Postanowienie NSA z 19 września 2012 r., I OZ 690/12

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 19 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2198/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym

Sprawa

w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Janina Antosiewicz

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 12 marca 2012 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący M. B. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i łączny miesięczny dochód małżonków z tytułu renty wynosi 1.400,-zł oraz że na jego utrzymaniu pozostaje troje studiujących dzieci. W oświadczeniu o majątku wnioskodawca podał, że posiada nieruchomość zasiedloną przez bezdomnych, którzy zajmują większość budynku, a także pole nieużytkowane "zwolnione z upraw rolnych". Oświadczył także, że posiada długi w każdym banku.

Zarządzeniem z dnia 24 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał M. B. do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie – w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, tj:

1. aktualnego dokumentu ujawniającego dochody uzyskiwane przez skarżącego i jego żonę z tytułu renty ("odcinek renty" za ostatni miesiąc lub kopia decyzji organu emerytalno-rentowego wskazująca na wysokość aktualnie pobieranego świadczenia);
2. przedstawienie informacji o wykonywaniu przez wnioskodawcę oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym jakiejkolwiek pracy zarobkowej (także o charakterze dorywczym) oraz wskazanie wysokości uzyskiwanego z tego tytułu dochodu;
3. nadesłanie odpisów zeznań podatkowych wnioskodawcy – za ostatnie dwa lata;
4. przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji;
5. przedstawienie aktualnych zaświadczeń z uczelni, na których naukę pobierają dzieci skarżącego, wskazujących na tryb pobierania nauki (studia dzienne, zaoczne itp.);
6. wskazanie źródeł finansowania nauki dzieci (dochody własne dzieci – np. stypendia lub ewentualnie złożenie oświadczenia, że pozostają na wyłącznym utrzymaniu rodziców);
7. wyjaśnienie, ile wynoszą stałe, miesięczne wydatki związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny skarżącego (wyżywienie, opłaty za energię elektryczną, wodę, bilety komunikacji miejskiej i inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych);
8. przedłożenie dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) potwierdzających informacje z pkt 5 – za ostatnie 3 miesiące;
9. złożenie oświadczenia, czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy społecznej lub ubiegają się o taką pomoc; w przypadku korzystania z pomocy społecznej – do przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter oraz wysokość przyznanych świadczeń;
10. przedłożenie dokumentów potwierdzających ewentualne ich obciążenia finansowe (ich wysokość, wysokość spłacanych rat).

Jak wskazał Sąd I instancji, wezwanie powyższe, wraz z pouczeniem o treści art. 233 § 1 k.k. i stosownym pouczeniem o konsekwencjach jego niewykonania zostało skierowane do skarżącego w dniu 31 maja 2012 r., jednak jak wynika z adnotacji doręczyciela placówki pocztowej, przesyłki nie doręczono z powodu nieobecności adresata. Placówka pocztowa dwukrotnie bezskutecznie zawiadamiała skarżącego o możliwości odbioru przesyłki w urzędzie pocztowym (awizo z dnia 5 czerwca 2012 r. i awizo powtórne z dnia 13 czerwca 2012 r.), po czym w dniu 21 czerwca 2012 r. zwróciła nieodebraną przesyłkę Sądowi.

Wobec powyższego, postanowieniem z dnia 26 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Jak wskazał Sąd z przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W tym stanie rzeczy Sąd przyjął, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie złożył żądanych dokumentów, niezbędnych do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie wykazał zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wprawdzie przy pismach z dnia 9 i 10 maja 2012 r. nadesłane zostały przez skarżącego kserokopie: 1) zaświadczenia z dnia 27 marca 2012 r. o studiowaniu przez A. B. w Wyższej Szkole Społeczno-Przyrodniczej im. Wincentego Pola w Lublinie na kierunku fizjoterapia, 2) nieaktualnej informacji z dnia 8 grudnia 2011 r. o zadłużeniu wynikającym z nieopłacenia w terminie przez A. B. należności za usługi edukacyjne świadczone przez wymienioną uczelnię, 3) świadectwa ukończenia gimnazjum przez M. B. z dnia 25 czerwca 2004 r., 4) orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 26 kwietnia 2012 r. ustalające częściową niezdolność do pracy T. B., 5) wypisu z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS nr akt GRS 99891, z którego wynika, że M. B. jest okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym – jednakże kserokopia tego wypisu nie została opatrzona datą, zatem nie można stwierdzić czy dokument ten jest aktualny, 6) nieaktualnej umowy pożyczki z dnia 6 maja 2009 r. nr 9/39297/18 zawartej pomiędzy Spółdzielczą Kasą Oszczędnościowo-Kredytową w Lublinie a M. B. na okres od 6 maja 2009 r. do 30 kwietnia 2012 r., jednakże kserokopie te nie stanowią prawidłowego wykonania zarządzenia Sądu z dnia 24 maja 2012 r., a i dokumenty te nie obrazują sytuacji materialnej skarżącego, i na ich podstawie nie można dokonać oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego.

W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał więc, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego nie zostały zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie mu przez Sąd prawa pomocy, a to oznacza, że nie wykazano, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy.

Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, prosząc o przydzielenie z urzędu adwokata i zwolnienie z opłat sądowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości to zgodnie z art. 255 powołanej wyżej ustawy strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tego uprawnienia skorzystał wzywając skarżącego do przedłożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących osiąganych dochodów i wydatków. Pomimo powyższego wezwania, uznanego za doręczone skutecznie, skarżący nie przedstawił dodatkowych wyjaśnień. W takiej sytuacji ponieważ informacje podane w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej PPF nie pozwalały na pełne ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, zwłaszcza w odniesieniu do kwoty osiąganych dochodów oraz wydatków, a dokumenty przesłane wcześniej, inne niż żądane przez Sąd, także nie obrazują sytuacji materialnej skarżącego - należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 lipca 2012 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie uznał bowiem, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270) postanowił zażalenie oddalić.