Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 373/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił J. R. przyznania prawa pomocy w wyżej sprecyzowanej sprawie.
Jak wskazał Sąd I instancji w jego uzasadnieniu w dniu 13 maja 2014 r. skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy domagając się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W treści wniosku podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się wyłącznie z emerytury w kwocie 2.006,83 zł. Dodał, iż jest osobą ubogą, bezrobotną, pozostającą bez jakichkolwiek dodatkowych dochodów, ma 66 lat i jest schorowany. Ponadto stan jego zdrowia wymaga przyjmowania drogich leków oraz korzystania z prywatnych usług leczniczych. Podkreślił również, iż nie posiada nieruchomości, za wyjątkiem "lokalu gminnego" o wielkości 56 m², zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Pismem z dnia 22 maja 2014 r. Sąd I instancji poinformował skarżącego, iż jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie będzie podlegał rozpoznaniu albowiem przedmiotowa sprawa, na podstawie art. 239 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., jest ustawowo zwolniona od kosztów sądowych, natomiast w pozostałym zakresie zarządzeniem z dnia 26 maja 2014 r. wezwano J. R. do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności poprzez: udokumentowanie dochodu skarżącego, wskazanie miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania mieszkania, jak również podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów związanych z zakupem leków.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie pismem z dnia 10 czerwca 2014 r. skarżący podkreślił, że jego sytuacja materialna jest bardzo trudna a "do dostatecznie normalnego życia brakuje mu miesięcznie około 5.000 zł". Poza tym wyjaśnił, iż "ze względu na trudną sytuację materialną osobiście nie prowadzi księgowości i nie zatrudnia pracownika do dokumentowania jego rzeczywistych ani orientacyjnych kosztów utrzymania mieszkania". Jednocześnie skarżący dodał, że "w miesiącu czerwcu 2014 r. wyda minimum 150 zł na przejazd pociągiem IC PKP do Warszawy, celem załatwienia ważnych spraw sądowych". Do powyższego pisma dołączył m. in.: dwie faktury potwierdzające zakup leków w maju i czerwcu bieżącego roku na łączną kwotę 180,74 zł, dwa paragony fiskalne za konsultacje lekarskie (w wysokości 2 x 120 zł) oraz kserokopię rachunku za czynsz w kwocie 606 zł i prąd 187,34 zł, a także wyciąg z konta bankowego.
Zdaniem Sądu I instancji skarżący nie wykazał, że spełnia przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, bowiem jak wynika z analizy sytuacji majątkowej skarżącego jest on w stanie poczynić oszczędności i samodzielnie opłacić wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru.
Na powyższe postanowienie zażalenie złożył J. R. postulując jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy. W jego uzasadnieniu skarżący wskazał, iż zaskarżone postanowienie jest "stronnicze" i wydane "na zamówienie strony przeciwnej". [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sądowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 P.p.s.a.). Przewidziana możliwość przyznania prawa pomocy może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).
Prawo pomocy w zakresie częściowym polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego względnie rzecznika patentowego. Z przytoczonych przepisów wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym bądź częściowym.
Zważywszy na ustaloną przez Sąd sytuację majątkową skarżącego uznać należy, że nie ma podstawy do przyjęcia, aby spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Uzyskiwany przez skarżącego stały dochód w łącznej wysokości 2 tyś zł, przy uwzględnieniu wysokości ponoszonych wydatków, okoliczności, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe jednoosobowo, nadto wysokości wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego, wskazuje na to, że będąc świadomym prowadzonego postępowania sądowego skarżący jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie zabezpieczyć odpowiednie kwoty, które umożliwią mu skorzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika.
Należy podkreślić, że w orzecznictwie administracyjnym przyjmuje się, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dopiero gdyby w ten sposób poczynione oszczędności okazały się niewystarczające, może wystąpić o pomoc państwa. Przy czym skarżący musi wykazać brak możliwości zabezpieczenia środków niezbędnych do prowadzenia procesu przez własne oszczędności. W świetle powyższego skarżący braku takich możliwości nie wykazał. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż prowadząc tak rozległą działalność skargową, jak ma to miejsce w przypadku skarżącego powinien on, przewidując realizację swoich praw przed sądem, uwzględnić w ramach planowania wydatków także konieczność posiadania środków związanych ze sprawami sądowymi.
Wobec okoliczności przedstawionych powyżej należy stwierdzić, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku, a co za tym idzie zażalenie nie mogło odnieść skutku.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił zażalenie oddalić.