkolwiek strony (M. Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, str. 151). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa - art. 18 § 1 P.p.s.a., wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 19 P.p.s.a.). W myśl art. 24 § 1 przepisy rozdziału 5 zatytułowanego "wyłączenie sędziego" stosuje się odpowiednio do referendarza sądowego.
Odnosząc się do zarzutu niezłożenia przez sędziów i referendarzy oświadczenia w trybie określonym w art. 22 § 2 P.p.s.a., należy wskazać, że zgodnie z tym przepisem wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego (odpowiednio referendarza sądowego) musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy wszyscy sędziowie oraz referendarze sądowi objęci wnioskiem o wyłączenie ich od rozpoznawania sprawy skarżącego, wbrew zarzutom zawartym w zażaleniu, złożyli wymagane oświadczenia. Ich treść w pełni odpowiada wymogom stawianym przez ustawodawcę w tym zakresie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieje ugruntowany pogląd, że skoro sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenia nie zasługuje na uwzględnienie (postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OZ 864/10). Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71 podkreślił, że "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego".
Ponadto podzielić należy pogląd wyrażony przez WSA w Olsztynie, że niezadowolenie skarżącego ze sposobu prowadzenia sprawy oraz wyniku załatwiania jego wniosków nie stanowią wystarczającej podstawy do wyłączenia wskazanych sędziów i referendarzy. Również subiektywne odczucia skarżącego co do stosunku sędziego do jego osoby nie mogą stać się przyczyną wyłączenia od rozpoznawania określonej sprawy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący ani we wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy, ani w zażaleniu na postanowienie WSA w Olsztynie, nie wskazał żadnych ustawowych przesłanek uzasadniających wyłączenie wskazanych osób. Nie wykazał ponadto, że istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co bezstronności w danej sprawie sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Ogólnikowe twierdzenia powołane w składanych pismach nie mogą wskazywać na brak bezstronności sędziów przy rozpoznawaniu sprawy.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.