Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z 21 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 830/23 odrzucił skargę D.V. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 13 lipca 2023 r., nr SKO.421.537.2023, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta Chojnice z 15 maja 2023 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na N.I. Sąd wyjaśnił, że zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Ponieważ pełnomocnik skarżącej, pomimo wezwania, nie uzupełnił braków w zakresie wskazania numeru PESEL oraz złożenia pełnomocnictwa procesowego lub jego uwierzytelnionego odpisu, zaistniały podstawy do odrzucenia skargi.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie postanowienia i zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.
- art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., polegające na odrzuceniu skargi z uwagi na rzekome nieuzupełnienie braków formalnych skargi, w sytuacji, gdy strona uzupełniła braki formalne skargi, a jedynie – prawdopodobnie – w piśmie przewodnim uzupełniającym braki skargi wskazała omyłkowo niewłaściwą sygnaturę akt sprawy, a ponadto sądowi znany był PESEL skarżącej oraz fakt udzielenia pełnomocnictwa ze sprawy o sygn. akt II SA/Gd 831/23;
- art. 49 § 1 p.p.s.a. polegające na wezwaniu strony do uzupełnienia braków formalnych, podczas gdy skarga nie była dotknięta takimi brakami, które uniemożliwiły jej rozpoznanie.
Jednocześnie pełnomocnik wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy prowadzonej pod sygn. II SA/Wa 831/23 (w szczególności wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz pism pełnomocnika skarżącej stanowiących odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia braków skargi), a ponadto z dowodu nadania dwóch przesyłek poleconych w dniu 9 października 2023 r. na okoliczność uzupełnienia braków formalnych skargi w terminie.
W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik wskazał, że analogiczne wezwanie otrzymał w sprawie II SA/Gd 831/23 i wykonał zarządzenia w obu sprawach, wysyłając do sądu dwie przesyłki polecone (na dowód czego załączył kopię korespondencji z książki nadawczej kancelarii). W jego ocenie, prawdopodobnie w wyniku oczywistej omyłki, w obu przesyłkach znalazło się pismo przewodnie z sygn. akt II SA/Gd 831/23. Jednak z uwagi na fakt, że obie sprawy rozpoznawane są przez sąd w tym samym składzie, wraz z wpływem pism pełnomocnika skarżącej do akt sprawy II SA/Gd 831/23 sąd uzyskał wiedzę o numerze PESEL skarżącej oraz o udzieleniu pełnomocnictwa. Ponadto, PESEL znajdował się w aktach administracyjnych sprawy, zatem niewskazanie numeru PESEL nie uniemożliwiało rozpoznania skargi, co znajduje poparcie w orzecznictwie (postanowieniu WSA w Gliwicach w sprawie II SA/Gl 945/21, postanowieniach NSA w sprawach II GZ 135/20 i I GZ366/19), zaś odrzucenie skargi w takim przypadku jest wyrazem nadmiernego rygoryzmu formalnego prowadzącego do pozbawienia skarżącej konstytucyjnego prawa do sądu. Końcowo pełnomocnik podniósł, że nawet gdyby przyjąć, że nie wykonano w terminie zarządzenia wzywającego do przedłożenia odpisu pełnomocnictwa, to nie powinno prowadzić to odrzucenia skargi. Sąd winien w takim wypadku wezwać stronę do podpisania skargi, nie zamykając jej ostatecznie możliwości rozpoznania sprawy i uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje
Zgodnie z art. 156 § 3 p.p.s.a., jeżeli sprawa toczy się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, Sąd ten może z urzędu sprostować wyrok sądu pierwszej instancji. Przepis ten, na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a., ma zastosowanie do postępowania toczącego się na skutek zażalenia. Jak wynika z akt administracyjnych, w tym w szczególności z zaskarżonej decyzji, skarżąca nosi nazwisko V., a nie V. Jakkolwiek w skardze pełnomocnik posłużył się błędnym brzmieniem nazwiska strony, to nie ulega wątpliwości, że okoliczność ta nie sanuje błędnego oznaczenia strony skarżącej w postanowieniu Sądu I instancji. Wadliwość ta stanowi przy tym oczywistą omyłkę pisarską, albowiem jest wynikiem przestawienia liter w nazwisku skarżącej, którego prawidłowe brzmienie potwierdzają akta sprawy administracyjnej. Błąd ten podlegał sprostowaniu z urzędu, o czym postanowiono w pkt. 1 postanowienia.
Zażalenie wniesione na postanowienie Sądu I instancji podlegało uwzględnieniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela jednak stanowiska pełnomocnika skarżącej, jakoby wezwanie do usunięcia braków nie było uzasadnione, a Sąd I instancji dysponował numerem PESEL skarżącej w oparciu o akta administracyjne. Zgodnie z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., pierwsze pismo w sprawie powinno zawierać numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną. Kwestie sporne związane ze stosowaniem tego przepisu rozstrzygnięto uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lipca 2023 r., II GPS 3/22, w której przyjęto, że niezachowanie, określonego w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., wymogu podania w skardze, będącej pierwszym pismem w sprawie, numeru PESEL, jest brakiem formalnym, który powinien być uzupełniony w trybie art. 49 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., bez względu na to czy ten numer znajduje się w aktach administracyjnych, którymi dysponuje sąd. Podobnie wygląda sprawa dotycząca obowiązku pełnomocnika dołączenia do pisma dokumentu pełnomocnictwa, zgodnie z art. 46 § 3 p.p.s.a., do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem. Wobec stwierdzonych braków w tym zakresie, prawidłowo wezwano pełnomocnika do ich usunięcia.
Wadliwe jest jednak stanowisko Sądu I instancji, że skarga powinna podlegać odrzuceniu ze względu na nieusunięcie jej braków.
W zażaleniu pełnomocnik skarżącej podniósł, że wysłał na adres WSA w Gdańsku dwie przesyłki polecone, zawierające odpowiedź na analogiczne wezwania do usunięcia braków w sprawach II SA/Gd 830/23 i II SA/Gd 831/23. Zastrzegł przy tym, że możliwe było błędne oznaczenie sygnatury sprawy w piśmie przewodnim, do której każde z pism było kierowane. Okoliczność tę potwierdzają akta sprawy II SA/Gd 831/23. Wynika z nich, że istotnie, również w sprawie II SA/Gd 831/23 zostało do pełnomocnika skarżącej skierowane wezwanie do usunięcia braków skargi przez nadesłanie numeru PESEL skarżącej i pełnomocnictwa. W aktach tej sprawy znajdują się dwie koperty, w których nadano w dniu 9 października 2023 r. przesyłki polecone do WSA w Gdańsku. Tożsama była przy tym zawartość obu tych kopert, w każdej z nich znajdowało się pismo z 3 października 2023 r. określone jako "uzupełnienie braków formalnych skargi", zawierające numer PESEL skarżącej i wskazujące na prawidłowe brzmienie jej nazwiska oraz dokument pełnomocnictwa. Pisma te były przy tym oznaczone taką samą sygnaturą sprawy, II SA/Gd 831/23. Sąd I instancji pozostawił oba te pisma w aktach sprawy II SA/Gd 831/23, uznając przy tym, że braki w tej sprawie zostały usunięte w terminie.
Mając na względzie opisany stan faktyczny, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę, że zgodnie z art. 46 § 2 pkt 2 p.p.s.a., koleje pismo w sprawie powinno zawierać sygnaturę akt. Brak w tym zakresie, jest jednak brakiem formalnym, który podlega usunięciu. Za brak formalny należy przy tym uznać zarówno pominięcie w piśmie sygnatury sprawy, jak też jej błędne oznaczenie.
W okolicznościach faktycznych związanych z niniejszą sprawą nie można zbagatelizować faktu, że Sąd I instancji w sprawie II SA/Gd 831/23 otrzymał dwie przesyłki polecone, stanowiące reakcję na wezwanie do usunięcia braków skargi. Nie jest to typowe zachowanie pełnomocnika, przesyłki zostały nadane odrębnie, ale w tym samym dniu. Ta okoliczność powinna zrodzić po stronie Sądu I instancji podejrzenie, że co najmniej jedno z pism nosi błędne oznaczenie sygnatury sprawy. Podejrzenie to powinno ulec wzmocnieniu na etapie wpływu zażalenia w niniejszej sprawie i stanowić motyw do podjęcia próby wyjaśnienia zaistniałej sytuacji. Sąd I instancji z urzędu dysponował wszak wiedzą, że pod kolejnymi sygnaturami zarejestrowane zostały dwie sprawy tej samej skarżącej, w których wezwano do usunięcia takich samych braków. Jak wynika z opisanego wyżej materiału, pełnomocnik nie zignorował wezwania i nadał w terminie przesyłki na adres Sądu, które zawierały numer PESEL i pełnomocnictwo. Popełnił przy tym błąd w oznaczeniu sygnatur spraw, każdorazowo posługując się sygn. II SA/Gd 831/23. Nie uzasadnia to jednak działania Sądu, który każdą z przesyłek dołączył do akt jednej sprawy, zgodnie z podaną sygnaturą, uznając za usunięte braki tylko w tej jednej sprawie, a odrzucając skargę w sprawie niniejszej. W takiej sytuacji Sąd I instancji powinien był wezwać pełnomocnika do wyjaśnienia, czy podana przez niego sygnatura w drugiej z przesyłek jest prawidłowa, skoro w sprawie II SA/Gd 831/23 usunął braki skargi. Zażądanie takiego wyjaśnienia nie stoi w sprzeczności z przepisami prawa. Wymóg, aby kolejne pismo w sprawie było opatrzone jej sygnaturą służy zabezpieczeniu sprawności postępowania. Warunek ten ma charakter formalny. Jeżeli wpływające do Sądu pismo nie spełnia takiego warunku (np. nosi sygnaturę sprawy, do której już złożono analogiczne pismo i usunięto brak), sąd powinien podjąć czynności w celu wyjaśnienia zaistniałej sytuacji. Gdyby pisma pełnomocnika w ogóle pozbawione były oznaczenia sygnatury sprawy, zastosowanie znalazłyby przepisy art. 49 p.p.s.a., przewidujące wezwanie do uzupełnienia lub poprawienia pisma. Błąd w oznaczeniu sygnatury sprawy nie może dla strony rodzić dalej idących negatywnych skutków, niż brak takiego oznaczenia, zwłaszcza że skutkiem tym jest odrzucenie skargi, zamykające drogę do rozpatrzenia sprawy przez sąd.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a, orzekł jak w punkcie drugim sentencji o uchyleniu zaskarżonego postanowienia.