Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 maja 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 210/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przyznał P. T. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz oddalił wniosek skarżącego w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. T. na decyzję Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia (...) listopada 2011 r. znak: (...) w przedmiocie odmowy przyjęcia na studia doktoranckie.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym skarżący podał, że jego sytuacja materialna jest zła. Oświadczył, że nie posiada zatrudnienia. Jest zameldowany w domu rodziców jednakże nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa. Rodzice są emerytowanymi nauczycielami, w tym ojciec jest inwalidą wojennym. Oboje leczą się na przewlekłe schorzenia. Skarżący wskazał, że samodzielnie rozlicza się z urzędem skarbowym. Ponosi wydatki miesięczne na opłacenie miejsca w domu studenckim w wysokości 390 złotych. Wskazał ponadto, że leczy się na nadciśnienie tętnicze i bezdech senny w stopniu ciężkim, co powoduje znaczne koszty związane z koniecznością zakupu aparatu ciśnieniowego wartości 2000 złotych. Skarżący nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomości. Posiada 1464 złote oszczędności. Z tytułu stypendium uzyskuje kwotę 1150 złotych miesięcznie.
Postanowieniem dnia 17 lutego 2011 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.
Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że referendarz sądowy dokonał błędnej interpretacji słów "aparat ciśnieniowy", bowiem skarżącemu chodzi o aparat do leczenia bezdechu sennego, nie zaś o aparat do mierzenia ciśnienia. Cena aparatu do leczenia bezdechu sennego wynosi od 2100 do 5500 złotych, przy czym dodatkowy nawilżacz kosztuje 600 złotych. Całkowity koszt sprzętu może zatem wynieść ponad 6000 złotych.
Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż sytuacja finansowa skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, natomiast brak jest podstaw do zwolnienia go również od kosztów sądowych. Skarżący dysponuje bowiem stałym miesięcznym dochodem osiąganym z tytułu przyznanego stypendium wynoszącym 1150 złotych. Ponadto posiada on oszczędności wynoszące 1 464 złote. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, posiadane przez skarżącego środki finansowe pozwalają mu na partycypowanie w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, iż w innym z postanowień Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przyznał mu prawo pomocy w zakresie całkowitym pomimo zbliżonego stanu faktycznego. Ponadto wskazał na brak odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do faktu nieporozumienia przy pojmowaniu wyrażenia "aparat ciśnieniowy", bowiem różnica w cenie pomiędzy aparatem do mierzenia ciśnienia, a aparatem ciśnieniowym do leczenia obturacyjnego jest znaczna.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy i jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. Jednakże uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na fakt legitymowania się przez niego stałym miesięcznym dochodem osiąganym z tytułu przyznanego stypendium, wynoszącym 1150 złotych oraz posiadania oszczędności w wysokości 1464 złotych.
Ocena sytuacji finansowej skarżącego dokonana przez Sąd pierwszej instancji jest zbyt restrykcyjna. Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę okoliczności, iż stypendium ze swej natury jest świadczeniem pieniężnym przyznawanym za osiągnięcie określonego wyniku w danej dziedzinie nauki lub sztuki albo w celu umożliwienia kontynuowania nauki, prowadzenia badań naukowych lub prac w dziedzinie sztuki. Świadczenie to nie jest ponadto stałe i przyznawane jest na czas określony. Nie można więc traktować stypendium jako źródła służącego pokrywaniu wydatków nie związanych – co do zasady – z faktem podejmowania nauki, bądź prowadzenia badań naukowych. Należy zauważyć, iż z kwoty przyznanego stypendium skarżący musi opłacić pobyt w domu studenckim (390 zł) i z pozostałej kwoty (760 zł) utrzymać się oraz zakupić potrzebne lekarstwa. Należy również pamiętać, iż skarżącego czeka zakup aparatu ciśnieniowego do leczenia bezdechu sennego o wartości co najmniej 2000 zł, stąd należy przypuszczać, iż posiadane przez niego oszczędności w kwocie 1464 zł mogą zostać przeznaczone właśnie na ten cel. Stąd obciążenie skarżącego obowiązkiem wniesienia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł może w istotnym stopniu wpłynąć na jego sytuację materialno-bytową, co stanowi przesłankę do uznania, iż nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Wartym zaznaczenia jest, iż w innym z postanowień (sygn. akt III SA/Kr 643/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, pomimo podobnego stanu faktycznego sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, taka sytuacja nie wpływa pozytywnie na budowanie zaufania obywatela do Sądu. Wprawdzie przesłanki przyznania prawa pomocy należy oceniać w każdej sprawie indywidualnie, zaś przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie determinuje "automatycznie" rozstrzygnięcia o takiej samej treści w innej sprawie, to jednak rozbieżna kwalifikacja w poszczególnych sprawach kondycji finansowej tego samego wnioskodawcy - na gruncie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy - w sytuacji, gdy w żadnej z tych spraw nie doszło do zmiany sytuacji materialnej strony, godzi w zasadę zaufania obywatela do Państwa wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej (zob. postanowienie NSA z 24 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ 1/12, publ. LEX nr 1103913).
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 §2 oraz art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a.