Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1582/11, odmówił E. R. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, iż zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W niniejszej sprawie rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy bezspornie został złożony po zakończeniu postępowania sądowadministracyjnego prawomocnym wyrokiem. Co więcej Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 lutego 2012 r. sygn. akt I OZ 99/12 oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2012 r. sygn. II SA/Wa 1582/11 odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia zapadłego w sprawie wyroku. Sąd uznał zatem, że skoro skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem, nie może on zostać uwzględniony, a prawo pomocy w takiej sytuacji nie przysługuje.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, domagając się jego uchylenia lub zmiany bowiem chciałaby wznowienia postępowania w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżone postanowienie naruszył art. 243 § 1 P.p.s.a. Nie można bowiem podzielić wykładni dokonanej przez Sąd, zgodnie z którą niedopuszczalny jest wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony po uprawomocnieniu się wyroku Sądu pierwszej instancji. Takiego wniosku nie można uzasadnić użyciem w tym przepisie niezdefiniowanego przez ustawodawcę określenia "tok postępowania". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przez to określenie należy rozumieć także postępowanie, które zostało zainicjowane przez stronę postępowania po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Dopuszczalne jest złożenie takiego wniosku w ramach czynności zmierzających do wzruszenia prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie np. poprzez złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego, czy też skargi o wznowienie postępowania, jak też czynności uzależnionych od uiszczenia opłaty kancelaryjnej. W takim postępowaniu strona nie powinna być pozbawiona możliwości skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej z urzędu, jeżeli spełnia przesłanki otrzymania takiej pomocy. Działające zgodnie z zasadą demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) organy państwa (w tym sądy administracyjne) powinny brać pod uwagę, że prawo pomocy ma umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania i w ten sposób stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) - p. postanowienie NSA z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 569/06, publ. Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach. Dlatego też ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna tę konstytucyjną zasadę uwzględniać, przy czym winna ona zostać dokonana adekwatnie do m.in. planowanej przez stronę czynności procesowej i aktualnego stanu faktycznego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.