Postanowienie NSA z 12 lutego 2014 r., I OZ 71/14

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 12 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 613/13 odmawiające przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] maja 2013 r. znak: [...] w przedmiocie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 613/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił E. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] maja 2013 r. znak: [...] w przedmiocie informacji publicznej.

Sąd wskazał, że wnioskiem z dnia 21 sierpnia 2013 r. skarżący zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, celem sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu w/w skargi.

W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału IV E. S. wezwany został do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie wniosku na urzędowym formularzu PPF - w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

W zakreślonym przez Sąd terminie skarżący nadesłał wypełniony formularz, w którym wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, utrzymującą się głównie z pomocy najbliższych osób oraz pomocy społecznej. E. S. wskazał ponadto, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie oraz że nie posiada żadnych wartościowych rzeczy, które pomogłyby mu sfinansować koszty przygotowania skargi kasacyjnej. Skarżący podkreślił, że prowadzona przez niego działalność społeczna ma charakter non- profit i służy umacnianiu demokracji lokalnej. E. S. poinformował również, że nie posiada żadnych dochodów.

Dnia 7 października 2013 r. skarżący wezwany został do wykazania dochodów pozwalających mu na zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych. W odpowiedzi E. S. nadesłał pismo datowane na dzień 30 października 2013 r., w którym oświadczył, że utrzymuje się głównie z pomocy babci zamieszkałej w S., która wspiera go w zakresie wyżywienia oraz pomocy finansowej. Jak wskazał skarżący, środki na utrzymanie uzyskuje również ze zbierania i sprzedaży produktów podlegających recyklingowi. Wsparcia okresowego oraz doraźnego, jak informuje, udziela mu także Ośrodek Pomocy Społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku. Zdaniem Sądu skarżący pomimo prawidłowego i precyzyjnego wezwania nie uprawdopodobnił okoliczności dotyczących swojej trudnej sytuacji materialnej ani nie udokumentował okoliczności, na które powołał się we wniosku. Fakt ten w zasadzie uniemożliwia dokonanie właściwej oceny stanu majątkowego wnioskodawcy. Nie jest bowiem możliwe obiektywne stwierdzenie, że wnioskodawca rzeczywiście spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Aby wykazać zasadność swojego wniosku, strona powinna przedłożyć takie dokumenty, które uprawdopodobnią, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy

Sąd stwierdził więc, że E. S. pomimo wezwania nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy, co leżało w jego bezpośrednim interesie. Natomiast Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie zostały mu przedstawione do oceny i weryfikacji.

Nadesłane do Sądu pismo z dnia 30 października 2013 r. nie może zostać potraktowane jako wyczerpujące udzielenie odpowiedzi na wezwanie Sądu.

W tej sytuacji, skoro skarżący nie uzupełnił danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy zgodnie z wezwaniem z dnia 7 października 2013 r., to nie jest możliwe obiektywne ustalenie jego aktualnego stanu majątkowego i sytuacji osobistej. Natomiast uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Zatem nie sposób przyjąć aby skarżący wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, iż nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. Tym samym wymóg wynikający z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a., nie został w sprawie zachowany. Natomiast negatywne skutki niewykonania wezwania Sądu obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane.

Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie, jakoby skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Skarżący zarzucił także błędy w ustaleniach faktycznych: wadliwe przyjęcie, jakoby opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadniała przyznania prawa pomocy; wadliwe przyjęcie, jakoby skarżący "uprawdopodobnił okoliczności, na które powoływał się we wniosku", wadliwe przyjęcie, że skarżący "nie uzupełnił danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy zgodnie z wezwaniem"; uchylenie się od rzetelnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz rozpoznania wątpliwości na korzyść skarżącego, jeśli takowe zostały stwierdzone.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.

Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tego uprawnienia skorzystał, pismem z dnia 18 października 2013 r. wzywając skarżącego - w terminie 7 dni - do wykazania dochodów pozwalających zaspokajać niezbędne potrzeby życiowe. Pomimo powyższego wezwania skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających zasadność jego wniosku. Wnioskodawca nie złożył oświadczenia w zakresie wysokości otrzymywanej od babci pomocy finansowej, nie udokumentował wysokości otrzymywanej pomocy z Ośrodka Pomocy Społecznej, nie wskazał też wysokości dochodu uzyskiwanego ze sprzedaży produktów podlegających recyklingowi. Nie przedstawił także żadnych dokumentów uprawdopodobniających okoliczność braku uzyskiwania dochodu, przez przedłożenie np. zaświadczenia potwierdzającego posiadanie statusu osoby bezrobotnej. W takiej sytuacji należy przyznać rację Sądowi I instancji, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niewskazanie wysokości dochodów pozwalających zaspokajać niezbędne potrzeby życiowe uniemożliwiło w istocie ustalenie sytuacji majątkowej strony w celu zbadania czy zaistniały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie.

Z tych względów Sąd I instancji prawidłowo uznał, że wniosek nie mógł być uwzględniony, gdyż skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która uniemożliwiałaby poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.