Postanowienie NSA z 12 lipca 2016 r., I OZ 734/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 12 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. O., E. K., D. O. i W. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1772/15

Sprawa

w sprawie ze skargi H. D., A. G., J. W., G. W., K. W., M. W. i L. W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji postanawia oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Jan Paweł Tarno przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z 23 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, IV SA/Wa 1772/15, odmówił dopuszczenia M. O., W. O., E. K., D. O. i B. O. do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania w sprawie ze skargi H. D., A. G., J. W., G. W., K. W., M. W. i L. W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji.

W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że zgodnie z art. 32 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. W myśl art. 12 p.p.s.a. przez stronę rozumie się również uczestnika postępowania. Z kolei art. 33 § 1 – w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2016 r., tj. przed wejściem w życie ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658) – stanowi, że osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Warunkiem takiego uczestnictwa jest zatem uprzedni udział w postępowaniu administracyjnym. W przepisie art. 33 § 2 p.p.s.a. przewidziano natomiast, że udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego. Zatem dopuszczenie wnioskodawcy do udziału w postępowaniu jest obowiązkiem Sądu tylko wtedy, gdy zostaną kumulatywnie spełnione następujące przesłanki: osoba ta nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, a wynik postępowania przed sądem administracyjnym dotyczy jej interesu prawnego. Tym samym uczestnikiem postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie powołanego przepisu prawa może stać się jedynie podmiot, któremu przysługiwała legitymacja materialnoprawna w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji, ale który nie brał udziału w tym postępowaniu. Tylko wtedy wynik postępowania sądowoadministracyjnego może dotyczyć jego Interesu prawnego.

Sąd I instancji podkreślił również, że pojęcie interesu prawnego, na którym oparta jest legitymacja procesowa w postępowaniu administracyjnym, ma charakter materialnoprawny, tzn. musi wynikać z przepisów prawa materialnego, czyli normy prawnej stanowiącej podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku. Musi więc istnieć norma prawna przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwość wydania określonej decyzji lub podjęcia czynności. Pojęcie strony, a zatem podmiotu, któremu w administracyjnym postępowaniu jurysdykcyjnym przysługuje szczególna pozycja procesowa, zostało zbudowane w art. 28 k.p.a. na prawnej kategorii interesu prawnego, w świetle którego stroną postępowania administracyjnego jest tylko ten podmiot, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy to postępowanie.

W przedmiotowej sprawie wniosek M. O., W. O., E. K., D. O. i B. O. o dopuszczenie ich do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie dotyczącej odmowy uchylenia decyzji ustalającej odszkodowanie za nieruchomość stanowiącą współwłasność m.in. W. W., nie mógł zostać uwzględniony z tego powodu, że nie wykazali, aby niniejszej postępowanie dotyczyło ich interesu prawnego. Przymiot uczestnika postępowania, o którym mowa w art. 33 § 2 p.p.s.a. daje norma o charakterze materialnoprawnym, bezpośrednio legitymująca określony podmiot do uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym, czy legitymująca go do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. O istnieniu interesu prawnego przesądzają zatem przepisy prawa materialnego. Od interesu prawnego należy odróżnić jednak interes faktyczny, kiedy to dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak wskazać przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności organu administracji. Najważniejszymi cechami interesu prawnego w rozumieniu art. 33 p.p.s.a. są bezpośredniość i realność tego interesu. Bezpośredniość dotyczy związku sytuacji prawnej danego podmiotu z normą materialnoprawną, z której ten interes wywodzi. Interes prawny musi być także własny, co oznacza, że nie można opierać go wyłącznie na sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet jeżeli w konkretnej sprawie charakter związków tych podmiotów byłby nie tylko faktyczny, ale i prawny.

Wnioskodawcy nie wykazali prawomocnym postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanym notarialnym aktem poświadczenia dziedziczenia, że są spadkobiercami po zmarłej W. W. Samo wskazanie z imienia i nazwiska osób, które według wnioskodawców są następcami prawnymi zmarłej W. W. nie jest wystarczające dla udokumentowania i wykazania tzw. następstwa prawnego, nie wystarczy bowiem samo wskazanie, że jest się następcą prawnym, ale należy to w sposób prawem przewidziany wykazać. Zatem sam przejaw woli przystąpienia przez nich do postępowania nie oznacza wystąpienia po ich stronie interesu prawnego, który uprawniałby ich do uczestnictwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Z tego względu wnioskodawcy nie mogą być uznani za podmioty mieszczące się w kategorii uczestników postępowania w rozumieniu powołanego art. 33 § 2 p.p.s.a. Powyższe okoliczności jednoznacznie wskazują na to, że wnioskodawcom nie przysługuje legitymacja materialnoprawna do występowania na prawach strony w niniejszej sprawie, a więc brak jest podstaw do dopuszczenia ich jako uczestników postępowania w przedmiotowym postępowaniu sądowym. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny należy stwierdzić, że M. O., W. O., E. K., D. O. i B. O. nie wykazali, aby posiadali tytuł prawnorzeczowy do wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej współwłasność W. W., również nie wykazali prawomocnym postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanym notarialnym aktem poświadczenia dziedziczenia, że są spadkobiercami po zmarłej W. W. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli M. O., W. O., E. K. i D. O., zaskarżając je w całości oraz wnosząc o jego zmianę. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 33 § 2 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że strona skarżąca nie posiada interesu prawnego do udziału w postępowaniu w przedmiocie skargi na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji Wojewody M. z [...] marca 2012 r. nr [...], znak [...], podczas gdy skarżący taki interes prawny posiadają.

W uzasadnieniu podniesiono, że interes prawny do udziału w postępowaniu administracyjnym ze skargi H. D. i innych na powyższą decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju, skarżący wywodzą z następstwa prawnego w wyniku spadkobrania po zmarłej W. W. Zdaniem skarżących, WSA w Warszawie rozpoznając wniosek o dopuszczenie do udziału w sprawie skupił się na uzyskaniu od wnioskodawców prawomocnego orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku (lub aktu notarialnego poświadczającego dziedziczenie) całkowicie pomijając w swoich rozważaniach kwestię istnienia przepisów prawa materialnego, legitymujących wnioskodawców do udziału w sprawie, albowiem następstwo prawne skarżących wynika z przepisów prawa materialnego kodeksu cywilnego dotyczących spadkobrania ustawowego (art. 931-9341 KC). Prawomocne stwierdzenie nabycia spadku stanowi wyłącznie czynność deklaratoryjną, potwierdzającą fakt następstwa prawnego po spadkodawcy, który to skutek materialnoprawny następuje z mocy prawa w chwili jego śmierci (art. 925 KC). Wskazano również, że w załączeniu do pisma z 8 lutego 2016 r. wnioskodawcy przedłożyli postanowienie Sądu Rejonowego w Kaliszu z 14 grudnia 2015 r., I Ns 2685/15, z którego wynika, że podjęli działania mające na celu uzyskanie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłych J. O. i S. O. Dodatkowo, w załączeniu do zażalenia, wnioskodawcy przedłożyli postanowienie Sądu Rejonowego w Kaliszu wydane w tej samej sprawie i w tym samym dniu, które potwierdza fakt złożenia wniosku o zmianę postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłej W. W. (obecnie sprawa toczy się pod sygnaturą I Ns 1911/15).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z treścią art. 33 § 2 p.p.s.a. udział w charakterze uczestnika może zgłosić osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego. Natomiast o tym czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, a nie interes faktyczny.

W niniejszej sprawie wnioskodawcy pomimo wezwania Sądu z 1 lutego 2016 r. o nadesłanie, w terminie 7 dniu, odpisu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłej J. O., S. O. oraz odpisu prawomocnego postanowienia o zmianie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej W. W., nie udokumentowali ani nie wykazali swojego następstwa prawnego. Przedstawili jedynie postanowienie Sądu Rejonowego w Kaliszu z 14 grudnia 2015 r., I Ns 2685/15, z którego wynika, że wnioskodawcy podjęli działania mające na celu uzyskanie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej J. O., S. O. oraz zmianę postanowienia o stwierdzenia nabycia spadku po W. W. W tym stanie rzeczy zasadnym jest stwierdzenie, że wnioskodawcy nie wykazał istnienia po swojej stronie interesu prawnego uzasadniającego dopuszczenie ich do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, albowiem nie przedstawili prawomocnego orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu notarialnego poświadczającego dziedziczenie.

Tym samym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie odmówił dopuszczenia wnioskodawców do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.