Postanowienie NSA z 4 września 2014 r., I OZ 689/14

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 4 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SAB/Gl 59/14 odmawiające G.i B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego

Sprawa

w sprawie ze skargi Grzegorza B. (B.) na bezczynność Wójta Gminy K. postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 59/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego.

Sąd I instancji wskazał, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu "PPF" skarżący oświadczył, że jest bezrobotnym, bez prawa do pobierania zasiłku i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Równocześnie podał, że posiada dom (częściowo wykończony) o powierzchni 160 m2 i nieruchomość rolną o powierzchni 1,7 ha. Ponadto nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, nieruchomości ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro.

Zarządzeniem z dnia 7 maja 2014 r. wezwano skarżącego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które powołał się we wniosku. W tym zakresie zwrócono się o:

• udokumentowanie faktu, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do pobierania zasiłku;
• podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz lub podatek od nieruchomości, opłaty za tzw. media czyli energię elektryczną, gaz, wodę, usługi telekomunikacyjne, wywóz nieczystości, a także wydatki na zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków itp.). Wskazano przy tym, że wydatki z tytułu czynszu lub podatku od nieruchomości oraz opłat za tzw. media powinny zostać udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp.;
• sprecyzowanie, czy skarżący zamieszkuje wraz z rodzicami w jednej nieruchomości (co oznaczałoby, że pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym). W przypadku natomiast, gdyby zamieszkiwał sam, wezwano go o potwierdzenie tego faktu zaświadczeniem organu gminy oraz o wskazanie miesięcznej wysokości pomocy finansowej otrzymywanej od rodziców.

W odpowiedzi na wezwanie G. B. nadesłał pismo z dnia 20 maja 2014 r., w którym oświadczył, że zamieszkuje sam w nieruchomości położonej w K. przy ul. M. 5 wraz z potwierdzającym ten fakt zaświadczeniem Wójta Gminy K.. Dodał, że otrzymuje pomoc od rodziców w "postaci rzeczowej, wyżywienia, utrzymania czystości". Miesięcznie ponosi koszty spłaty kredytu hipotecznego i uiszcza alimenty w kwocie 1.100 zł (w maju przekazał tylko 800 zł). Jednocześnie przedłożył zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w L., potwierdzające że jest osobą bezrobotną i nabył prawo do pobierania zasiłku od 10 maja 2014 r. Ponadto, dołączył także wyciągi bankowe, z których wynika, że uiszcza kredyt hipoteczny w kwocie 693,85 zł i alimenty w kwocie 800 zł.

Postanowieniem z dnia 30 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, bowiem nie zobrazował on swojej sytuacji materialnej w sposób jasny i przejrzysty.

Pismem z dnia 20 czerwca 2014 r. Grzegorz B. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Podniósł, że Sąd przed wydaniem tego rozstrzygnięcia nie wystąpił o wyjaśnienie swoich wątpliwości. Brak podania kosztów utrzymania, czynszu oraz opłat za energię uzasadnił tym, że ich nie ponosi. Wykazał jedynie stałe zobowiązania w postaci zasądzonych alimentów oraz spłaty kredytu hipotecznego. Powyższe koszty pokrywał z tytułu odprawy otrzymanej od byłego pracodawcy, a obecnie będzie je pokrywać z kredytu odnawialnego, który posiada w rachunku bankowym.

Sąd I instancji uznał, że skarżący nie zobrazował swojej sytuacji majątkowej w sposób jasny i przekonujący. Skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, której przyznano zasiłek z tego tytułu od 10 maja 2014r., nie posiada żadnych oszczędności oraz otrzymuje od rodziców "pomoc rzeczową, wyżywienie, utrzymanie czystości". Powyższe mogłoby uzasadniać przyznanie mu prawa pomocy. Jednak pomimo jasno sprecyzowanego przez referendarza sądowego wezwania, G. B. nie udokumentował oraz nie podał wysokości obciążających go wydatków związanych z utrzymaniem nieruchomości o powierzchni 160m2 (podatek od nieruchomości oraz opłaty za tzw. media: energia elektryczna, gaz, telefon, woda, wywóz śmieci). W sprzeciwie oświadczył wprawdzie, że ich nie ponosi, nie wyjaśniając jednak w żaden sposób, kto w takim razie i w jaki sposób koszty te za niego pokrywa. Jednocześnie, jeszcze przed złożeniem wniosku, skarżący w dniu 2 maja 2014 r. spłacił ratę kredytu hipotecznego w kwocie 693,85 zł oraz w dniu 10 maja 2014 r. uiścił alimenty w kwocie 800 zł. Zdaniem Sądu z powyższego wynika, że pomimo deklarowanego braku środków finansowych był w stanie dokonać powyższych wydatków.

Powyższych wątpliwości dotyczących rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, w tym wysokości dochodów, z których czerpie środki na pokrycie wspomnianych kosztów, skarżący nie wyjaśnił w sprzeciwie. Zarzuty zawarte w sprzeciwie, dotyczące pokrywania tych kosztów ze środków otrzymanych z tytułu tzw. odprawy od byłego pracodawcy, nie zostały w żaden sposób udokumentowane. Ponadto skoro skarżący będzie pokrywać powyższe wydatki z kredytu odnawialnego na rachunku bankowym, to jednocześnie musi dokonać jego spłaty, a więc dysponować środkami, których źródła (poza zasiłkiem dla bezrobotnych) nie wskazał.

W ocenie Sądu dane podane przez skarżącego dotyczące jego sytuacji majątkowej uniemożliwiają pozytywne uwzględnienie wniosku. Sąd wskazał także, że brak wykonania lub nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej takiego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie.

Skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, otrzymującą zasiłek. Nie posiada żadnych oszczędności, a od rodziców otrzymuje "pomoc rzeczową, wyżywienie i utrzymanie czystości". Skarżący wskazał, że wydatki na nieruchomość to podatek za 2014 r. w wysokości 75 zł, natomiast innych opłat nie ponosi. Ponadto podał, że spłaca kredyt hipoteczny oraz uiszcza alimenty, co pokrywał z otrzymanej odprawy w kwocie 9417 zł, a aktualnie z kredytu odnawialnego. Podniósł, że spłata kredytu nastąpi z środków otrzymanych za pracę lub pożyczek od rodziny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – zwanej dalej "p.p.s.a." - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym).

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.

Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny - zbadał przesłanki warunkujące przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym i prawidłowo doszedł do przekonania, że przedstawiona przez skarżącego we wniosku sytuacja materialna nie daje podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy.

W niniejszej sprawie skarżący, wezwany zarządzeniem z dnia 7 maja 2014 r. - do przedłożenia określonych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację majątkową nie wykonał prawidłowo tego zarządzenia, bowiem wykonał je tylko częściowo. Skarżący nie udokumentował oraz nie podał wysokości wydatków związanych z utrzymaniem nieruchomości. Wskazał wprawdzie, że ich nie ponosi, jednakże bez wyjaśnienia, kto te koszty pokrywa. Ponadto skarżący nie udokumentował spłat kredytu hipotecznego oraz uiszczania alimentów z tzw. odprawy od byłego pracodawcy. Należy wskazać, że w orzecznictwie administracyjnym ugruntowany jest pogląd, iż niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

W takiej sytuacji zasadne jest stanowisko Sądu I instancji, że brak było podstaw do uznania, że skarżący uprawdopodobnił w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Należy także stwierdzić, iż przedstawienie dodatkowych okoliczności oraz dokumentów dopiero na etapie składania zażalenia, nie ma znaczenia dla oceny zaskarżonego postanowienia, bowiem jak już wyżej wskazano skarżący nie udokumentował należycie swojej sytuacji materialnej na etapie rozpoznawania przez Sad I instancji wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Niemniej jednak należy wskazać, iż zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., oddalił zażalenie.