Uzasadnienie
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 31 marca 2010 r., przyznano B. P. prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Na tej podstawie, na pełnomocnika skarżącego wyznaczono adwokata Ł. O., który reprezentował skarżącego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu, a koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w tym zakresie zostały zasądzone w wyroku z dnia 27 października 2010 r., w wysokości 292,80 złotych.
Od wyroku tego pełnomocnik wywiódł skargę kasacyjną, w której wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, oświadczając, że koszty te nie zostały zapłacone w części ani w całości. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w imieniu skarżącego stawiła się adw. J. B., która do protokołu złożyła tożsamy wniosek i oświadczenie.
Postanowieniem z dnia 6 lutego 2012 r. referendarz sądowy przyznał pełnomocnikowi adw. Ł. O. wynagrodzenie tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej na zasadzie prawa pomocy, w kwocie 221,40 zł, w tym 23 % VAT.
W sprzeciwie od opisanego postanowienia, pełnomocnik wskazał na wkład swojej pracy, tj. wnikliwe zapoznanie się ze sprawą oraz dokładną analizą materiału dowodowego. Ponadto zauważył, że w sprawie faktycznie występowało dwóch pełnomocników – on i adwokat wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacją w Warszawie do udziału w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - oraz że obaj powinni zostać wynagrodzeni. Wskazał, że takie posunięcie wynikało z troski o zapewnienie stronie właściwej pomocy prawnej oraz chęci ograniczenia kosztów własnych. Mając powyższe na uwadze wniósł o przyznanie przedmiotowej opłaty w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej.
Postanowieniem z dnia 25 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał pełnomocnikowi B. P. - wnoszącego skargę kasacyjną – ustanowionemu z urzędu adw. Ł. O. wynagrodzenie tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w kwocie 221, 40 zł, w tym 23% VAT. Jak wyjaśnił Sąd, w niniejszej sprawie, zgodnie z pismem z Okręgowej Rady Adwokackiej we Wrocławiu z dnia 8 kwietnia 2010 r., na pełnomocnika z urzędu wyznaczony został jednoznacznie adw. Ł. O., który podejmował czynności również w postępowaniu w II instancji przez wniesienie skargi kasacyjnej.
W związku z tym, fakt występowania innego pełnomocnika na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym należało uznać jako inicjatywę pełnomocnika z urzędu dla zapewnienia reprezentacji skarżącemu przed tym Sądem. Ani przywołane powyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie kosztów udzielonej pomocy prawnej, ani przepisy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują, jako okoliczności mającej wpływ na wysokości należnych pełnomocnikowi kosztów, ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego dla wykonania określonej czynności.
Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie adwokat sporządził skargę kasacyjną. Z akt sprawy nie wynika, aby pełnomocnik stawił się w siedzibie sądu, w celu przejrzenia akt sprawy. Rzeczywiście, skarga kasacyjna została uwzględniona przez Naczelny Sąd Administracyjny, jednak ten fakt nie stanowi przesłanki do podniesienia wynagrodzenia adwokatowi, który skargę sporządził.
Na powyższe postanowienie pełnomocnik z urzędu – adw. Ł. O. wniósł zażalenie, zarzucając naruszenie § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji nieuwzględnienie przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia pełnomocnika wskazanych w nim przesłanek.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że Sąd I instancji bezzasadnie uznał, że aktywność pełnomocnika w niniejszej sprawie ograniczyła się tylko i wyłącznie do sporządzenia skargi kasacyjnej. W rezultacie przyznana suma nie odzwierciedla nakładu pracy pełnomocnika. Przed sporządzeniem skargi musiał on bowiem w sposób bardzo wnikliwy zapoznać się ze sprawą. W toku postępowania przejrzał akta, dokonał analizy materiału dowodowego i odbył kilka spotkań ze stroną. Powyżej zasygnalizowana praca przyniosła wymierne rezultaty, albowiem w znaczny sposób przyczyniła się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy z korzyścią dla strony. Ponadto, jeżeli zgodnie ze stanowiskiem Sądu ma dojść do podziału przyznanej kwoty, to powinna ona być podwyższona, aby odzwierciedlała nakład czasu i pracy występujących w sprawie dwóch pełnomocników.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zwrot kosztów postępowania między stronami reguluje Rozdział 1 Działu V ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do art. 250 p.p.s.a - Wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
W stosunku do pełnomocnika będącego adwokatem wskazaną materię regulują przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zgodnie z § 2 ust. 1 tego rozporządzenia, zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Podstawę zasądzenia opłaty, o której mowa w § 2 ust. 1, stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3-5. Opłata ta nie może być wyższa niż sześciokrotność stawki minimalnej ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy (§ 2 ust. 2 rozporządzenia).
Mając na uwadze treść przywołanej regulacji, nie budzi wątpliwości, że wysokość przyznanego pełnomocnikowi wynagrodzenia uzależniona jest od przyjętej przez sąd oceny, która powinna uwzględniać kryteria wskazane w § 2 ust. 1 rozporządzenia. W sytuacji, gdy pełnomocnik domaga się przyznania wynagrodzenia w wysokości wyższej niż stawka minimalna, obowiązkiem Sądu I instancji było przedstawienie argumentów, które nie pozwalały uznać zgłoszonego przez pełnomocnika żądania za zgodne z normatywną treścią § 2 ust. 1 rozporządzenia. Wymóg odpowiedniego uzasadnienia podjętego przez Sąd orzeczenia w sprawie wynagrodzenia pełnomocnika jest o tyle istotny, że jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższa materia ma charakter wysoce ocenny. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z dnia 25 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu nie dokonał właściwej oceny nakładu pracy występującego w sprawie pełnomocnika z urzędu związanej z charakterem przedmiotowej sprawy oraz nie przeprowadził analizy wkładu pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia, co powinien był zrobić tym bardziej, że sporządzona i wniesiona przez niego skarga kasacyjna została uwzględniona przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd I instancji nie wziął więc pod uwagę wszystkich przesłanek zawartych w powołanym wyżej przepisie rozporządzenia, które mogą mieć wpływ na wysokość przyznanego pełnomocnikowi wynagrodzenia.
Z akt sprawy wynika, że w postępowaniu kasacyjnym na rozprawie w dniu 7 grudnia 2011 r. występowała jako pełnomocnik skarżącego adw. J. B., która wniosła o przyznanie wynagrodzenia. Brak danych, że takie wynagrodzenie zostało jej przyznane. W związku z powyższym powołać się trzeba na wyrażony w literaturze pogląd, zasługujący na akceptację, że pełnomocnik wyznaczony w trybie art. 253 p.p.s.a. tj. wtedy, gdy chodzi o podjęcie czynności poza siedzibą sądu orzekającego, nie jest substytutem pełnomocnika wyznaczonego z urzędu do reprezentowania strony przed sądem pierwszej instancji i w związku z tym należy mu się również osobne wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 592, por. również postan. WSA w Poznaniu z dnia 25 stycznia 2008 r., II SA/Po 207/03, Legalis)
Podniesione uwagi uzasadniają uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd, rozstrzygając kwestię należnego pełnomocnikowi wynagrodzenia, powinien odnieść się również do argumentów powołanych w uzasadnieniu zażalenia, mających – zdaniem pełnomocnika – uzasadniać przyznanie wynagrodzenia w wysokości wyższej od minimalnej.
Mając to na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji