Uzasadnienie
Postanowieniem z 9 lipca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 577/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania W. S.A. w upadłości układowej z siedzibą w Poznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w Poznaniu z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa i finansowa spółki, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej "p.p.s.a."), uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wielkość posiadanego majątku, rozmiar prowadzonej działalności, jak również wysokość przychodów skarżącej spółki, nie pozwala przyjąć, aby spółka była pozbawiona środków finansowych. Aczkolwiek działalność gospodarcza przynosiła Spółce w ostatnich latach straty, to brak jest podstaw do stwierdzenia, że strona nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania - w tej sprawie wpisu sądowego od skargi. Strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych.
Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie prawnej jest wykazanie, że nie tylko podmiot taki nie posiada wolnych środków finansowych, ale przede wszystkim wykazanie, że nie jest on ich w stanie zdobyć, wykorzystując w tym celu wszystkie swoje możliwości.
W zażaleniu na powyższe postanowienie podniesiono, że skarżąca nie ma możliwości wygenerowania określonej kwoty opłaty sądowej, bowiem zgodnie ze zobowiązaniami w pierwszej kolejności regulowane są należności wynikające z wynagrodzeń pracowników. Natomiast zbycie aktywów trwałych w postaci maszyn produkcyjnych uniemożliwiłoby funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Podkreślono, że obecna sytuacja ekonomiczno-finansowa skarżącej uniemożliwia uiszczenie opłaty w przepisanej wysokości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawierało usprawiedliwionych podstaw.
Instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej została uregulowana w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi i zgodnie z nią prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Regulacja zawarta w opisanym przepisie stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym, to do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą.
Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
Z treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy przy tym rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym.
Z przedłożonych dokumentów nie wynika, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Jak słusznie podniósł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wniosek dotyczący przyznania pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują jedynie wpis od wniesionej skargi powinien być rozpatrywany z uwzględnieniem wysokości tego obciążenia, które w rozpoznawanej sprawie wynosi 100 złotych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wykazano natomiast, że Strona skarżąca nie jest w stanie uiścić kosztów w tej wysokości.
Jednocześnie, wykazanie w danym roku podatkowym starty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (por. post. NSA z 24 maja 2012 r., II FZ 403/12, czy z 13 czerwca 2012 r., II GZ 206/12). Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, których nadzwyczaj trudna i niemożliwa do przezwyciężenia sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy trafnie przyjął Sąd I instancji, że spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a co za tym idzie nie spełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.