Postanowienie NSA z 5 lipca 2016 r., I OZ 704/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 5 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 kwietnia 2016r., sygn. akt II SA/Bd 1075/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych

Sprawa

ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia [...] lipca 2014r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji dotyczących danych osobowych postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Jolanta Sikorska przewodnicząca

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016r., sygn. akt II SA/Bd 1075/14 odmówił M. G. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia [...] lipca 2014r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji dotyczących danych osobowych.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że M. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na w/w decyzję.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazując na trudną sytuację materialną spowodowaną brakiem pracy. Wskazał, że prowadzi jedynie ok. 3 ha gospodarstwo rolne w większości przeznaczone na trawę i siano dla zwierząt jak: króliki, kaczki, kury. Podkreślił, że wprawdzie taka praca nie przynosi mu miesięcznej pensji to jednak pozwala być ubezpieczonym i pozwala na sprawowanie stałej opieki nad chorą matką. Dodatkowo wskazał, że nie otrzymuje żadnych zasiłków z opieki społecznej, nie uzyskuje również dotacji unijnych. Wyjaśnił, że zamieszkuje wraz z matką w jej domu o powierzchni ok. 51 m2 posadowionym na działce o powierzchni 484 m2. Podkreślił, że utrzymuje się wraz z matką z jej renty oraz dodatku pielęgnacyjnego w kwocie 2105,31 zł. Kwota ta wydatkowana jest na opłaty związane z mieszkaniem, raty koszty leczenia, które wynoszą ok. 1500 zł miesięcznie.

Postanowieniem z dnia 17 lutego 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, w szczególności braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Na skutek sprzeciwu skarżącego postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 9 lipca 2015 r. sygn. akt I OZ 740/15 oddalił zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie.

Z uwagi na powyższe zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II WSA w Bydgoszczy z dnia [...] lipca 2015 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości 200 zł.

W odpowiedzi na to wezwanie M. G. ponownie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, że jego sytuacja materialna uległa zmianie od czasu rozpoznania poprzedniego wniosku bowiem samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada płynności finansowej, jest zadłużony.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r. referendarz sądowy oddalił przedmiotowy wniosek.

W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący podniósł, że jego sytuacja materialna uległa zmianie bowiem w związku ze śmiercią matki prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Sąd przytoczył art. 260 p.p.s.a. i art. 243 § 1 p.p.s.a. Podkreślił, że prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek, określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a.

Sąd podał, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, że jego uprzednia sytuacja pogorszyła się w takim stopniu, że uprawnia do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. To skarżący winien wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które na obecnym etapie ograniczają się do wpisu od skargi (200 zł), bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. W kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy i sprzeciwie skarżący oświadczył, że jego sytuacja materialna uległa zmianie od czasu rozpoznania poprzedniego wniosku, bowiem samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada płynności finansowej, jest zadłużony.

Sąd podał, że przedstawione przez skarżącego oświadczenie budziło wątpliwości na ile jego sytuacja materialna wynika z jego subiektywnego nastawienia do własnych zdolności płatniczych, a zatem został wezwany do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień. Wyjaśnienia te miały na celu uszczegółowienie przedstawionych wcześniej informacji, z drugiej zaś strony nadanie charakteru wiarygodności okolicznościom wskutek nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających w sposób bezpośredni wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków.

Zarządzeniem z dnia 10 lutego 2016 r. Sąd wezwał skarżącego do przedłożenia, w terminie 7 dni żądanych dokumentów mających zobrazować jego sytuację materialną.

Sąd podał, że skarżący nie przedłożył wskazanych dokumentów, ani nie wykazał swojej rzeczywistej sytuacji w zakresie wskazanym w powyższym wezwaniu. Strona skarżąca ograniczyła się do podania okoliczności, które mają potwierdzać jej subiektywne twierdzenia, a zaniechała wykazania rzeczywistej sytuacji majątkowej i dochodowej. Skarżący przedłożył jedynie decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2015 r. stwierdzającą podleganie M. G. ubezpieczeniu społecznemu rolników za okres od 01.01.2009 do 03.10.2013 r. Nadto skarżący nie podał, jakie dochody faktycznie uzyskuje w związku z prowadzonym gospodarstwem oraz nie przedstawił zaświadczenia właściwego wójta o ilości posiadanych w roku podatkowym hektarów przeliczeniowych. Nie przedłożył również żądanych dokumentów urzędowych.

Sąd podniósł, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż odstąpienie od obowiązku przedstawienia dokumentów uzupełniających wniosek o prawo pomocy, do których nawiązuje konstrukcja art. 255 p.p.s.a., nie pozwala traktować wniosku jako obarczonego brakiem formalnym, niemniej w określonych okolicznościach, gdy przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzą one wątpliwości, nakazuje oddalić wniosek jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Ocena ta odnosi się nawet do niedopełnienia jedynie w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co jest wynikiem uznania, że jedynie rzetelne wywiązanie się przez zainteresowanego z przedstawienia pełnej informacji o swojej sytuacji materialnej może być podstawą formułowanej przez organ sądowy wypowiedzi o możliwości partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach postępowania.

W ocenie Sądu, niewyjaśniona pozostała kwestia rzeczywistych dochodów i wydatków skarżącego, gdyż nie nadesłał on żadnych dokumentów, ani oświadczeń określonych w zarządzeniu z dnia [...] lutego 2016 r. Nie nadsyłając dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów dotyczących złożonego wniosku, wnioskodawca nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Sąd podkreślił, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie.

W zażaleniu na powyższe postanowienie M. G. podniósł, że zaskarżone orzeczenie jest błędne, a negatywna jego treść bierze się z braku obiektywizmu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r.,poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. - strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub wydatki.

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy, Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Znajduje to potwierdzenie w art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd nie miał możliwości oceny sytuacji finansowej skarżącego. Skarżący nie udzielił stosownych wyjaśnień umożliwiających zbadanie faktycznej kondycji finansowej i nie przedstawił żadnych dokumentów źródłowych, do nadesłania których została wezwana. Wezwanie z dnia 10 lutego 2016 r. nie zostało wykonane przez stronę. Skarżący nie złożył żądanych dokumentów i oświadczeń, które pozwalałyby na ocenę, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa strony.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolne. Jednocześnie brak jest jakichkolwiek informacji, aby utracił płynność finansową. Brak jest też jakichkolwiek dokumentów potwierdzającym oświadczenie o wysokości jego zadłużenia. Brak stosownych dokumentów obrazujących aktualną sytuację finansową skarżącego nie daje podstaw do przyjęcia, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Skarżący ani w złożonym wniosku, ani też w zażaleniu nie wykazał niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.