Uzasadnienie
Postanowieniem z 7 sierpnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 365/23 (dalej postanowienie z 7 sierpnia 2023 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił P.S. (dalej skarżący) przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w tej sprawie nie uprawdopodobniono okoliczności wskazujących na brak winy [skarżącego] w uchybieniu terminowi. Argumentacja przedstawiona we wniosku była nieprzekonująca. O braku winy w uchybieniu terminowi można mówić tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Nawet lekkie niedbalstwo wyklucza możliwość przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Okoliczność, że skarżący jest reprezentowany przez adwokata miała istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez pełnomocnika strony. Profesjonalny pełnomocnik podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom oceny. Strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, m.in., przez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannych działań profesjonalnego pełnomocnika. W niniejszej sprawie, uzasadniając przesłankę braku winy w niedochowaniu terminu, pełnomocnik wskazał na chorobę psychiczną skarżącego i spowodowany nią utrudniony kontakt ze skarżącym, jak również irracjonalne działania skarżącego. Sąd zwrócił uwagę, że o złym stanie zdrowia skarżącego, w tym problemach psychicznych, pełnomocnik wiedział co najmniej od sierpnia 2022 r., kiedy to została sporządzona opinia sądowo-psychiatryczna (k. 38-34 akt administracyjnych). Zdaniem Sądu I instancji, zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego nakazują uznać, że uzasadnioną byłaby niezwłoczna reakcja pełnomocnika, przejawiająca się - m.in. - w pilnym kontakcie ze skarżącym, mającym na celu uzyskanie stosownego pełnomocnictwa i dopełnienie obowiązku uzupełnienia tego braku formalnego skargi. Sąd podkreślił, że odbiorcą korespondencji sądowej był profesjonalny pełnomocnik, którego działanie winna cechować szczególnie wysoka staranność o interesy klienta. Scedowanie przez profesjonalnego pełnomocnika obowiązku dostarczenia do Sądu pełnomocnictwa procesowego na chorego psychicznie skarżącego było przejawem co najmniej lekkiego niedbalstwa po stronie pełnomocnika. Takie działania świadczyły też o braku należytej staranności w prowadzeniu spraw mocodawcy. Okoliczność ta obciążała stronę reprezentowaną przez pełnomocnika i nie dawała podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu. Zaistniałe zaniedbanie, którego dopuścił się pełnomocnik reprezentujący stronę, wywołało skutki takie, jak gdyby dopuściła się ich sama strona. Powoływanie się przez pełnomocnika na chorobę psychiczną skarżącego, jako okoliczność świadczącą o braku winy w niedochowaniu terminu, nie mogło odnieść oczekiwanego przez pełnomocnika skutku (k. 42-47 akt sądowych).
Zażalenie na postanowienie złożył skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika adw. P.W., zaskarżając postanowienie z 7 sierpnia 2023 r. w całości i zarzucając mu naruszenie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, zm. poz. 1705, dalej ppsa) przez bezzasadne przyjęcie, że choroba psychiczna skarżącego, utrudniony kontakt z nim, a także jego irracjonalne działania nie prowadzą do przyjęcia braku winy w niedochowaniu terminu na uzupełnienie braków formalnych skargi, podczas gdy w rzeczywistości choroba psychiczna skarżącego i jego aktualny pobyt z zakładzie psychiatrycznym uzasadniają przyjęcie braku jego winy w niedochowaniu terminu, zaś jego pełnomocnik dołożył pełnej staranności w niezwłocznym nawiązaniu kontaktu z nim, co finalnie doprowadziło do błędnego odmówienia przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy [Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie] do ponownego rozpoznania (k. 54-59 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 86 § 1 zd. pierwsze ppsa). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 ppsa). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ppsa). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 ppsa).
Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem (art. 46 § 3 ppsa). Skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym (art. 57 § 1 in principio ppsa).
Na etapie wstępnego badania pisma procesowego - w tym przypadku skargi do sądu administracyjnego - brak pełnomocnictwa jest kwalifikowany jako brak formalny, przy przyjęciu założenia, że brak pełnomocnictwa został spowodowany zwykłym przeoczeniem, tzn. pełnomocnictwo zostało udzielone, a jedynie nie został do pisma dołączony dokument to potwierdzający. Jeżeli zwykłe pismo procesowe nie spełnia wymogów formalnych, przewodniczący ma obowiązek, zgodnie z art. 49 ppsa, wezwać stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (H. Knysiak-Molczyk, Glosa do postanowienia NSA z 23.6.2005 r. II OZ 519/05, OSP 2006/5/63; postanowienie NSA z 15.4.2014 r. I GSK 577/14). Gdy wnoszącym skargę jest pełnomocnik, który nie złożył pełnomocnictwa, wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi, czyli złożenia pełnomocnictwa, należy skierować do wnoszącego pismo pełnomocnika - art. 49 § 1 i art. 46 § 3 w zw. z art. 57 § 1 in principio ppsa (postanowienie WSA w Opolu z 5.4.2004 r. II SA/Wr 1225/01, ONSAiWSA 2004/3/53; postanowienia NSA z: 27.7.2005 r. I FSK 99/05; 12.5.2006 r. II OSK 43/06; 22.2.2008 r. II FSK 1658/06; 29.7.2010 r. II FSK 1377/10; wyrok WSA w Łodzi z 23.11.2011 r. II SA/Łd 940/11).
W niniejszej sprawie zachodziła konieczność wezwania pełnomocnika skarżącego do przedłożenia dokumentu potwierdzającego udzielenie mu przez skarżącego pełnomocnictwa procesowego, ponieważ do skargi, jako pierwszej czynności w sprawie, nie dołączono prawidłowego pełnomocnictwa. Załączone do skargi pełnomocnictwo odnosiło się, co prawda, do reprezentowania mocodawcy w sprawie o zwrot świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz: M.S. i R.S., których jest dłużnikiem i wskazano w jego treści, że obejmuje ono "umocowanie do występowania w niniejszym postępowaniu na każdym etapie sprawy", to jednak nie sposób było domniemywać, że dotyczy ono także reprezentowania skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym - przed sądami administracyjnymi. Dokument pełnomocnictwa został opatrzony datą 5 lipca 2022 r. (k. 6, 13 akt sądowych). Swą treścią w pełni odpowiada pełnomocnictwu udzielonemu przez skarżącego adw. P.W. w postępowaniu administracyjnym, które również zostało podpisane 5 lipca 2022 r. (k. 10-8, 7 akt administracyjnych). Tym samym, pełnomocnik skarżącego w rzeczywistości złożył przy skardze do Sądu administracyjnego to samo pełnomocnictwo, którym legitymował się w postępowaniu administracyjnym. W rezultacie, Sąd I instancji zasadnie uznał, że nie było ono prawidłowe i nie mogło być skuteczne, a brak w tym zakresie podlegał uzupełnieniu po stosownym wezwaniu przez Przewodniczącego.
Wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi zostało sporządzone 2 marca 2023 r. i doręczone pełnomocnikowi skarżącego 21 marca 2023 r. (k. 1, 21 i 25 akt sądowych). Termin na uzupełnienie braku bezskutecznie upłynął 3 kwietnia 2023 r. Postanowieniem z 30 maja 2023 r. III SA/Kr 365/23 odrzucono skargę wskutek nieuzupełnienia jej braku formalnego (k. 27-29 akt sądowych). Znamiennym jest, że postanowienie to nie zostało przez skarżącego, działającego przez zawodowego pełnomocnika, zaskarżone. Odpis postanowienia z 30 maja 2023 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącego 22 czerwca 2023 r. (k. 34 akt sądowych), zaś 29 czerwca 2023 r. wniósł on o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, załączając uwierzytelniony odpis odpowiedniego pełnomocnictwa z 22 marca 2023 r. od skarżącego (k. 36-40 akt sądowych). Niemniej, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pełnomocnik skarżącego zbyt późno podjął stosowne działania mające na celu uzyskanie od swojego mandanta dokumentu pełnomocnictwa o wymaganej treści, nie dochowując w ten sposób należytej staranności w podejmowanych przez siebie, lecz w imieniu i na rzecz mocodawcy, czynnościach. Sama choroba psychiczna skarżącego nie stanowiła przesłanki uzasadniającej przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, szczególnie w sytuacji w której był on w stanie udzielić pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym w dniu 5 lipca 2022 r., a także na potrzeby postępowania sądowoadministracyjnego w dniu 22 marca 2023 r. Pełnomocnik skarżącego, mając świadomość choroby skarżącego, winien był podjąć niezwłoczne działania w celu uzyskania odpowiedniego pełnomocnictwa od niego, a więc kiedy tylko doręczono mu wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi - 21 marca 2023 r. Nie przedłożył on przy tym adekwatnej dokumentacji medycznej, z której wynikałoby, że skarżący nie był w stanie udzielić pełnomocnictwa przed upływem terminu w dniu 3 kwietnia 2023 r. Co zaś najistotniejsze, należy zwrócić uwagę, że pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego pełnomocnikowi do reprezentowania go w tej sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie zostało sporządzone 22 marca 2023 r. (k. 38 akt sądowych), a więc w terminie do uzupełnienia braku formalnego skargi, lecz odpis tego pełnomocnictwa dostarczony został przez pełnomocnika do Sądu dopiero jako załącznik do wniosku o przywrócenie terminu w dniu 29 czerwca 2023 r. (data nadania; k. 40 akt sądowych). Okres pomiędzy udzieleniem pełnomocnictwa 22 marca 2023 r. a dostarczeniem go do Sądu wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu 29 czerwca 2023 r. stanowi przejaw rażącego niedbalstwa ze strony zawodowego pełnomocnika i nie został w żaden sposób usprawiedliwiony. Przerzucanie ciężaru dostarczenia do Sądu dokumentu pełnomocnictwa na skarżącego należy ocenić negatywnie, szczególnie z uwagi na chorobę skarżącego, na którą sam pełnomocnik zwracał uwagę. Pełnomocnik skarżącego winien był niezwłocznie, jak tylko otrzymał podpisane przez skarżącego pełnomocnictwo o treści odpowiadającej wymaganiom w postępowaniu sądowoadministracyjnym, złożyć je do Sądu. Uzyskawszy pełnomocnictwo 22 marca 2023 r., miał czas na jego złożenie do 3 kwietnia 2023 r. Pełnomocnik bez uzasadnionej przyczyny zaniechał tego obowiązku.
O ile w niniejszej sprawie to nie strona, lecz jej zawodowy pełnomocnik ponosi winę za uchybienie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, skutki zaniechania pełnomocnika obciążają stronę. Brak było przesłanek do przywrócenia skarżącemu terminu do wypełnienia wezwania z 2 marca 2023 r. W tym stanie rzeczy zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa oddalił zażalenie. O sprostowaniu orzeczono na podstawie art. 156 § 1 i 3 ppsa.