Uzasadnienie
Z.R. w piśmie z dnia 17 marca 2016 r. wniósł o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy: sędzi WSA Ewy Kamienieckiej, sędziego NSA Tadeusza Kuczyńskiego, sędzi NSA Anny Moskały, sędziego NSA Henryka Ożoga, sędziego NSA Ryszarda Pęka, sędzi NSA Mirosławy Rozbickiej-Ostrowskiej, sędzi WSA Lidii Serwiniowskiej, sędzi NSA Jolanty Sikorskiej, sędzi NSA Julii Szczygielskiej, sędzi WSA Wandy Wiatkowskiej-Ilków oraz sędziego WSA Alojzego Wyszkowskiego. W uzasadnieniu wniosku podał, że wskazani sędziowie "są ze sobą w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć wpływ na jego prawa i obowiązki, gdyż zachodzą okoliczności wywołujące wątpliwość, co do ich bezstronności". Stwierdził ponadto, iż w/w sędziowie okazują na sali sądowej negatywny stosunek do jego osoby, działają w zmowie i znieważają go oraz naruszają jego dobra osobiste w celu zamknięcia mu drogi do sprawiedliwego wyroku. Skarżący omówił przebieg postępowań administracyjnych i odniósł się do czynności podejmowanych przez sędziów w postępowaniach sądowych z jego skarg. Podkreślił, że czuje się pokrzywdzony działaniami sędziów, których wyłączenia się domaga.
Wyżej wymienieni sędziowie w pisemnych oświadczeniach stwierdzili, że nie znajdują podstaw do ich wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie. Wskazali, że w sprawie nie istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności, ani żadna z okoliczności wskazanych w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.). Ponadto z akt sprawy wynika, że sędzia NSA Ryszard Pęk z dniem 15 października 2015 r., a sędzia NSA Jolanta Sikorska z dniem 1 marca 2016 r. zostali przeniesieni do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, natomiast sędzia NSA Tadeusz Kuczyński z dniem 29 lutego 2016 r. przeszedł w stan spoczynku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 192/15 oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy sędzi WSA Ewy Kamienieckiej, sędzi NSA Anny Moskały, sędziego NSA Henryka Ożoga, sędzi NSA Mirosławy Rozbickiej-Ostrowskiej, sędzi WSA Lidii Serwiniowskiej, sędzi NSA Julii Szczygielskiej, sędzi WSA Wandy Wiatkowskiej-Ilków oraz sędziego WSA Alojzego Wyszkowskiego (pkt I) oraz umorzył postępowanie z wniosku o wyłączenie sędziego NSA Tadeusza Kuczyńskiego, sędziego NSA Ryszarda Pęka i sędzi NSA Jolanty Sikorskiej (pkt II).
W uzasadnieniu postanowienia przedstawił stan prawny normujący zagadnienie wyłączenia sędziego. Stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przyczyn wyłączenia w/w sędziów od rozpoznania sprawy z mocy ustawy oraz że skarżący nie uprawdopodobnił, aby w sprawie mogły zachodzić jakiekolwiek wątpliwości co do bezstronności tych sędziów. Przywołane przez skarżącego okoliczności co do stronniczości sędziów wynikają wyłącznie z jego subiektywnego przeświadczenia co do ich istnienia. Nie zostały jednak uprawdopodobnione i tym samym nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki do zastosowania art. 19 P.p.s.a. Nie można bowiem kwestionować obiektywizmu sędziego bez przywołania faktycznych podstaw, które w sposób uzasadniający wskazywałyby na utratę zaufania co do jego bezstronności. Przywołane przez wnioskodawcę podstawy wyłączenia sędziów nie stanowią również okoliczności obligujących Sąd do ich wyłączenia z mocy prawa. Ponadto należy zauważyć, że także w złożonych wyjaśnieniach, wskazani sędziowie oświadczyli, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., dające podstawę do ich wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że skarżący w żadnej mierze nie uprawdopodobnił, iż w stosunku do któregokolwiek z sędziów, których wyłączenia żądał, zachodzi przesłanka określona w art. 18 lub art. 19 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy wniosek skarżącego, jako bezzasadny, podlegał oddaleniu (pkt I sentencji postanowienia). Z kolei z uwagi na fakt, że sędzia NSA Ryszard Pęk z dniem 15 października 2015 r., a sędzia NSA Jolanta Sikorska z dniem 1 marca 2016 r. zostali przeniesieni do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, natomiast sędzia NSA Tadeusz Kuczyński z dniem 29 lutego 2016 r. przeszedł w stan spoczynku, postępowanie z wniosku o wyłączenie tych sędziów należało umorzyć jako bezprzedmiotowe (pkt II sentencji postanowienia).
Powyższe postanowienie z dnia 18 kwietnia 2016 r. stało się przedmiotem zażalenia Z.R. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie z zajętego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 18 § 1 P.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (pkt 1), swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (pkt 2), osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (pkt 3), w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (pkt 4), w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (pkt 5), w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (pkt 6), dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (pkt 6a), w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (pkt 7). Stosownie do treści art. 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w zaskarżonym postanowieniu, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku Z.R. o wyłączenie wskazanych w nim sędziów. Wskazane przez skarżącego argumenty nie wypełniają dyspozycji art. 18 P.p.s.a., przewidującego wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Nie stanowią również przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego w oparciu o art. 19 P.p.s.a. Podjęcie przez wymienionych we wniosku sędziów niekorzystnych, w odczuciu skarżącego, rozstrzygnięć w innych sprawach toczących się z jego udziałem nie stanowi podstawy do wyłączenia tych sędziów od orzekania w niniejszej sprawie. Niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia sprawy, czy też odnośnie sposobu prowadzenia postępowania sądowego, nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego, bowiem zarzuty ewentualnych uchybień procesowych strona może podnosić w środkach odwoławczych od orzeczeń sądowych. Przesłanką taką nie jest również subiektywne przekonanie skarżącego o braku bezstronności sędziów. Przyczyny wyłączenia muszą mieć bowiem charakter obiektywny i znajdować potwierdzenie w podnoszonych przez stronę okolicznościach faktycznych. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła.
Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że sędziowie, których dotyczył wniosek o wyłączenie, w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji złożyli wymagane oświadczenia. W świetle zaś utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 marca 2012 r. sygn. akt I FZ 147/12, z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt II OZ 851/13 oraz z dnia 24 września 2014 r. sygn. akt I OZ 754/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, we wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonych przez nich w niniejszej sprawie oświadczeń. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2008 r. o sygn. akt II FZ 61/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2011 r. sygn. akt K 3/09, publ. "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego" 2011, seria A, nr 1, poz. 5).
W konsekwencji stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że złożony w tej sprawie wniosek o wyłączenie sędziów nie zasługiwał na uwzględnienie. Prawidłowo również umorzył postępowanie w zakresie wyłączenia sędziego NSA Ryszarda Pęka, sędzi NSA Jolanty Sikorskiej oraz sędziego NSA Tadeusza Kuczyńskiego, bowiem pierwszych dwoje, odpowiednio z dniem 15 października 2015 r. i z dniem 1 marca 2016 r., zostali przeniesieni do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, natomiast sędzia NSA Tadeusz Kuczyński z dniem 29 lutego 2016 r. przeszedł w stan spoczynku. W momencie składania wniosku o wyłączenie w/w sędziowie nie orzekali już zatem w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.