Postanowienie NSA z 5 kwietnia 2017 r., I OZ 654/17

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 5 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia F. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 2249/16 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi na akt Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za udostępnienie informacji publicznej postanawia oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Maciej Dybowski przewodniczący

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 2249/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił F.B. (dalej skarżący, wnioskodawca) przywrócenia terminu do wniesienia skargi na akt Ministra Finansów z [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za udostępnienie informacji publicznej.

Minister Finansów pismem z [...] lutego 2016 r. nr [...] wezwał skarżącego do uiszczenia opłaty odpowiadającej kosztom związanym z przekształceniem (anonimizacją) informacji publicznej - kwoty 1.947,88 zł – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania.

Pismem z [...] marca 2016 r. skarżący wezwał Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa przez zaprzestanie bezpodstawnego żądania zapłaty ww kwoty.

Minister Rozwoju i Finansów (dalej Minister), upomnieniem z [...] listopada 2016 r. nr [...] wezwał skarżącego do uiszczenia ww opłaty wraz z odsetkami za zwłokę – w terminie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia.

Dnia [...] listopada 2016 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na akt Ministra Finansów z [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za udostępnienie informacji publicznej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. We wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi skarżący wskazał, że o tym, że wezwanie do usunięcia naruszenia prawa nie zostało uwzględnione przez organ dowiedział się dnia 22 listopada 2016 r., gdy doręczono skarżącemu upomnienie Ministra Finansów z [...] listopada 2016 r. A zatem w dniu 22 listopada 2016 r. ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi, ponieważ do tego czasu posiadał błędne przekonanie o uwzględnieniu przez organ wezwania do zaprzestania naruszenia prawa, przez działanie organu tj. milczącą akceptację wezwania i przy uwzględnieniu obiektywnego miernika staranności, dochowanej przez niego, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Termin siedmiu dni do wniesienia przedmiotowego wniosku zdaniem skarżącego upływa 29 listopada 2016 r.

W odpowiedzi na skargę, Minister Rozwoju i Finansów wniósł, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej ppsa), o odmówienie przywrócenia terminu do wniesienia skargi; na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ppsa o odrzucenie skargi; o oddalenie skargi w przypadku przywrócenia terminu do wniesienia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, powołując art. 53 § 2 ppsa wskazał terminy przysługujące stronie do wniesienia skargi, tj. trzydzieści dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, sześćdziesiąt dni od dnia wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa.

Skarżący wezwał Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa dnia [...] marca 2016 r. (data wpływu do organu 10 marca 2016 r.). W terminie 60 dni, organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Za odpowiedź nie można bowiem uznać upomnienia Ministra Finansów z [...] listopada 2016 r. nr [...]. Termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego w niniejszej sprawie upłynął więc z dniem 9 maja 2016 r. Skarga wniesiona dnia [...] listopada 2016 r. jest skargą spóźnioną.

Czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna (art. 85 ppsa). Stosownie do art. 86 § 1 ppsa, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 ppsa), w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ppsa). Równocześnie z wnioskiem strona winna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 ppsa).

W niniejszej sprawie skarżący oświadczył, że powziął wiadomość o uchybieniu terminu do wniesienia skargi w dniu 22 listopada 2016 r. Dnia [...] listopada 2016 r. wniósł skargę do Sądu wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, co oznacza, że wniosek został złożony w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny niedochowania terminu i dokonano czynności, której terminowi uchybiono.

Analizując treść wniosku o przywrócenie terminu skarżącego, Sąd I instancji uznał, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił, by niedokonanie czynności procesowej złożenia skargi do Sądu w terminie nastąpiło bez jego winy.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a więc jeżeli dochowała ona należytej staranności (wyrok NSA OZ w Katowicach z 20.5.1998 r. I SA/Ka 1718/96; postanowienie NSA z 28.4.2005 r. II OZ 295/05, cbosa). O braku winy można mówić w sytuacji, gdy dana przeszkoda w dokonaniu czynności, skonfrontowana z obiektywnymi miernikami staranności, prowadzi do wniosku, że zobowiązany do dokonania określonej czynności postępowania nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu do jej dokonania, nawet przy użyciu największego możliwego w danych warunkach wysiłku.

W przedmiotowej sprawie wnioskodawca wskazał, że przede wszystkim okolicznością która spowodowała uchybienie terminu do wniesienia skargi był brak udzielenia odpowiedzi przez organ, na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa (pismo z [...] marca 2016 r.), który jednocześnie nie podjął żadnych działań zmierzających do egzekucji żądanej kwoty.

Osoba zamierzająca poddać kontroli sądowej akt w postaci wezwania do opłaty za udostępnienie informacji publicznej musi liczyć się z koniecznością zachowania określonych prawem wymogów, w tym terminów jego zaskarżenia. Brak udzielenia odpowiedzi przez organ na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, nie usprawiedliwia opóźnienia skarżącego we wniesieniu skargi do Sądu. W niniejszej sprawie skarżący wiedział, że warunkiem dopuszczalności skargi na owo wezwanie organu jest skierowanie do organu wezwania o usunięcie naruszenia prawa, co też uczynił. Skarżący był prawidłowo pouczony o terminie do wniesienia skargi do sądu, a zatem miał w tym zakresie pełną wiedzę. Stąd oczekiwanie na zajęcie stanowiska przez Ministra w sprawie wezwania do usunięcia naruszenia prawa, której to odpowiedzi w istocie organ nie udzielił, nie może stanowić okoliczności uzasadniającej brak winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia skargi (k. 21-24 akt sądowych).

Na powyższe postanowienie F. B. złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu podniósł, że Sąd I instancji stwierdzając, że za odpowiedź nie można uznać upomnienia Ministra Finansów z [...] listopada 2016 r. nr [...], w żaden sposób nie uargumentował swego stanowiska, a ocena ww pisma w tym kontekście jest kluczowa dla rozstrzygnięcia, czy skargę z [...] listopada 2016 r. wniósł w terminie, a co się z tym wiąże, że wniosek o przywrócenie terminu jest bezprzedmiotowy.

Zdaniem skarżącego, organ dnia [...] listopada 2016 r. wystosował odpowiedź na wezwanie, która przybrała formę upomnienia i została doręczona zainteresowanemu dnia 22 listopada 2016 r. Skarżący w swoim mniemaniu prawidłowo przyjął, że organ uwzględnił żądanie wezwania z [...] marca 2016 r. do usunięcia naruszenia prawa, przy uwzględnieniu obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy.

Zdaniem skarżącego nieprawdą jest również fakt, że został on prawidłowo pouczony o terminie wniesienia skargi do Sądu i miał w tym zakresie pełną wiedzę (k. 34-65 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 166 ppsa (pkt 1a, b) okazał się nieusprawiedliwiony. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia odpowiada wymogom ustawowym i poddaje się kontroli instancyjnej. Sąd I instancji trafnie uznał, że skarga z dnia [...] listopada 2016 r. została złożona po terminie. Zgodnie z art. 53 § 2 ppsa skargę wnosi się w terminie trzydziestu dnia od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. Skarżący pismem z [...] marca 2016 r. wezwał do usunięcia naruszenia prawa dnia [...] marca 2016 r. (data wpływu do organu 10 marca 2016 r.). W terminie sześćdziesięciu dni, organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa – co jest okolicznością bezsporną. Termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego w niniejszej sprawie upłynął z dniem 9 maja 2016 r. Stanowisko Sądu I instancji co do upływu terminu 60 dni od wezwania Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa dnia [...] marca 2016 r. i braku udzielenia odpowiedzi na to wezwanie (art. 53 § 2 ppsa; uchwała 7 Sędziów NSA z: 27.6.2016 r., I FPS 1/16, ONSAiWSA 2016/6/86; 2.4.2007 r., II OPS 2/07, ONSAiWSA 2007/3/60) jest jasne i nie wymagało – wbrew błędnemu poglądowi prezentowanemu w zażaleniu - dalszego uzasadnienia. Doręczenie skarżącemu upomnienia z [...] listopada 2016 r. w żaden sposób nie wpływa na upływ terminu z art. 53 § 2 ppsa.

Sąd I instancji trafnie ocenił, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi.

Stosownie do art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ppsa sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona bez swojej winy nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Brak winy w uchybieniu terminu winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2015, s. 462, nb 4; postanowienie NSA z 12.6.2008 r., II OZ 580/08, cbosa). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 10.9.2010 r., II OZ 849/10, cbosa). Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (postanowienie NSA z 18.12.2013 r., I OZ 1199/13). Przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu.

W omawianej sprawie brak odpowiedzi organu, na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa oraz błędna interpretacja skarżącego jakoby pismo z [...] listopada 2016 r. nie stanowiło upomnienia, nie usprawiedliwiają opóźnienia we wniesieniu skargi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący prawidłowo został pouczony przez organ o terminie do wniesienia skargi (k. 57 akt administracyjnych), zatem zapoznając się z przytoczonym pouczeniem miał pełną wiedzę co do ochrony swojego interesu (odpowiednio - postanowienie NSA z 17.6.2008 r. II OZ 597/08, aprobowane przez M. Jagielską, A. Wiktorowską, P. Wajdę – op. cit., s. 468, nb 6 p. 18). Odnosząc się do zarzutu 1b i 2, należy podnieść, że nie uzasadnia przywrócenia uchybionego terminu nieznajomość prawa (wyrok NSA z 6.11.1998 r., I SA/Łd 153/97, Lex 37127, aprobowany przez B. Dautera w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 439-440, uw. 8).

Żadne z pism załączonych do zażalenia nie prowadzi do odmiennych ustaleń i ocen niż zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. W szczególności zagadnienie wysokości opłaty może być jedynie przedmiotem merytorycznej oceny w wyroku; nie wpływa na przesłanki z art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ppsa.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ppsa postanowił jak w sentencji.