Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 31 lipca 2012 r. sygn. akt sygn. akt II SO/Ol 10/11 oddalił wniosek A. Z. o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 marca 2012 r. sygn. akt II SO/Ol 10/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z wniosku A. Z. o wymierzenie grzywny Dyrektorowi Aresztu Śledczego w Bartoszycach w trybie art. 55 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 19 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek A. Z. o wymierzenie grzywny Dyrektorowi Aresztu Śledczego w Bartoszycach w trybie art. 55 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Postanowienie to stało się prawomocne z dniem 5 lipca 2012 r. na skutek oddalenia zażalenia skarżącego przez Naczelny Sad Administracyjny postanowieniem z dnia 5 lipca 2012r. w sprawie o sygn. akt I OZ 472/12.
W dniu 22 grudnia 2011 r. do tutejszego Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie imiennie wskazanego przez niego adwokata.
Postanowieniem z dnia 24 lutego 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącemu ustanowienia adwokata.
Po rozpoznaniu sprzeciwu wniesionego przez A. Z., postanowieniem z dnia 29 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na ustanowieniu adwokata. W ocenie Sądu wnioskodawca nie wykazał, jakimi środkami pieniężnymi dysponuje oraz jakiego rodzaju i w jakiej wysokości ponosi wydatki. Złożone w sprawie oświadczenia nie pozwalają bowiem na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności finansowych. Tym samym skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Postanowienie to stało się prawomocne z dniem 18 maja 2012 r. na skutek oddalenia zażalenia skarżącego przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 maja 2012 r. w sprawie o sygn. akt I OZ 330/12.
Pismem z dnia 18 maja 2012 r., które zostało wniesione do Sądu w dniu 28 maja 2012 r., A. Z. - na podstawie art. 165 P.p.s.a. - wniósł o zmianę treści sentencji postanowienia z dnia 29 marca 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący wskazał na zmianę okoliczności faktycznych, będących podstawą wydania przedmiotowego postanowienia. Podniósł, iż z uwagi na to, że Sąd nie dał wiary przedłożonym przez niego dowodom i oświadczeniom, złożył nowe dowody w postaci dokumentów odpowiednich instytucji państwowych – zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w Bartoszycach potwierdzające, że skarżący nie figuruje w ewidencji podatników podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu działów specjalnych produkcji rolnej, jak również w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą, a także zaświadczenie o dochodach skarżącego za 2011 r., zgodnie z którym dochód wnioskodawcy w 2011 r. wyniósł 336,43 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie mając na uwadze powyższe okoliczności oraz treść art. 165 P.p.s.a. wskazał, że postanowieniem z dnia 29 marca 2012 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata, uznając, iż złożone w niniejszej sprawie oświadczenia wnioskodawcy nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności finansowych. Sąd podkreślił, że zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia uzasadniać mogą jedynie zmiany okoliczności sprawy, o których mowa w poprzednim przepisie. Skoro zaś skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby te okoliczności w sposób nie budzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek Sąd ocenił jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Skoro zaś w niniejszej sprawie wnioskodawca uchylił się od przedstawienia niezbędnych dowodów, gdyż przedłożył do oceny Sądu jedynie wybrane informacje i dokumenty, to winien był liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W tym zakresie, zdaniem Sądu, nie nastąpiły żadne zmiany, bowiem poprzez dołączone do wniosku o zmianę postanowienia zaświadczenia z urzędu skarbowego, wnioskodawca nie usunął wytkniętych w kwestionowanym postanowieniu braków w zakresie wymaganego od niego materiału dowodowego.
Zażalenie na postanowienie z dnia 31 lipca 2012 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniósł A. Z., domagając się jego uchylenia w całości wraz ze stwierdzeniem jego nieważności. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik treść postanowienia, tj. art. 183 § 1 w związku z art. 183 § 2 pkt 4 na skutek art. 18 § 1 pkt 6 i 6 a P.p.s.a., art. 165 w zw. z art. 171 na skutek art. 166 w zw. z art. 256 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 w zw. z art. 165 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Artykuł 165 P.p.s.a. stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zgodnie z tym przepisem postanowienia prawomocne, czyli takie od których nie przysługuje już stronie środek zaskarżenia wydane w toku postępowania i niekończące sprawy, mogą być uchylone lub zmienione jedynie wówczas, gdy zmieniły się okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę wydanego orzeczenia. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmianę okoliczności sprawy należy oceniać w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. Weryfikacja orzeczenia prawomocnego w przypadku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy nastąpić może jeżeli zainteresowany wykaże, że okoliczności dla rozstrzygnięcia istotne - a więc sytuacja materialna - uległy zmianie na tyle, że uzasadniają one zmianę orzeczenia prawomocnego.
W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma okoliczność, że przewidziana w art. 165 P.p.s.a. możliwość zmiany lub uchylenia postanowienia niekończącego postępowanie występuje dopóty, dopóki postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej nie zostanie prawomocnie zakończone. Po prawomocnym zakończeniu tego postępowania zmiana lub uchylenie postanowienia niekończącego postępowanie jest niedopuszczalne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przystępując do merytorycznej oceny wniosku A. Z. dotyczącego zmiany postanowienia tego Sądu z dnia 29 marca 2012 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy pominął, że wprawdzie wniosek ten złożony został jeszcze w toku postępowania w sprawie z wniosku skarżącego o wymierzenie grzywny Dyrektorowi Aresztu Śledczego w Bartoszycach w trybie art. 55 § 1 P.p.s.a. (28maja 2012 r.), jednakże w dniu 5 lipca 2012 r. postępowanie to zostało prawomocnie zakończone.
Skoro wniosek dotyczący zmiany postanowienia z dnia 29 marca 2012 r. rozpoznawany był w dniu 31 lipca 2012 r., to należało uznać, że postanowienie w tej wpadkowej sprawie, wywołane wnioskiem z dnia 28 maja 2012 r., stało się bezprzedmiotowe (art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie nie dopatrzył się podstaw do uznania, iż wyłączeniu z mocy prawa podlegała sędzia WSA Marzena Glabas. Zgodnie z treścią art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi wówczas, gdy w składzie sądu brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Tymczasem sędzia WSA Marzena Glabas nie podlegała wyłączeniu na żadnej z podstaw wskazanych w treści art. 18 § 1 P.p.s.a.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 189 i art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.