Postanowienie NSA z 12 lutego 2013 r., I OZ 67/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 12 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 grudnia 2012 r. sygn. akt II SO/Ol 1050/10 w zakresie odmowy zmiany postanowienia w przedmiocie odmowy ustanowienia adwokata

Sprawa

w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie z dnia 20 października 2010 r., nr Ol/K-120/260/10/5630 w przedmiocie podwyższenia składników uposażenia postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Joanna Banasiewicz przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie sygn. akt sygn. akt II SO/Ol 1050/10 odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego tego Sądu z dnia 6 lipca 2012 r. w przedmiocie odmowy ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie z dnia 20 października 2010 r., nr Ol/K-120/260/10/5630 w przedmiocie podwyższenia składników uposażenia. Odmowa ustanowienia adwokata nastąpiła wobec nieprzedłożenia przez skarżącego żądanych dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia, które miały uzupełnić informacje na temat jego sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyjaśnić wątpliwości powstałe na tle złożonego we wniosku oświadczenia, co uniemożliwiło jednoznaczne stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie bez uszczerbku koniecznego dla jego utrzymania.

Sąd wskazał, że skarżący wnioskiem z dnia 30 lipca 2012 r. ponownie zwrócił się o ustanowienie imiennie wskazanego adwokata, podając, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie ma środków finansowych i oszczędności, nie posiada też przedmiotów wartościowych. Jest jednocześnie właścicielem budynku mieszkalnego (do rozbiórki), mieszkania o pow. 36 m² i nieruchomości rolnej o pow. 0,59 ha.

Zarządzeniem z dnia 3 sierpnia 2012 r. skarżący został wezwany do wyjaśnienia czy jego pismo z dnia 30 lipca 2012 r., złożone w terminie do wniesienia sprzeciwu, jest sprzeciwem od postanowienia, czy też kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.

W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy wraz z załącznikami.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 października 2012 r. odmówił zmiany postanowienia z dnia 6 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1050/10. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca nie wykazał, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby zmianę przedmiotowego postanowienia. We wniosku z dnia 30 lipca 2012 r. skarżący ograniczył się bowiem do powtórzenia argumentacji zawartej w uprzednio złożonym wniosku i nie odniósł się do stanowiska referendarza sądowego co do nieujawnienia pełnych danych na temat rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego.

W złożonym sprzeciwie skarżący zarzucił, że nie występował z wnioskiem o zmianę postanowienia w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. Nr 270), dalej "P.p.s.a.", lecz o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Ponadto wywiódł, że referendarz sądowy nie był uprawniony do załatwienia jego wniosku na podstawie tego przepisu, gdyż takie uprawnienie nie zostało przewidziane w art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.

Odmawiając zmiany postanowienia, na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazał, że wobec treści art. 260 P.p.s.a. i skutecznego wniesienia sprzeciwu sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd.

Sąd wyjaśnił, że w niniejszym postępowaniu skarżący skorzystał już z możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy i został on rozpoznany postanowieniem referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2012 r. Wprawdzie art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. nie wyklucza możliwości złożenia ponownego wniosku, jednak stosownie do art. 170 P.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. W takiej sytuacji możliwość zmiany bądź uchylenia tych orzeczeń daje natomiast art. 165 P.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, to jest zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy (zob. postanowienie NSA z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 237/12). Przepisy powoływanej ustawy nie przewidują możliwości rozpoznania kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy w innym trybie.

Sąd oceniając w powyższym kontekście powtórny wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że skarżący nie powołał w nim żadnych nowych istotnych okoliczności, które mogłyby doprowadzić do zmiany postanowienia z dnia 6 lipca 2012 r. i przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, wymagającym uprzedniego wykazania, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). We wniosku, na podstawie którego wydano to postanowienie skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie uzyskuje dochodów, nie posiada oszczędności, środków finansowych i przedmiotów wartościowych. Jest właścicielem mieszkania o pow. 36 m² i nieruchomości rolnej o pow. 0,59 ha, która jak wskazał nie przynosi żadnych pożytków finansowych. Do wniosku załączone zostało zaświadczenie potwierdzające, że skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i wydruki z rachunku bankowego, w tym wskazujący wysokość środków zablokowanych przez komornika. W kolejnym wniosku skarżący również zawarł powyższe dane, a ponadto podał, że jest właścicielem domu mieszkalnego "do rozbiórki" o pow. 111,54 m². Sąd stwierdził zatem, że nie tylko nie pogorszyła się sytuacja materialna skarżącego, lecz nawet nastąpiło pewne przysporzenie majątkowe, skoro skarżący stał się w okresie pomiędzy złożeniem obu wniosków właścicielem kolejnej nieruchomości.

Przekonanie skarżącego o konieczności ustanowienia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika do sporządzenia i wniesienia sprzeciwu od postanowienia z dnia 6 lipca 2012 r. nie stanowi zmiany okoliczności sprawy, o których mowa w art. 165 P.p.s.a.

Sąd wyjaśnił też, że na mocy art. 258 § 1 p.p.s.a., czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi, którzy władni są uchylić lub zmienić postanowienie podjęte w sprawie przyznania prawa pomocy wskutek zmiany okoliczności sprawy (art. 165), o ile nie zostało ono zaskarżone przez wniesienie sprzeciwu (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 600, R. Hauser, M. Wierzbowski (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 840).

Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniósł A. Z.. Zaskarżonemu orzeczeniu w całości zarzucił nieważność i bezprawność przez naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i naruszenie przepisów postępowania w stopniu rażącym, który ma istotny wpływ na treść postanowienia, a mianowicie:

• art. 183 § 1 pkt 5 w zw. z art. 165 P.p.s.a., gdyż zaskarżonym rozstrzygnięciem strona pozbawiona została swoich praw do właściwego i należytego rozpoznania zakresu i charakteru jej sprawy i w jej zakresie zgodnego z prawem rozstrzygnięcia i odpowiadającego jej przedmiotowi:
• art. 165 P.p.s.a. polegające na uznaniu, że skarżący wystąpił do WSA w Olsztynie z formalnym wnioskiem na mocy art. 165 P.p.s.a. o zmianę postanowienia sądowego referendarza sądowego WSA w Olsztynie z dnia 6 lipca 2012 r. o sygn. akt II SA/Ol 1050/10, kiedy skarżący, faktycznie wystąpił z wnioskiem o prawo pomocy PPF z dnia 30 lipca 2012r. na formularzu urzędowym załączając do niego dowody źródłowe, dlatego zaskarżone postanowienie jest nieważne, jak i bezprawne, a przedstawiona w nim argumentacja bezpodstawna i kuriozalna, gdyż odnosi się do nieistniejącego i nigdy niewystępującego w sprawie przedmiotu;
• art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 P.p.s.a. przez bezpodstawne jego zastosowanie w faktach sprawy, w sytuacji gdy skarżący nie wnosił wniosku o zmianę postanowienia sądowego, tu postanowienia referendarza sądowego WSA w Olsztynie z dnia 6 lipca 2012 r., zatem zaskarżone postanowienie jest nieważne, gdyż rozstrzyga nieistniejącą sprawę;
• art. 141 § 4 na skutek art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przez niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenia zakresu sprawy i podstaw prawnych do możliwości faktycznych i prawnych sprawy, bowiem skarżący wniósł do WSA w Olsztynie formalny sprzeciw z dnia 5 listopada 2012 r. na postanowienie referendarza sądowego w zakresie bezprawnego postanowienia referendarza WSA z dnia 11 października 2012 r., a tymczasem zaskarżonym postanowieniem WSA w Olsztynie rozpoznano sprzeciw jako wniosek strony o zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2012 r., co nie odpowiada stanowi faktycznemu sprawy i co Sędzia sam podnosi zaskarżonym powyżej postanowieniem. Zatem z powyższego skarżący występuje do NSA w Warszawie o podjęcie w tym zakresie postępowania wyjaśniającego, dlaczego to w sprawie niniejszej, mimo, iż dla Sędzi WSA w Olsztynie Hanny Raszkowskiej charakter i zakres sprawy jest znany jednoznacznie, na co sama wskazuje zaskarżonym powyżej postanowieniem, a mimo to wydaje w tym zakresie postanowienie z odmiennym i niezgodnym zakresie sprawy i jej charakterze oraz przedmiocie. W tym jednocześnie o powiadomienie na mocy art. art. 155 § 1 P.p.s.a. odpowiednich organów państwa o podejrzeniu naruszenia celowo prawa w niniejszej sprawie na szkodę strony skarżącej i jego sprawy celem jej przewlekłości jak i zagmatwania oraz nieprzestrzegania etyki zawodowej w zakresie wymogu przestrzegania prawa oraz praworządności.

Wskazując na te zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego powyżej postanowienia ze stwierdzeniem jego nieważności ewentualnie w całości jego uchylenie ze stwierdzeniem rażącego nim naruszenia przepisów prawa ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; na zasadzie art. 155 § 1 p.p.s.a. z powodów istotnie rażących naruszeń art. 165 P.p.s.a. o poinformowaniu właściwych organów państwa zajmujących się ściganiem przestępstw oraz organów zwierzchnich nad ww. Sędzią WSA w Olsztynie o podjęcie środków dyscyplinujących na przyszłość i dyscyplinarnych konsekwencji w zakresie sprawy za naruszenie dyscypliny i obowiązków oraz etyki zawodowej z powodu istotnie rażących naruszeń prawa art. 183 § 1 pkt 5 P.p.s.a. jakie w sprawie zaskarżonego powyżej postanowienia miały bezspornie miejsce, gdyż przekroczono swoje uprawnienia i obowiązki służbowe określone ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów.

Przekonanie żalącego się, że rozpoznanie jego wniosku nastąpiło z uchybieniem, o którym mowa w art. 183 § 1 pkt 5 P.p.s.a., nie jest uzasadnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyjaśnił w zaskarżonym postanowieniu przyczyny prawne rozpoznania wniosku w kwestionowany przez A. Z. sposób. Sąd wskazał okoliczności, w wyniku których badał przesłanki wynikające z art. 165 P.p.s.a. w celu ewentualnej zmiany postanowienia z dnia 6 lipca 2012 r.

Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek taki może być złożony ponownie, jednakże przyznanie prawa pomocy może nastąpić jedynie wówczas, gdy nastąpiła zmiana okoliczności, które stanowiły podstawę orzeczenia o odmowie uwzględnienia wniosku, rozstrzygnięcie takiego wniosku podejmowane jest bowiem w trybie określonym w art. 165 P.p.s.a.

Jak podniósł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie prawomocnym postanowieniem z dnia 6 lipca 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W konsekwencji z uwagi na związanie tym prawomocnym orzeczeniem na mocy art. 170 P.p.s.a., nowy wniosek w tym względzie rozpoznany być musiał w trybie art. 165 P.p.s.a. W wyniku rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanowieniem z dnia 6 lipca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił ustanowienia dla wnioskodawcy adwokata. Zasadniczym powodem takiego rozstrzygnięcia było to, iż skarżący po uprzednim wezwaniu nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia, które służyć miały uzupełnieniu informacji na temat jego sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyjaśnieniu wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego w formularzu wniosku oświadczenia. Stwierdzono, że nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że A. Z. nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie niniejszej i innych prowadzonych przez niego przed WSA w Olsztynie bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania. "Nieujawnienie przez wnioskodawcę sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia tym samym podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia – uniemożliwia bowiem ocenę jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych oraz stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia on przesłankę, uzasadniającą ustanowienie adwokata. Podkreślić natomiast należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłankę do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił."

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie prawidłowo rozważył przedstawione w tym wniosku okoliczności i stwierdził, że w świetle przesłanek określonych w art. 165 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie może on być uwzględniony.

Skarżący nie przedłożył stosownych dokumentów, ani nie przytoczył takich okoliczności, które wskazywałyby na pogorszenie jego sytuacji materialnej po wydaniu postanowienia z dnia 6 lipca 2012 r., brak jest więc podstaw, by kwestionować odmowę zmiany tego postanowienia.

Skoro skarżący nie wykazał zaistnienia takich zmian w swojej sytuacji materialnej, które przy uwzględnieniu dyspozycji zawartej w art. 165 P.p.s.a. stanowiłyby podstawę do zmiany stanowiska wyrażonego w postanowieniu z dnia 6 lipca 2012 r. i uwzględnienia wniosku zasadnym było wydanie zaskarżonego postanowienia.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut, dotyczący naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. zawiera regulację, w ramach której ustawodawca określa jakie elementy winno zawierać uzasadnienie orzeczenia. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. tylko wtedy, gdy uzasadnienie jest sporządzone w taki sposób, że nie zawiera wszystkich koniecznych elementów bądź dotknięte jest tak oczywistymi brakami, że uniemożliwia to przeprowadzenie kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie szczegółowo wyjaśnił w zaskarżonym postanowieniu jego podstawę prawną, omówił przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia i w sposób wyczerpujący wyjaśnił dlaczego wniosek skarżącego z dnia 30 lipca 2012 r. należało rozpoznać zgodnie z regulacją zawartą w art. 165 P.p.s.a. Podał też przyczyny odmowy uwzględnienia żądania.

Wszystkie podniesione w zażaleniu zarzuty są nieuzasadnione, wniosek skarżącego z dnia 30 lipca 2012 r. został rozpoznany zgodnie z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.