Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Po 440/15 (dalej postanowienie z 14 kwietnia 2016 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie wniosku o ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie uzupełnił w terminie 7 dni wniosku o prawo pomocy zgodnie z zarządzeniem z dnia 12 stycznia 2016 r. II SA/Po 440/15 (dalej zarządzenie z 12 stycznia 2016 r.). [Referendarz sądowy] wezwał skarżącego do uzupełnienia, w terminie 7 dni, wniosku o prawo pomocy przez przedłożenie dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o materiał znajdujący się w aktach sprawy. Powyższe pismo doręczono skarżącemu dnia 4 lutego 2016 r. (k. 52-53, 56, 57, 59 akt sądowych). Mimo upływu zakreślonego terminu, skarżący nie uzupełnił wniosku. Sąd I instancji, postanowieniem z 14 kwietnia 2016 r., na podstawie art. 254 § 1, art. 260 w zw. z art. 16 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa) odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie wniosku o ustanowienie adwokata.
Wnioskodawca zwolniony jest w niniejszej sprawie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy, rozpoznanie wniosku w tym zakresie pozostawało zbędne, a postępowanie w sprawie przyznania pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlegało umorzeniu (art. 239 § 1 pkt 1 lit. b ppsa; k. 75-81 akt sądowych).
Zażalenie na to postanowienie wywiódł T. D., domagając się zmiany postanowienia i przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wskazał, że nie ma kont bankowych, nieruchomości, samochodów ani dochodów z dzierżaw; jest zadłużony w funduszu alimentacyjnym (k. 86 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie – w zakresie normatywnym istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy -adwokata (art. 244 § 1 ppsa). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 ppsa). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, radcy prawnego (§ 2 art. 245 ppsa).
Ustawodawca użył określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 ppsa.
Słusznie WSA w Poznaniu wskazał, że skoro wnioskodawca zwolniony jest w niniejszej sprawie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy, rozpoznanie wniosku w tym zakresie pozostawało zbędne, a postępowanie w sprawie przyznania pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlegało umorzeniu (art. 239 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 161 § 1 pkt 3 ppsa).
Sąd I instancji prawidłowo ustalił – w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy w zakresie częściowym (art. 244 § 1 i 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa), że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 § 1 ppsa. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów opłacenia profesjonalnego pełnomocnika. Niewystarczające jest twierdzenie, że skarżący zamierza wnieść skargę kasacyjną i ponosi koszt alimentów w kwocie 1.050 zł miesięcznie. Okoliczności przedstawione przez skarżącego nie zostały uprawdopodobnione. Skarżący nie przedłożył stosownych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej. Mimo wezwania w trybie przepisu art. 255 ppsa skarżący nie złożył żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać go na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika w niniejszej sprawie.
Trafnie Wojewódzki Sąd uznał, że niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
Na ocenę możliwości ponoszenia kosztów sądowych nie wpływają jedynie dochody, które strona ubiegająca się o prawo pomocy deklaruje, lecz także możliwości zarobkowe strony, z których rezygnuje a które mogłaby uzyskać, gdyby przy należytej staranności zabiegała o ich uzyskanie. Skarżący, urodzony 28 października 1967 r., ma 48 lat, zatem znajduje się w kwiecie sił. Powszechnie znane jest, że Wielkopolska ma bezrobocie na poziomie naturalnym, a poziom bezrobocia w Polsce jest najniższy od 10 lat (art. 106 § 4 ppsa). Kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę w Polsce od dnia 1 stycznia 2016 r. wynosi 1.850 zł (Dz. U. z 2015 r., poz. 1385) zatem skarżący, nie podejmując pracy, rezygnuje co najmniej z dochodu odpowiadającego minimalnemu wynagrodzeniu za pracę w Polsce. W tej sytuacji pokrywanie kosztów pomocy prawnej przez podatnika jest nieusprawiedliwione. Prawo dostępu do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku zrealizowane za każdą cenę. Europejski Trybunał Praw Człowieka w orzecznictwie podkreślał, że podlega ono uprawnionym ograniczeniom: terminom ustawowym, okresom przedawnienia, zabezpieczeniom kosztów, regulacjom dotyczącym nieletnich (sprawa Związek Nauczycielstwa Polskiego przeciwko Polsce, wyrok ETPC z 21 września 2004 r., skarga nr 42049/98).
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.