Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M.M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego wniosku o wymierzenie grzywny Ministrowi Administracji i Cyfryzacji za nieprzekazanie w ustawowym terminie skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Sąd I instancji wskazał, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Źródłem utrzymania rodziny są dochody z umów zlecenia i umów o dzieło, zawieranych przez żonę skarżącego, oraz dochód z tytułu wynajmu mieszkania. Skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, a łączny dochód rodziny wynosi 2500 zł miesięcznie. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący wyjaśnił, że posiada dwa mieszkania o pow. 105 m2 i 39 m2 oraz działkę budowlaną o pow. 384 m2. Dochód z wynajmu drugiego mieszkania przeznacza na spłatę kredytu hipotecznego zaciągniętego na to mieszkanie. W ocenie Sądu I instancji deklarowany dochód rodziny skarżącego, a także okoliczność, iż skarżący jest właścicielem trzech nieruchomości, oznacza że nie znajduje się on w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd wskazał też, że żona skarżącego nabyła i posiada prawo do 90 udziałów kapitału zakładowego spółki [...] Sp. z o.o. w Warszawie o wartości nominalnej 45.000 zł, posiada także udziały o wartości 4000 zł w spółce [...] Sp. z o.o., której jet także prezesem zarządu. Skarżący wezwany do wykazania wszystkich dochodów swojej żony nie złożył żadnego oświadczenia w tym zakresie, nie wyjaśnił również, czy z tego tytułu jego żona otrzymuje jakiekolwiek dochody. Sąd wskazał też, że nie ma znaczenia fakt zawarcia pomiędzy skarżącym i jego żoną umowy ograniczającej wspólność ustawową. Zgodnie bowiem z art. 27 zd. 1 K.r.o. małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M.M. wskazując, że w stosunku do jego żony prowadzone są liczne postępowania komornicze, na łączną kwotę 240 tys. zł. Ponadto skarżący wskazał, iż wszczęte przez niego liczne postępowania są skutkiem nieprawidłowych działań organów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Podkreślenia ponadto wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, zatem przepisy ją regulujące i zawarte w nich przesłanki, należy interpretować ściśle.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając sytuację majątkową wnioskodawcy Sąd I instancji właściwie uznał, że nie uzasadnia ona przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niewątpliwie miesięczny dochód (zadeklarowany przez skarżącego), osiągany przez gospodarstwo domowe skarżącego (głównie przez jego żonę), nie jest znaczny. Skarżący wskazał jednak, że jest posiadaczem trzech nieruchomości: dwóch mieszkań oraz działki budowlanej. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, które obecny skład tego Sądu podziela, posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania i przyznania pełnomocnika.
Negatywnie należy również ocenić nieprzedstawienie przez skarżącego Sądowi I instancji wszystkich informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku. Nieścisłości w oświadczeniach skarżącego oraz zatajenie okoliczności dotyczących pełnienia przez żonę funkcji kierowniczych w zarządzie spółek prawa handlowego oraz związanych z tym ewentualnych dochodów, powoduje niemożność dokonania prawidłowej oceny jego stanu majątkowego. Jak bowiem słusznie wskazał Sąd I instancji małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej, która odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia zatem jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, zwłaszcza gdy oddziałuje ona na prawa obojga. Przy czym to skarżący powinien podejmować takie czynności i przedstawić takie dowody, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy przedstawione przezeń dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne lub też wiarygodne, mimo obciążającego go ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.
W tym stanie rzeczy należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stąd zażalenie nie mogło odnieść skutku, tym bardziej że eksponowane w nim argumenty okazały się chybione.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.