Postanowienie NSA z 26 czerwca 2015 r., I OZ 648/15

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 26 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia radcy prawnego D.S.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Po 941/14 odmawiające radcy prawnemu D.S.J. przyznania wynagrodzenia z tytułu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu

Sprawa

w sprawie ze skargi S.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia 23 czerwca 2014 r., nr [..] w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty z tytułu usunięcia, przechowywania oraz oszacowania wartości pojazdu postanawia: oddalić zażalenie. 2

Skład

Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Po 941/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił radcy prawnemu D.S.J. przyznania wynagrodzenia z tytułu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w sprawie ze skargi S.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..]z dnia 23 czerwca 2014 r., nr [..]w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty z tytułu usunięcia, przechowywania oraz oszacowania wartości pojazdu.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że postanowieniem referendarza sądowego z dnia 19 sierpnia 2014 r. przyznano S.W. prawo pomocy w zakresie całkowitym.

Okręgowa Izba Radców Prawnych w Poznaniu wyznaczyła na pełnomocnika skarżącego w postępowaniu przed WSA w Poznaniu radcę prawnego M.H.

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 listopada 2012 r. przyznano M.H zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu.

Po doręczeniu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem pełnomocnik sporządziła opinię o niecelowości wniesienia skargi kasacyjnej.

Pismem z dnia 11 marca 2015 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Poznaniu wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego S.W. w ramach przyznanego prawa pomocy radcę prawnego D.S.J..

Pismem z dnia 31 marca 2015 r. radca prawny D.S.J. sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej i wniosła o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz oświadczyła, że nie zostały one uiszczone nawet w części.

Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 21 kwietnia 2015 r. odmówiono radcy prawnemu D.S.J. uwzględnienia jej wniosku.

Pismem z dnia 27 kwietnia 2015 r. radca prawny D.S.J. złożyła sprzeciw od powyższego orzeczenia wskazując na naruszenie przepisu art. 250 ustawy 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, t.j., poz. 270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., a także § 14 ust 2 ust 2 pkt 2 lit b oraz § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., t.j., poz. 490) poprzez odmowę przyznania wynagrodzenia z tytułu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w sytuacji gdy pomoc ta została faktycznie udzielona skarżącemu.

Sąd I instancji stwierdził, że wniosek radcy prawnego D.S.J.nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 250 P.p.s.a., wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków, czyli w okolicznościach niniejszej sprawy zgodnie z regułami przewidzianymi w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., t.j., poz. 490). Katalog opłat zawarty w §14 ust 2 ust 2 wyżej wskazanego rozporządzenia ma charakter zamknięty, co oznacza, że wynagrodzenie może być przyznane wyłącznie za czynności wyraźnie w nim wyszczególnione.

Sąd I instancji uwzględnił poglądy prezentowane w orzecznictwie, w myśl których, wynagrodzenie należy się za pomoc prawną faktycznie udzieloną stronie, dla której pełnomocnik z urzędu został ustanowiony (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2005 r., sygn. akt OZ 720/04). Jednocześnie udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (por. postanowienie SN z dnia 24 maja 2005 r., sygn. akt I KZP 15/05, LEX nr 151472). W konsekwencji wyznaczenie w tej samej sprawie następnego pełnomocnika z urzędu, który wydał tożsamą opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, nie uzasadnia przyznania mu kosztów z tytułu zastępstwa procesowego (por. postanowienie NSA z dnia 13 grudnia 2007 r., sygn. akt II OZ 1287/07; postanowienie NSA z 28.05.2013 r., sygn. akt II FZ 302/13).

Sąd I instancji wyjaśnił, że sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przez pierwszego pełnomocnika skarżącego radcę prawnego M.H.oznaczało działanie do którego pełnomocnik był umocowany w ramach przyznanego prawa pomocy. Pełnomocnik zrealizował tym samym przesłanki uprawniające go do wystąpienia z żądaniem przyznania wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu. Wyznaczenie przez Okręgową Izbę Radców Prawnych kolejnego pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego D.S.J.wiązało się z koniecznością uwzględniania czynności podjętych w sprawie przez wcześniejszego pełnomocnika ustanowionego w sprawie w ramach przyznanego prawa pomocy. W konsekwencji podjęcie w sprawie przez kolejnego pełnomocnika z urzędu kolejnych czynności o takim samych charakterze (sporządzenie również opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej) nie uzasadnia przyznania kosztów z tytułu zastępstwa procesowego zmierzającego do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej skarżącego.

Na powyższe postanowienie radca prawny D.S.J. złożyła zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

1. naruszenie § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu poprzez uznanie, iż wynagrodzenie nie należy się za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej;
2. naruszenie art. 250 P.p.s.a. poprzez brak przyznania wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną;
3. naruszenie art. 253 P.p.s.a. poprzez brak przyznania wynagrodzenia prawidłowo wyznaczonemu pełnomocnikowi;
4. naruszenie art. 32 Konstytucji RP tj. zasady równości i zakazu dyskryminacji, poprzez uznanie, iż kolejnemu pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu nie należy się wynagrodzenie za wykonaną pracę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 250 P.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Pełnomocnikowi, ustanowionemu na podstawie art. 244 P.p.s.a., należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 P.p.s.a., jedynie za pomoc prawną faktycznie udzieloną (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2005 r., sygn. akt OZ 720/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 czerwca 2010 r. sygn. akt II FZ 143/10, art. 250 P.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to konieczność ustalenia przez Sąd, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona.

W przedmiotowej sprawie postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2014 r. przyznano skarżącemu S.W prawo pomocy w zakresie całkowitym. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Poznaniu wyznaczyła dla skarżącego pełnomocnika z urzędu radcę prawnego M.H.. Ww. radca prawny sporządziła opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 13 stycznia 2015 r. Należy zauważyć, iż pomoc prawna udzielona przez ww. pełnomocnika stanowiła wykonanie wydanego postanowienia o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy. Tym samym brak było podstaw do przyznania na podstawie postanowienia z dnia 19 sierpnia 2014 r. kolejnego pełnomocnika dla skarżącego

Abstrahując od powyższego należy zauważyć, iż w realiach niniejszej sprawy trudno uznać, iż opinia prawna o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej sporządzona przez kolejnego pełnomocnika, jest wystarczająca dla uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie faktycznie udzielona. Zgodzić należy się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zgodnie z którym wyznaczenie w tej sprawie przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Poznaniu następnego pełnomocnika z urzędu, który wydał tożsame stanowisko o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie uzasadnia przyznania mu kosztów z tytułu zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tej kwestii pogląd wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym za nieusprawiedliwione uznać należy przyznawanie ze środków publicznych wynagrodzenia dwóm pełnomocnikom ustanowionym z urzędu, którzy de facto podejmowali w sprawie te same działania – oznaczałoby to bowiem nieuzasadnione i nadmierne obciążenie Skarbu Państwa (por. m.in. postanowienia z dnia 13 grudnia 2007 r., II OZ 1287/07; z dnia 28 maja 2013 r., II FZ 303/13; z dnia 3 grudnia 2014 r., II FZ 1873/14)

Ponadto należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych i literaturze przedmiotu wywodzi się, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienia NSA: z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, ONSAiWSA 2005/5/93; z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 835/07 oraz S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek: Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). W konsekwencji Sąd ten uznał, iż postanowienie o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Podobny pogląd został wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 16 czerwca 2010 r. sygn. akt II FZ 143/10.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

----------------------- 3