Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 3599/14 (dalej postanowienie z 11 grudnia 2015 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek C. K. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Urszuli Wilk, Grażyny Śliwińskiej i Magdaleny Maliszewskiej od orzekania w sprawie ze skargi C. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji dotyczących sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego (dalej decyzja z [...] lipca 2014 r.).
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa), uzasadniające wyłączenie wskazanych sędziów z mocy ustawy. Wnioskodawca nie wykazał, by pomiędzy nim a sędziami, o których wyłączenie wnosi, istniał jakiś szczególny stosunek osobisty mogący poddawać w wątpliwość ich bezstronność przy orzekaniu. Okoliczności przytoczone przez skarżącego wynikają jedynie z jego subiektywnych odczuć i opierają się na ogólnych zarzutach, które skarżący może odnieść do któregokolwiek sędziego mogącego orzekać w jego sprawie. Argumenty skarżącego sprowadzają się bowiem do wskazania, że w sprawie nie powinni orzekać sędziowie będący byłymi bądź obecnymi współpracownikami służb bezpieczeństwa bądź pozostający w bliskich więzach rodzinnych z takimi osobami.
Skarżący nie przytacza żadnych okoliczności, faktów czy dokumentów, które w jakikolwiek sposób uprawdopodabniałyby powyższe okoliczności. Złożone przez sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Urszulę Wilk, Grażynę Śliwińską i Magdalenę Maliszewską oświadczenia z 13 listopada 2015 r. i 16 listopada 2015 r. (k. 122 - 124 akt sądowych) pozwalają przyjąć, że nie istnieją okoliczności, które wywołują uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tych sędziów (art. 19 ppsa; k. 126-129 akt sądowych).
Zażalenie na to postanowienie wywiódł C. K. osobiście. Pismo w postępowaniu zażaleniowym złożył także pełnomocnik skarżącego - adw. E. O., zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj. art. 19 ppsa przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu przez WSA w Warszawie, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania, podczas gdy z wniosku skarżącego wynika, że ma on wątpliwości co do bezstronności sędziów, którzy zostali wyznaczeni do rozpoznania skargi na decyzję z [...] lipca 2014 r.
Wskazując na powyższe podstawy skarżący wniósł o uchylenie postanowienia w całości i wyłączenie sędziów wskazanych we wniosku od orzekania (k. 136, 138-139 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 18 § 1 ppsa, sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (pkt 1), swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (pkt 2), osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (pkt 3), w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (pkt 4), w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (pkt 5), w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (pkt 6), dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia, wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (pkt 6a), w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (pkt 7).
Stosownie do treści art. 19 ppsa, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 ppsa, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym postanowieniu, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku C. K. o wyłączenie sędziów WSA w Warszawie, Urszuli Wilk, Grażyny Śliwińskiej i Magdaleny Maliszewskiej. Wskazane przez skarżącego argumenty nie wypełniają dyspozycji art. 18 ppsa, przewidującego wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Nie stanowią również przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego w oparciu o art. 19 ppsa. Sędziowie, których dotyczył wniosek o wyłączenie, w postępowaniu przed Sądem I instancji złożyli oświadczenia o braku okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie skargi na decyzję z [...] lipca 2014 r.
W świetle zaś utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie NSA z: 12.3.2012 r. I FZ 147/12; 9.10.2013 r. II OZ 851/13; 24.9. 2014 r. I OZ 754/14, cbosa).
We wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów i w zażaleniu brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonych oświadczeń. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (postanowienie NSA z 22.2.2008 r. II FZ 61/08).
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.