Postanowienie NSA z 3 września 2013 r., I OZ 730/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 3 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata

Sprawa

w sprawie ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2012 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej postanawia oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Maciej Dybowski przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt VIII SA/WA 1/13 Wojewódzki sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2012 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wnioskiem z 19 lutego 2013 r. (data wpływu do Sądu) R. L. (dalej skarżący) zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu skarżący podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, z tytułu zatrudnienia osiąga dochód w wysokości 3700 zł brutto i ma "obciążenie alimentacyjne" w kwocie 1200 zł. Nadto wskazał na nieznajomość przepisów prawa.

Postanowieniem z 6 marca 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Pismem z 5 kwietnia 2013 r., skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, zarzucając wadliwą ocenę informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżący podniósł, że miesięczny dochód skarżącego zamyka się kwotą około 2700 netto. Ponosi koszty alimentacyjne w wysokości 1200 zł i koszty związane z miesięcznym utrzymaniem w wysokości 1500 zł. Tym samym nie posiada środków na ustanowienie pełnomocnika.

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm. dalej ppsa) wniesienie w terminie sprzeciwu od postanowienia spowodowało, że utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.

Sąd I instancji pismem z 8 kwietnia 2013 r., na podstawie art. 255 ppsa, wezwał skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jego stanu majątkowego. Wezwanie prawidłowo doręczono dnia 29 kwietnia 2013 r., skarżący jednak nie nadesłał stosownych dokumentów.

Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Na podstawie art. 255 ppsa został wezwany do przedstawienia informacji i przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów (m.in. zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia, wyciągów z rachunków bankowych, wyroku Sądu zasądzającego alimenty). Wezwania tego skarżący nie wykonał. Art. 255 ppsa jest nie tylko podstawą prawną dla działań sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. O ile nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle nie dopełnienie przez stronę obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

W postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący nie może - tak jak to uczynił w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżący utrudnił dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podnoszone przez skarżącego w sprzeciwie argumenty nie znajdują żadnego odzwierciedlenia w zgromadzanym materiale. Prócz gołosłownych twierdzeń skarżącego o dochodzie netto w wysokości 2700 zł, obciążeniach alimentacyjnych w wysokości 1200 zł i wydatkach miesięcznych w wysokości 1500 zł, okoliczności te nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione.

Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie wywiódł skarżący, zaskarżając je w całości, zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnie tj. 246 § 1 pkt 2 ppsa – przez błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazując na powyższe naruszenie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z opłat sądowych i ustalenia adwokata z urzędu.

W uzasadnieniu wskazał, że Sąd I instancji w związku z wątpliwościami jakie zaprezentował w zaskarżonym postanowieniu mógł przeprowadzi postępowanie dowodowe i w tym zakresie zebrać dowody niezależne od skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuję na uwzględnienie.

Zgonie z art. 239 pkt 1 lit. a ppsa nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawie z zakresu pomocy społecznej i opieki społecznej. W niniejszej sprawie skarga dotyczy decyzji wydanej w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. W związku z tym Sąd I instancji miał obowiązek rozstrzygać o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym czyli ustanowienia adwokata.

Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę uprawdopodobnione. W szczególności strona nie wypełnia obowiązków wynikających ze spoczywającego na niej obowiązku, jeżeli nie przedstawia dokumentów, na podstawie których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jej utrzymania.

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego sprawę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z: 22.12.2004 r., OZ 862/04; 25.6.2013 r., II OZ 500/13; 22.5.2013 r., I OZ 385/13; 17.5.2013 r., II OZ 375/13; 8.5.2013r., I OZ 335/12, cbosa). Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie NSA z: 28.6.2013 r., II OZ 513/13; 28.12.2012 r., II FZ 944/12; 23.6.2009 r., I FZ 224/09, cbosa).

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się winno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (np. bezdomni czy osoby bezrobotne). Wskazać należy, że dopiero gdy środki, którymi dysponuje wnioskodawca, okażą się niewystarczające, można skutecznie wystąpić o przyznanie prawa pomocy.

W przedmiotowej sprawie, jak zasadnie przyjął Sąd I instancji, nie zostało w przekonujący sposób uprawdopodobnione przez skarżącego, że znajduje się on w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Biorąc pod uwagę, że skarżący posiada stały dochód w wysokości 3700 zł, a więc ponad dwukrotnie przewyższa minimalne wynagrodzenie za pracę przyjąć należy, że skarżący będąc inicjatorem prowadzonego postępowania sądowego, jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny zabezpieczyć odpowiednie kwoty, które umożliwią mu partycypowanie w kosztach postępowania. Skarżący nie wykazał w wystarczającym zakresie ponoszenia kosztów we wskazywanej przez niego w wysokości 1200 zł – obciążenie alimentacyjne i 1500 zł – wydatki związane z utrzymaniem. Okoliczność powyższa nie została przez skarżącego uprawdopodobniona. Skarżący nie nadesłał zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia, mimo takiego wezwania (k. 30-32 akt sądowych). Należy wskazać, że mimo wezwania Sądu I instancji skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy, a jego twierdzenie, że Sąd mógł w związku z wątpliwościami przeprowadzić postępowanie dowodowe jest nietrafne, ponieważ zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 to na wnioskodawcy spoczywa udowodnienie, że zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dokumenty zebrane w aktach sądowych i administracyjnych nie pozwalały na dokonanie takich ustaleń, a Sąd w postępowaniu wpadkowym nie ma obowiązku poszukiwać dowodów dla ustalenia okoliczności istotnych dla przyznania prawa pomocy.

W konsekwencji powyższych rozważań należy uznać, że skarżący nie wykazał, by poniesienie kosztów sądowych mogło spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego a podane okoliczności pozwoliły Sądowi I instancji na przyjęcie, że w sprawie niniejszej skarżący nie wykazał określonych w art. 246 § 1 ppsa przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Jednocześnie zaznaczyć należy, że skarżący w każdym czasie może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, uzupełniony o dokumenty, wskazywane przez Sąd.

W takim stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.