Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 4 września 2013 r., sygn. akt I OZ 745/13

Uzasadnienie

1. 1. Pismem z dnia 1 sierpnia 2012 r. M. S. (dalej również: wnoszący zażalenie) wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku o pomoc materialną, skierowanego do organu w kwietniu 2012 r.
2. 2. W dniu 11 marca 2013 r. M. S. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zwolnienie z kosztów sądowych.

Wnoszący zażalenie wskazał, że jest bez środków do życia. Nie przysługuje mu emerytura, renta, ani zasiłek dla bezrobotnych. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada mieszkanie o powierzchni 32 m2. Nie osiąga dochodu, nie posiada nieruchomości, domu, ani oszczędności oraz nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym.

1. 3. Postanowieniem z dnia 14 marca 2013 r. (sygn. akt I SAB/Wa 338/12) referendarz sądowy odmówił M. S. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
2. 4. W piśmie z dnia 3 kwietnia 2013 r. M. S. złożył sprzeciw od postanowienia z dnia 14 marca 2013 r.

Wnoszący zażalenie w sprzeciwie wskazał, że nie przysługuje mu renta. Dodał, że nie pobierając renty, emerytury i zasiłku dla bezrobotnych, nie mając oszczędności, pozbawiony jest środków do życia, w związku z czym należy mu się pełnomocnik z urzędu.

5. W wykonaniu zarządzenia z dnia 3 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udzielenie informacji, czy przyznana M. S. renta z tytułu niezdolności do pracy jest przyjmowana przez uprawnionego oraz w przypadku negatywnej odpowiedzi o wskazanie łącznej kwoty zgromadzonego świadczenia.

Pismem z dnia 25 czerwca 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że M. S. ma przyznaną rentę z tytułu niezdolności do pracy od dnia 1 października 1998 r. Świadczenie to nie jest przez niego pobierane. Łączna kwota renty przysługującej za okres od dnia 1 października 1998 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. wynosi 106.031,73 zł brutto, a kwota przysługujących wnoszącemu zażalenie odsetek za okres od dnia 5 lutego 2000 r. do dnia 27 stycznia 2003 r. wynosi 10.713,86 zł brutto.

1. 6. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. S. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Sąd pierwszej instancji wskazał, między innymi, że M. S. nie osiąga dochodu. Jednakże, przysługuje mu renta, której nie pobiera. Może więc uzyskać należne mu środki pieniężne z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – a w konsekwencji może dysponować kwotą niezbędną do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.

1. 7. W piśmie z dnia 1 sierpnia 2013 r. M. S. złożył zażalenie na postanowienie z dnia 3 lipca 2013 r.

Wnoszący zażalenie wskazał, między innymi, że nie przysługuje mu prawo do renty z powodu niezdolności do pracy (renty inwalidzkiej). Jego propozycje, kierowane do "sędziów" Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, aby dowiedzieli się, jaka jest podstawa przyznania renty wnoszącemu zażalenie, są zbywane milczeniem. M. S. czyni się zarzut, że nie kradnie nienależnej renty.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

1. 8. Stan prawny, mający znaczenie w niniejszej sprawie, jest następujący.
2. 8.1. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo, oceniając sytuację materialną strony należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania.

8.2. Jak stanowi art. 244 § 1 ustawy z dnia z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296, z późn. zm.), dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że samo wyrażenie przypuszczenia, że dokument urzędowy może być niezgodny z prawdą, nie stanowi zaprzeczenia jego prawdziwości i nie podważa jego mocy dowodowej. Powinno się bowiem udowodnić, że dokument ten nie pochodzi od organu, który go wystawił lub że zawarte w nim oświadczenie jest niezgodne z prawdą (por. T. Demenecki [w:] A. Jakubecki (red.), J. Bodio, T. Demendecki, O. Marcewicz, P. Telenga, M. P. Wójcik, Komentarz aktualizowany Kodeksu postępowania cywilnego, LEX/el. 2013, komentarz do art. 244 i cyt. tam postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2003 r., sygn. akt II CKN 247/01).

1. 9. Stosując wyżej ustalony stan prawny, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, co następuje.
2. 9.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie był obowiązany wziąć pod uwagę znajdujący się w aktach dokument urzędowy, przedstawiony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Stanowił on dowód tego, co zostało w nim stwierdzone. Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął więc, że M. S. przysługuje renta z tytułu niezdolności do pracy, która nie jest przez niego pobierana. Łączna kwota zgromadzonego świadczenia od dnia 10 stycznia 1998 r. do dnia 31 sierpnia 2012 r. wynosi 97 912,05 zł brutto, zaś kwota przysługująca z tytułu odsetek za okres od dnia 5 lutego 2000 r. do dnia 27 stycznia 2003 r. wynosi 10.713,86 zł brutto.
3. 9.2. W świetle powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie mógł uznać, że sytuacja M. S. jest tego rodzaju, że w świetle możliwości uzyskania przez niego środków finansowych (przede wszystkim wynikających z przysługującego mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy), nie pozwala na ponoszenie przez niego kosztów zastępstwa adwokackiego, bez uszczerbku utrzymania. Zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest więc zgodne z prawem, a zażalenie należy oddalić.
4. 9.3. Na marginesie, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że nie postuluje, aby M. S. pobierał ("kradł") nienależną mu rentę. Sąd wskazuje jednak – podzielając stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – że wnoszącemu zażalenie przysługuje prawo do renty. Wynika to z dokumentacji przedstawionej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
5. 10. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.