Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 202/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek G. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi G. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 6 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w dniu 31 marca 2014 r. wpłynął wypełniony formularz PPF, w którym pełnomocnik G. Ś. domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie. We wniosku podano, że dochód rodziny skarżącej wynosi 0,70 groszy. W skład majątku wchodzi mieszkanie wielkości 41 m2.
Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy WSA w Krakowie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Z. Ś.pismem z dnia 5 maja 2014 r. (data stempla pocztowego) wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia.
Zarządzeniem z dnia 30 maja 2014 r. pełnomocnik skarżącej, zgodnie z treścią art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.), został wezwany do przedłożenia m.in. zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o przyznaniu skarżącej statusu osoby bezrobotnej, kopii decyzji o przyznaniu zasiłków, oświadczenia o wysokości ponoszonych przez skarżącą miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny, w tym o wysokości opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz lub inne opłaty, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania pod rygorem oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W piśmie z dnia 5 czerwca 2014 r. (data stempla pocztowego) Z. Ś. podał, że po zaświadczenie o statusie osoby bezrobotnej należy zgłosić się do urzędu, a skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów.
Sąd I instancji wydając zaskarżone postanowienie wyjaśnił, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty na ich poparcie, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. jednoznacznie wynika, że warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej.
Następnie Sąd stwierdził, że oświadczenie złożone przez pełnomocnika skarżącej, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznać należało za niewystarczające, jako że zawierało jedynie wskazanie niewielkich dochodów i bardzo lakoniczne uzasadnienie. Nadto pełnomocnik G.Ś., pomimo wezwania Sądu, nie przedstawił żadnych dodatkowych dokumentów, które miałyby urzeczywistnić fakt bardzo trudnej sytuacji materialnej skarżącej. Brak realizacji obowiązków nałożonych zarządzeniem uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej i ustalenia, czy rzeczywiście nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek, czy choćby pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Sąd I instancji podkreślił, że osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Norma z art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego G.Ś., reprezentowana przez pełnomocnika.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
NSA wyjaśnia na wstępie, że sprostował oczywistą omyłkę pisarską w rubrum postanowienia WSA w Krakowie z dnia 24 czerwca 2014 r. przez zastąpienie błędnie podanego numeru zaskarżonej decyzji w wierszu 12 od góry – [...] numerem prawidłowym: [...]` Zaistniała omyłka wymagała sprostowania i dlatego NSA na podstawie art. 156 § 3 w zw. z art. 166 P.p.s.a. postanowił jak w pkt 1. sentencji.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.
W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. i wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Należy podkreślić, iż skarżąca wezwana do uzupełnienia oświadczenia powinna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie w wezwaniu o uzupełnienie wniosku Sąd I instancji zażądał od skarżącej: zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o przyznaniu skarżącej statusu osoby bezrobotnej, kopii decyzji o przyznaniu zasiłków, oświadczenia o wysokości ponoszonych przez skarżącą miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny, w tym o wysokości opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz lub inne opłaty. W piśmie z dnia 5 czerwca 2014 r., pełnomocnik skarżącej- Z. Ś. podał, że po zaświadczenie o statusie osoby bezrobotnej należy zgłosić się do urzędu, a skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów. Nie przedstawił natomiast żadnych dokumentów i wyjaśnień, do których przedstawienia została wezwana skarżąca. W takiej sytuacji należy przyznać rację Sądowi I instancji, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niewskazanie wysokości dochodów pozwalających zaspokajać niezbędne potrzeby życiowe uniemożliwiło w istocie ustalenie sytuacji majątkowej strony w celu zbadania czy zaistniały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie.
W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Należy więc uznać, że przedstawione przez skarżącą argumenty w żaden sposób nie mogły wyjaśnić wątpliwości, jakie powstały w toku rozpatrywania jej wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, że strona uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania Sądu skutkować musiał odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 2 sentencji postanowienia.