Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 18 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę A. B. na bezczynność Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z., w przedmiocie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Pismem nadanym w placówce pocztowej w dniu 27 maja 2010 r., wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego – adwokat Ł. L., złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 18 lutego 2010 r., podnosząc, że w obowiązującym wówczas stanie prawnym do reprezentowania skarżącego musiał posiadać pełnomocnictwo procesowe, którego skarżący udzielił mu już po upływie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, co nie było jego winą, gdyż o wyznaczeniu adwokata z urzędu również dowiedział się zbyt późno.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 lipca 2010 r., sygn. akt III SAB/Lu 19/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wskazując, że nie została spełniona przesłanka braku winy określona w art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Sąd podkreślił, że za niekwestionowany w aktualnym orzecznictwie należy uznać pogląd, zgodnie z którym wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci profesjonalnego pełnomocnika co do zasady nie wpływa na bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Natomiast przy ocenie, czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie, istotne jest ustalenie, kiedy wyznaczony z urzędu pełnomocnik miał realną możliwość jego sporządzenia. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 powołanej wyżej ustawy, dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że zasadniczą zmianę w treści art. 244 wskazanej ustawy wprowadziła ustawa z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 36, poz. 196). Zgodnie z nowym brzmieniem § 2 tego przepisu ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa.
Sąd podkreślił, że ustawa nowelizująca nie zawierała w omawianym zakresie żadnych regulacji przejściowych, w związku z tym powstają istotne wątpliwości prawne na tle zastosowania właściwych przepisów (ustawy dawnej bądź nowej) w sytuacjach "granicznych", taka jak w badanej sprawie, to znaczy, gdy postanowienie o przyznaniu prawa pomocy zapadło jeszcze na gruncie poprzedniego stanu prawnego (2 kwietnia 2010), a zawiadomienie adwokata i skarżącego nastąpiło już pod rządami nowego brzmienia przepisów (w przypadku adwokata – 14 kwietnia). W braku odmiennych postanowień ustawowych należy stosować ogólne reguły intertemporalne, które w przypadku przepisów procesowych nakazują stosowanie nowych przepisów do spraw w toku.
W związku z tym Sąd uznał, że pełnomocnik nie miał obowiązku uzyskana pełnomocnictwa skarżącego, gdyż w nowym stanie prawnym, który miał już zastosowanie w momencie zawiadomienia adwokata przez radę adwokacką, umocowanie do działania w imieniu skarżącego wynikało z orzeczenia sądu przyznającego prawo pomocy.
Sąd dodał, że nawet przy przyjęciu poglądu prezentowanego we wniosku o przywrócenie terminu, w okolicznościach niniejszej sprawy nie zasługuje na uwzględnienie argument adwokata dotyczący "niezwłocznego" podjęcia działań celem uzyskania pełnomocnictwa, gdyż pomiędzy otrzymaniem zawiadomienia z Okręgowej Rady Adwokackiej o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu w sprawie (14 kwietnia 2010 r.), a uzyskaniem pisemnego pełnomocnictwa (20 maja 2010 r.) upłynął okres ponad pięciu tygodni. Trudno zatem, zdaniem Sądu w tej sytuacji uznać, że pełnomocnik i jego mocodawca nie ponoszoną winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, skoro przez taki długi okres czasu nie podjęli działań w celu usunięcia przeszkody, która w ich ocenie była przyczyną uchybienia terminu.
Na postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 lipca 2010 r. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej, zażalenie złożył – w imieniu A. B. – jego pełnomocnik z urzędu, adwokat Ł. L., podnosząc, że art. 244 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zastosowano na niekorzyść skarżącego, gdyż ta część postępowania, do której został wyznaczony wszczęta została pod rządami "starej" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pełnomocnik podniósł, że do zakończenia postępowania zasadnym jest stosowanie przepisów "starej ustawy".
Pełnomocnik wskazał także, iż długi termin pomiędzy jego ustanowieniem w sprawie, a przekazaniem adwokatowi stosownego pełnomocnictwa wynika z faktu, iż skarżący jest inwalidą, w tym inwalidą narządów ruchu. W związku z tym nie jest samodzielny i musi liczyć na osoby trzecie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
zgodnie z art. 86 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie natomiast do art. 87 § 1 ustawy pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym.
Jak wynika z praktyki orzeczniczej sądów administracyjnych w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu po upływie terminu na wniesienie środka zaskarżenia, pełnomocnik ten wraz z tym środkiem zobowiązany jest złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Przy czym powszechnie przyjmuje się, że przyczyna uchybienia terminu, o której mowa w powołanym wyżej przepisie, ustaje w momencie, gdy pełnomocnik ma pełną możliwość działania w sprawie czyli z chwilą udzielenia pełnomocnictwa lub też jego otrzymania od strony. Stanowisko takie Naczelny Sąd Administracyjny zajmował wielokrotnie w stanie prawnym obowiązującym przed nowelizacją ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dokonaną ustawą z dnia 12 lutego 2010 r., m.in. w orzeczeniach sygn. akt I OZ 865/05 z 2.09.2005 r., II OZ 623/06 z 23.06.2006 r., I OZ 497/08 z 3.07.2008 r., I OZ 818/08 z 30.10.2008 r.
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji w związku ze zmianą treści art. 244 § 2 powołanej ustawy wprowadził sztywną zasadę, co do tego obowiązywania nowych przepisów, z drugiej strony jednocześnie przyznając, że powstają wątpliwości prawne na tle stosowania "starej" i "nowej" ustawy w sytuacji – jak niniejsza – gdy postanowienie o przyznaniu prawa pomocy wydano w na gruncie "starej" ustawy (2 kwietnia 2010 r.), a zawiadomienie pełnomocnika nastąpiło już pod rządami "nowej" ustawy (14 kwietnia 2010 r.).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw, aby z samego faktu wejścia w życie nowej regulacji art. 244 § 2 wskazanej wyżej ustawy wyprowadzać negatywne skutki dla strony działającej w zaufaniu do stosowania prawa. Nasuwających się wątpliwości nie można bowiem interpretować na niekorzyść skarżącego. Przeczy temu zagwarantowane każdemu obywatelowi konstytucyjne prawo do sądu.
Nie można również podzielić poglądu Sądu pierwszej instancji, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej powinien zostać wniesiony przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu nie później niż w dniu, w którym upłynęło 30 dni od momentu, kiedy strona dowiedziała się o fakcie jego ustanowienia. Tego rodzaju termin ma w istocie charakter normotwórczy i nie wynika z przepisów ustawy.
W niniejszej sprawie zauważyć należy, że od chwili podpisania pełnomocnictwa (20 maja 2010 r.) do dnia złożenia wniosku o przywrócenie terminu (27 maja 2010 r.) upłynęło sześć dni, zatem niezwłocznie po uzyskaniu pełnomocnictwa.
Co zaś do długiego okresu pomiędzy ustanowieniem pełnomocnika, a uzyskaniem pełnomocnictwa, to za wiarygodny uznać należy argument pełnomocnika, że skoro skarżący jest inwalidą narządów ruchu, przez co w załatwianiu różnych spraw musi liczyć na osoby trzecie, utrudniony był z nim kontakt.
W związku z tym uznać należy, że spełniona została przesłanka braku winy określona w art. 86 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co oznacza, że należy przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.