Postanowienie NSA z 6 października 2010 r., I OZ 741/10

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 6 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 sierpnia 2010 r. sygn. akt II SA/Gd 24/10 o odmowie przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi W.K. na uchwałę Rady Miejskiej w Bytowie z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi na działalność organu w sprawie zdjęcia z tablicy ogłoszeń wykazu nieruchomości przeznaczonych do najmu postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska

Uzasadnienie

W.K. pismem z dnia 4 maja 2010 r. wystąpił z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z skargi na uchwałę Rady Miejskiej w Bytowie z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi na działalność organu w sprawie zdjęcia z tablicy ogłoszeń wykazu nieruchomości przeznaczonych do najmu.

W uzasadnieniu podał, że jego sytuacja finansowa jest trudna i nie posiada żadnych środków, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe i ustanowienie zastępcy procesowego. Wyjaśnił, że nie posiada majątku i nie jest nigdzie zatrudniony zatem żadnych dochodów nie uzyskuje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku pismem z dnia 14 maja 2010 r., wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia następujących dokumentów źródłowych:

• odpisów zeznań podatkowych za 2008 r. i 2009 r., a w przypadku ich nieskładania stosowanego oświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego,
• wyciągów i wykazów z ostatnich trzech miesięcy ze wszystkich posiadanych kont i lokat, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosowanego oświadczenia w tym przedmiocie,
• złożenia wyjaśnień odnośnie źródeł utrzymania wnioskodawcy, zawierających informacje z czego się utrzymuje, skąd bierze środki na zakup żywności i leków, gdzie faktycznie mieszka, czy korzysta z pomocy innych osób lub pomocy społecznej,
• zaświadczenia z urzędu pracy o pozostawaniu osobą bezrobotną,
• nakazu płatniczego dotyczącego nieruchomości przy ul. 11 [...] w B. ze wskazaniem, kto zamieszkuje w tej nieruchomości i kto jest jej właścicielem,
• złożenia oświadczenia gdzie mieszka,
• oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania marki, roku produkcji, daty zakupu i aktualnej wartości).

W.K. w zakreślonym terminie wymaganych dokumentów nie przedłożył, natomiast w piśmie z dnia 17 czerwca 2010 r. ponowił żądanie dotyczące przyznania prawa pomocy, podnosząc, iż przedstawił już Sądowi swoją sytuację materialną.

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 24 czerwca 2010 r. odmówił W.K. przyznania prawa pomocy.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem sprzeciwu W.K., w którym ponownie powołał się na swoją trudną sytuację materialną wyjaśniając, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu pozwoli mu na pełne dochodzenie praw przed Sądem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2010 r. sygn. akt II SA/Gd 24/10 odmówił W.K. przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż W.K. nie dołożył wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji nie wykazał zasadność złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W ocenie Sądu pierwszej instancji postępowanie skarżącego, polegające na uchyleniu się od przedłożenia na wezwanie Sądu żądanych dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Natomiast bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.).

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w oparciu o art. 246 § 1 P.p.s.a., odmówił W.K. przyznania prawa pomocy.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia W.K. do Naczelnego Sąd Administracyjnego, w którym podniósł, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy odpowiada wymogom ustawowym, natomiast w złożonych oświadczeniach przedstawił on swoją sytuację materialną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2. w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.

Pamiętać należy jednak, iż zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). Wyjątkowo należy również traktować prawo do bezpłatnego zastępstwa procesowego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zadaniem wnioskodawcy, jako podmiotu zainteresowanego uzyskaniem prawa pomocy, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Niewykonanie przez niego wezwania Sądu do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia natomiast dokonanie przez Sąd rzetelnej analizy jego sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.).

W związku z powyższym, skoro Sąd pierwszej instancji powziął wątpliwości co do sytuacji materialnej skarżącego, to zasadnie wezwał go w tym celu do przedłożenia stosownych dokumentów. A zatem jeżeli skarżący żądanych dokumentów nie przedstawił, to Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że nie wyjaśnił on istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych.

W konsekwencji stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, iż w tej sytuacji złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie, należy uznać za zasadne.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.