Uzasadnienie
D.Z. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej.
We wniosku złożonym na urzędowym formularzu, skarżąca wskazała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz ze studiującą córką. Posiada gospodarstwo rolne o pow. [...]ha z którego czerpie dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Ponadto korzysta ze środków gminnego ośrodka pomocy społecznej (około [...] zł). Wyjaśniła też, że jej córka uzyskuje świadczenie socjalne w wysokości [...] zł. W rubryce 7 formularza zatytułowanej "Majątek" wnioskodawczyni wymieniła: dom o powierzchni [...] m2, mieszkanie o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha oraz garaż. Ponadto żadnego innego majątku, ani oszczędności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając wniosek w części dotyczącej ustanowienia adwokata z urzędu uznał, że sytuacja materialna skarżącej i jej stan rodzinny dowodzi, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w tym kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.
W związku z powyższym, przyznał D.Z. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.
Z kolei, rozpoznając wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, odwołując się do treści art. 239 pkt 1 lit. "b" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." stwierdził, iż D.Z. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, albowiem sprawa ze jej skargi zalicza się do spraw z zakresu działania lub bezczynność organu w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotne.
W konsekwencji, Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro w niniejszej sprawie zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych ma charakter ustawowy, to wniosek skarżącej o przyznanie praw pomocy podlega w tym zakresie oddaleniu.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a. oddalił wniosek w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1) oraz ustanowił w niniejszej sprawie dla D.Z. adwokata (pkt 2).
Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia D.Z. do Naczelnego Sąd Administracyjnego, w którym podniosła, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przede wszystkim należy zaznaczyć, skarżąca zakwestionowała wyłącznie pkt 1 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którym oddalono jej wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i w tym zakresie zażalenie podlega rozpoznaniu.
W związku z powyższym wyjaśnić należy, że zaskarżone rozstrzygnięcie o oddaleniu wniosku D.Z. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie oznacza odmowy zwolnienia strony z tych kosztów z uwagi na treść art. 239 pkt 1 lit. b P.p.s.a. jednakże mimo to oddalenie w/w wniosku należy uznać za błędne.
W świetle art. 239 pkt 1 lit. b P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Oznacza to, że w tych sprawach nie zachodzi konieczność rozpoznawania wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż strona skarżąca z obowiązku ponoszenia tych kosztów jest zwolniona z mocy samej ustawy. Przy czym, odnosząc się do obaw skarzącej podniesionych w zażaleniu należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 241 P.p.s.a. zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w przepisie prawa lub w postanowieniu sądu administracyjnego bez określenia zakresu tego zwolnienia - oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jeżeli strona, pomimo ustawowego zwolnienia jej od kosztów sądowych składa w tym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy, zasadnym jest umorzenie takiego postępowania, gdyż stosownie do treści art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. jest ono bezprzedmiotowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 luty 2008 r. sygn. akt I OZ 74/08 Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
W świetle przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a zwłaszcza art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 239 pkt 1 lit. b tej ustawy, do których odwołał się Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, oddalenie takiego wniosku nie jest uzasadnione. Oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy może bowiem nastąpić dopiero, po merytorycznym jego rozpoznaniu oraz ustaleniu, że strona skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznawał merytorycznie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż z uwagi ustawowy charakter tego zwolnienia, było to bezprzedmiotowe. A zatem postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych powinno zostać umorzone.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, a na mocy art. 161 § 1 pkt 3 w związku art. 197 § 2 i art. 193 P.p.s.a. umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.