Postanowienie NSA z 24 czerwca 2016 r., I OZ 656/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 24 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 kwietnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 530/15 w przedmiocie wyłączenia sędziów

Sprawa

w sprawie ze skargi Z.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 9 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie przyznania dodatku mieszkaniowego postanawia oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Małgorzata Borowiec przewodniczący

Uzasadnienie

Z.R. w piśmie z dnia 14 marca 2016 r. wniósł o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy: sędzi WSA Ewy Kamienieckiej, sędziego NSA Tadeusza Kuczyńskiego, sędzi NSA Anny Moskały, sędziego NSA Henryka Ożoga, sędziego NSA Ryszarda Pęka, sędzi NSA Mirosławy Rozbickiej-Ostrowskiej, sędzi WSA Lidii Serwiniowskiej, sędzi NSA Jolanty Sikorskiej, sędzi NSA Julii Szczygielskiej, sędzi WSA Wandy Wiatkowskiej-Ilków oraz sędziego WSA Alojzego Wyszkowskiego. W uzasadnieniu wniosku podał, że wskazani sędziowie są ze sobą w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć wpływ na ich prawa i obowiązki, więc zachodzą okoliczności wywołujące wątpliwość, co do ich bezstronności. Zdaniem skarżącego wymienieni sędziowie działają w zmowie i znieważają skarżącego oraz naruszają jego dobra osobiste w celu zamknięcia mu drogi do sprawiedliwego wyroku oraz w celu "ludobójstwa i mordu politycznego" na osobie skarżącego "w celach eksterminacyjnych ze względów rasistowskich i korupcyjnych". W przekonaniu skarżącego wymienieni sędziowie chcą pozbawić go zdrowia, mienia i życia oraz jedynego dobra, jakim jest mieszkanie kwaterunkowe, które jeszcze nie zostało mu "zagrabione przez obecne faszystowskie, dyktatorskie, opresyjne państwo polskie". Skarżący omówił przebieg postępowań administracyjnych i odniósł się do czynności podejmowanych przez sędziów w postępowaniach sądowych z jego skarg. Podkreślił, że czuje się znieważany i pokrzywdzony działaniami sędziów, których wyłączenia się domaga.

Wyżej wymienieni sędziowie w pisemnych oświadczeniach stwierdzili, że nie znajdują podstaw do ich wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie. Wskazali, że w sprawie nie istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności, ani żadna z okoliczności wskazanych w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.). Ponadto z akt sprawy wynika, że sędzia NSA Ryszard Pęk z dniem 15 października 2015 r., a sędzia NSA Jolanta Sikorska z dniem 1 marca 2016 r. zostali przeniesieni do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, natomiast sędzia NSA Tadeusz Kuczyński z dniem 29 lutego 2016 r. przeszedł w stan spoczynku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 530/15 oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy sędzi WSA Ewy Kamienieckiej, sędzi NSA Anny Moskały, sędziego NSA Henryka Ożoga, sędzi NSA Mirosławy Rozbickiej-Ostrowskiej, sędzi WSA Lidii Serwiniowskiej, sędzi NSA Julii Szczygielskiej, sędzi WSA Wandy Wiatkowskiej-Ilków oraz sędziego WSA Alojzego Wyszkowskiego (pkt I) oraz umorzył postępowanie z wniosku o wyłączenie sędziego NSA Tadeusza Kuczyńskiego, sędziego NSA Ryszarda Pęka i sędzi NSA Jolanty Sikorskiej (pkt II).

W uzasadnieniu postanowienia przedstawił stan prawny normujący zagadnienie wyłączenia sędziego. Stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przyczyn wyłączenia w/w sędziów od rozpoznania sprawy z mocy ustawy oraz że skarżący nie uprawdopodobnił, aby w sprawie mogły zachodzić jakiekolwiek wątpliwości co do bezstronności tych sędziów. W ocenie Sądu pierwszej instancji, zaprezentowana we wniosku argumentacja to głównie twierdzenia skarżącego, w tym zawierające liczne wulgaryzmy, oceniające sędziów pod względem moralnym, a także wskazujące na niegodzenie się skarżącego z rozstrzygnięciami wydawanymi przez sędziów. Powołane argumenty w żaden sposób nie są uprawdopodobnieniem faktu, że którykolwiek z sędziów powinien podlegać wyłączeniu w niniejszej sprawie. Podstawą wyłączenia sędziego nie może być jedynie twierdzenie skarżącego, iż dany sędzia wykazuje stronniczość. Konieczne jest wskazanie konkretnych okoliczności, czy to określonych enumeratywnie w art. 18 P.p.s.a., czy też innych, z których wynika, że istnieją wątpliwości co do bezstronności sędziego, lub też wykazanie wystąpienia jednej z przyczyn wyłączenia. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić oraz być uzasadniona, co się wiąże z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji. Jak podkreśla się w literaturze prawniczej, nie jest również wystarczająca sama podejrzliwość strony, bądź utrata wiary w bezstronność sędziego wynikająca z urojeń lub przeczuleń strony w szczególności niesprecyzowanych co do osoby (zob. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, komentarz do art. 20, Legalis). Zdaniem Sądu pierwszej instancji niedopuszczalne jest wyłączenie sędziego tylko z tej przyczyny, że w innych sprawach wydawał wyroki czy postanowienia, które w mniemaniu wnioskodawcy są dla niego niekorzystne. Również to, że sędzia reprezentuje pogląd prawny niekorzystny dla strony, czy wydaje odmienne z jej oczekiwaniami rozstrzygnięcia nie stanowi podstawy do jego wyłączenia.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż wziął również pod uwagę, że sędziowie, których wyłączenia domaga się skarżący, złożyli na piśmie oświadczenia, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 P.p.s.a., ani inne tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności (art. 19 P.p.s.a.). W orzecznictwie utrwalony jest natomiast pogląd, iż autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r.,sygn. akt I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Wobec powyższego brak jest podstaw, aby negować złożone przez sędziów w niniejszej sprawie oświadczenia, tym bardziej, że – jak to już wykazano – zarzuty wnioskodawcy nie były poparte przekonującą i istotną w sprawie argumentacją.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że skarżący w żadnej mierze nie uprawdopodobnił, iż w stosunku do któregokolwiek z sędziów, których wyłączenia żądał, zachodzi przesłanka określona w art. 18 lub art. 19 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy wniosek skarżącego, jako bezzasadny, podlegał oddaleniu (pkt I sentencji postanowienia). Z kolei z uwagi na fakt, że sędzia NSA Ryszard Pęk z dniem 15 października 2015 r., a sędzia NSA Jolanta Sikorska z dniem 1 marca 2016 r. zostali przeniesieni do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, natomiast sędzia NSA Tadeusz Kuczyński z dniem 29 lutego 2016 r. przeszedł w stan spoczynku, postępowanie z wniosku o wyłączenie tych sędziów należało umorzyć jako bezprzedmiotowe (pkt II sentencji postanowienia).

Powyższe postanowienie z dnia 13 kwietnia 2016 r. stało się przedmiotem zażalenia Z.R. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie z zajętego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 18 § 1 P.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (pkt 1), swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (pkt 2), osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (pkt 3), w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (pkt 4), w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (pkt 5), w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (pkt 6), dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (pkt 6a), w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (pkt 7). Stosownie do treści art. 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w zaskarżonym postanowieniu, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku Z.R. o wyłączenie wskazanych w nim sędziów. Wskazane przez skarżącego argumenty nie wypełniają dyspozycji art. 18 P.p.s.a., przewidującego wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Nie stanowią również przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego w oparciu o art. 19 P.p.s.a. Podjęcie przez wymienionych we wniosku sędziów niekorzystnych, w odczuciu skarżącego, rozstrzygnięć w innych sprawach toczących się z jego udziałem nie stanowi podstawy do wyłączenia tych sędziów od orzekania w niniejszej sprawie. Przesłanką taką nie jest również subiektywne przekonanie skarżącego o braku bezstronności sędziów. Przyczyny wyłączenia muszą mieć bowiem charakter obiektywny i znajdować potwierdzenie w podnoszonych przez stronę okolicznościach faktycznych. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła.

Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że sędziowie, których dotyczył wniosek o wyłączenie, w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji złożyli wymagane oświadczenia. W świetle zaś utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 marca 2012 r. sygn. akt I FZ 147/12, z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt II OZ 851/13 oraz z dnia 24 września 2014 r. sygn. akt I OZ 754/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, we wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonych przez nich w niniejszej sprawie oświadczeń. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2008 r. o sygn. akt II FZ 61/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2011 r. sygn. akt K 3/09, publ. "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego" 2011, seria A, nr 1, poz. 5).

W konsekwencji stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że złożony w tej sprawie wniosek o wyłączenie sędziów nie zasługiwał na uwzględnienie. Prawidłowo również umorzył postępowanie w zakresie wyłączenia sędziego NSA Ryszarda Pęka, sędzi NSA Jolanty Sikorskiej oraz sędziego NSA Tadeusza Kuczyńskiego, bowiem pierwszych dwoje, odpowiednio z dniem 15 października 2015 r. i z dniem 1 marca 2016 r., zostali przeniesieni do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, natomiast sędzia NSA Tadeusz Kuczyński z dniem 29 lutego 2016 r. przeszedł w stan spoczynku. W momencie składania wniosku o wyłączenie w/w sędziowie nie orzekali już zatem w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.