Postanowienie NSA z 28 sierpnia 2013 r., I OZ 720/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 28 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1288/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata

Sprawa

w sprawie ze skargi J. H. na działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Jan Paweł Tarno przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z 3 lipca 2013 r., IV SA/Wa 1288/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. H. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wskazał, że J. H. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych.

W złożonym wniosku PPF skarżący wskazał, że źródłem dochodów jego rodziny jest renta J. H. oraz jego żony – M. H. w łącznej wysokości 2401 zł brutto miesięcznie. Na utrzymaniu skarżącego i jego żony pozostaje córka, która jest właścicielką działki rolnej o powierzchni 0,34 ha. Według oświadczenia J. H. nie posiada on żadnego majątku – nieruchomości, zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych.

Zgodnie z oświadczeniem skarżącego zawartym w urzędowym formularzu na koszty utrzymania jego i jego rodziny składają się: podatek za nieruchomość, opłaty za wodę, wywóz nieczystości, gaz, energię elektryczną – 350 zł, zakup węgla i drzewa na ogrzanie domu i przygotowanie ciepłej wody – 700 zł, oraz bieżące remonty nieruchomości – 100 zł. Ponadto skarżący ponosi wydatki na opiekę zdrowotną (m.in. zakup leków, opłacenie badań, dojazd na wizyty do lekarzy) – 200 zł miesięcznie oraz opłacenie niektórych badań raz na kilka miesięcy w kwocie 1500-2000 zł. Skarżący wskazał, że wraz z żoną ponosi koszty kształcenia córki a ich wysokość określił jako "duża kwota".

W związku z wniesionym sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i z uwagi to, że złożone na formularzu oświadczenia nie odzwierciedlały pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, Sąd zwrócił się do J. H. (zarządzenie z 27 lutego 2013 r., k.

47. o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, zgodnie z art. 255 p.p.s.a. w związku z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227 poz. 2245).

W odpowiedzi na wezwanie, wnioskodawca nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, ani nie udokumentował wysokości otrzymywanych świadczeń rentowych przez niego i jego żonę. Nie złożył również oświadczeń dotyczących kosztów wynajmu domu, w którym mieszka oraz wysokości środków jakie przeznaczył w okresie ostatnich trzech miesięcy na zakup węgla lub drzewa opałowego. Poza tym wnioskodawca nie wyjaśnił wątpliwości za jaką nieruchomość płaci podatek od nieruchomości, w świetle oświadczenia, że nie posiada żadnych nieruchomości oraz nie doprecyzował sytuacji domu córki, w którym kiedyś mieszkał (oświadczenia składane w sprawach o sygn. akt IV SA/Wa 1002/10 oraz IV SA/Wa 1120/11). Ponadto J. H. nie podał w jakiej wysokości poniósł wydatki związane ze studiami córki w okresie ostatnich trzech miesięcy.

Na powyżej opisane zarządzenie z 27 lutego 2013 r. skarżący wniósł natomiast zażalenie, które zostało odrzucone przez Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 28 maja 2013 r., I OZ 440/13 oddalił zażalenie na to postanowienie.

Wobec powyższego Sąd nie uwzględnił wniosku J. H. o przyznanie prawa pomocy, ponieważ dane przedstawione przez wnioskodawcę uniemożliwiają pełną ocenę jego sytuacji majątkowej. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej jak również sytuacji członków rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie NSA z 7 marca 2012 r. I OZ 125/12).

Sąd zauważył, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.

W konsekwencji Sąd uznał że nie jest możliwe dokonanie w pełni miarodajnej oceny stanu majątkowego skarżącego, a w związku z tym, uznania spełniania wymogów z art. 246 p.p.s.a.

W zażaleniu, skarżący wniósł o uchylenie postanowienia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zawierało usprawiedliwionych podstaw.

Zasadą ogólną postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez strony kosztów tego postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, jest ona obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że oświadczenie skarżącego jest niewystarczające do uznania, że zachodzą przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i wezwał go do jego uzupełnienia.

Skarżący nie ustosunkował się jednak do wezwania Sądu skierowanego do niego w wykonaniu zarządzenia z 27 lutego 2013 r., tj. nie przedłożył wskazanych w zarządzeniu dokumentów i nie udzielił wyjaśnień. Tym samym skarżący uniemożliwił Sądowi dokonanie oceny, czy spełnione są przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a więc, czy wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Dlatego też, w świetle wątpliwości, na które zwrócono uwagę w zarządzeniu z 27 lutego 2013 r., należało dojść do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji nie miał wystarczających podstaw aby uznać oświadczenia J. H. za uprawdopodobnione (por. też postanowienia NSA z 22 czerwca 2010 r., II OZ 583/10 oraz z 22 lutego 2010 r., I OZ 119/10). W konsekwencji, wniosek J. H. nie mógł zostać uwzględniony.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.