Postanowienie NSA z 18 października 2024 r., I OZ 655/24

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 18 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 sierpnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 190/24 o odmowie wstrzymania wykonania decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 listopada 2023 r. nr [...]

Sprawa

w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Elżbieta Kremer przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 190/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu wniosku R. B., odmówił wstrzymania wykonania decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 listopada 2023 r. w przedmiocie uchylenia prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący w piśmie z dnia 9 lipca 2024 r. złożył wniosek o wstrzymanie wykonania poprzedzającej zaskarżoną decyzję, decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 listopada 2023 r., mocą której uchylono przyznane stronie skarżącej prawo do rodzinnego kapitału opiekuńczego na dziecko D. B. od dnia 1 lipca 2023 r. Wniosek nie zawierał uzasadnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmawiając wstrzymania wykonania decyzji z dnia 28 listopada 2023 r. stwierdził, że skarżący nie uzasadniając złożonego przez siebie wniosku nie wykazał okoliczności świadczących o wystąpieniu niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w następstwie wydania, poprzedzającej zaskarżoną decyzję, decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 listopada 2023 r. Okoliczności te wymienione w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", muszą być precyzyjnie wykazane. Nie jest zaś wystarczające samo złożenie wniosku lub oświadczenie strony o możliwości wystąpienia przesłanek określonych w ww. przepisie. W szczególności, w ramach rozpatrywanej sprawy, strona skarżąca powinna była wykazać w jaki sposób brak wstrzymania wykonania ww. decyzji doprowadzi do powstania niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, czego strona skarżąca w zawartym w piśmie z dnia 9 lipca 2024 r. wniosku nie czyni. Pismo z dnia 9 lipca 2024 r. stanowi uzupełnienie argumentacji skargi złożonej przez skarżącego w dniu 20 marca 2024 r. mające, w przekonaniu strony, świadczyć o wadliwości będącej przedmiotem skargi decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 marca 2024 r. utrzymującej w mocy poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych będącej przedmiotem rozpoznawanego wniosku.

Dodatkowo Sąd zauważył, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji nie jest uzależnione od zasadności samej skargi. Rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji abstrahuje bowiem od ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, zarzucając naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.;

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w niewzięciu w ogóle pod uwagę okoliczności wynikających z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, a mianowicie faktu, że skarżący będący jedynym żywicielem rodziny zarabiając około 3.200 zł miesięcznie ma na utrzymaniu żonę i dwójkę dzieci, a wymienieni są uchodźcami, nie przysługuje im prawo własności żadnej nieruchomości, nie posiadają żadnych nieruchomości ani zasobów, co jednoznacznie przesądza, że wykonanie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 listopada 2023 r. pociągnie dla skarżącego i jego rodziny znaczną szkodę;
2. art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez dowolne uznanie, że w niniejszej sprawie strona skarżąca nie uzasadniła złożonego przez siebie wniosku, podczas gdy we wniosku o przyznanie prawa do pomocy skarżący wyraźnie wskazał, że jest jedynym żywicielem rodziny, ma na utrzymaniu żonę i 2 dzieci, przysługuje mu wynagrodzenie w wysokości 3.221 zł, nie posiada nieruchomości, majątku, ani oszczędności, co w sposób jednoznaczny przesądza, że wykonanie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 listopada 2023 r. pociągnie dla skarżącego i jego rodziny znaczną szkodę.

Mając powyższe zarzuty na względzie, skarżący wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i wstrzymanie wykonania w całości decyzji o uchyleniu prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego;
2. zasądzenie na rzecz pełnomocniczki skarżącego z urzędu kosztów udzielonej pomocy prawnej, nieopłaconych w całości ani w części według norm prawem przewidzianych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 61 § 3 P.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z konstrukcji art. 61 § 3 P.p.s.a. wynika, że na stronie skarżącej spoczywa ciężar wykazania przesłanek zawartych w powołanym przepisie, zaś sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli jest spełniona ustawowa przesłanka określona jako potencjalna możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdy akt lub czynność zostanie wykonana. Jest to wyjątek od zasady, w myśl której wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. W przepisie tym chodzi bowiem o szczególne i wyjątkowe zagrożenie odpowiadające specjalnemu rodzajowi ochrony tymczasowej strony postępowania. Podkreślenia również wymaga, że wniosek powinien zawierać spójną argumentację, popartą faktami oraz ewentualnie odnoszącymi się do nich dowodami, które uzasadniają wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu.

W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że jeżeli we wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności strona nie wykaże okoliczności uzasadniających stwierdzenie, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, to nie można uznać, że zaistniały przesłanki do udzielenia ochrony tymczasowej (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008 r., str. 219). Uzasadnienie wniosku winno odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione. Wnioskujący musi dokładnie przytoczyć okoliczności, które przemawiają za wstrzymaniem wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, gdyż od uprawdopodobnienia niebezpieczeństwa wystąpienia znacznej szkody i negatywnych skutków zależy orzeczenie sądu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2005 r. sygn. akt II OZ 201/05 z dnia 12 września 2014 r. sygn. akt II OZ 917/14, z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 2276/17, z dnia 27 sierpnia 2021 r. sygn. akt I OSK 1057/21, z dnia 15 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2898/20 oraz z dnia 25 stycznia 2023 r. sygn. akt I OZ 6/23). Stąd też nie spełnia takich wymagań wniosek, który ogranicza się do samego żądania wstrzymania aktu bez odwołania się do okoliczności faktycznych danej sprawy i sytuacji konkretnego wnioskodawcy.

Mając powyższe na uwadze należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, że skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek warunkujących zastosowanie instytucji określonej w art. 61 § 3 P.p.s.a., gdyż w żaden sposób nie uzasadnił wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 listopada 2023 r. Brak uzasadnienia wniosku poprzez odwołanie się do okoliczności faktycznych danej sprawy i sytuacji skarżącego uniemożliwiał ocenę zasadności ubiegania się o udzielenie stronie ochrony tymczasowej. W tej sytuacji zasadnie Sąd I instancji odmówił wstrzymania wykonania decyzji.

Odnosząc się do argumentów powołanych w zażaleniu wyjaśnić trzeba, że przesłanek przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. nie można utożsamiać z przesłankami, na podstawie których sąd może orzec o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu. W przypadku uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd wydaje pozytywne rozstrzygnięcie dla strony, która znajduje się w takiej sytuacji finansowej, że w razie braku zwolnienia od kosztów sądowych (ustanowienia pełnomocnika z urzędu) nie mogłaby skorzystać z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu. Dlatego też podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania w danej sprawie. Natomiast w przypadku wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu ubiegający się o takie wstrzymanie powinien uzasadnić z jakich względów wykonanie zaskarżonego aktu narazi go na znaczną szkodę lub niebezpieczeństwo trudnych do odwrócenia skutków. Jak wskazano we wcześniejszych rozważaniach w niniejszej sprawie skarżący nie wskazał okoliczności przemawiających za udzieleniem ochrony tymczasowej, a zatem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., oddalił zażalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 P.p.s.a.