Uzasadnienie
W dniu 15 marca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła skarga M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 marca 2013 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 złotych, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi.
Zarządzenie z 15 marca 2013 r. zostało doręczone skarżącej w dniu 21 marca 2013 r. (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru, k-14 akt sprawy).
Termin do uiszczenia wpisu od skargi upłynął zatem w dniu 28 marca 2013 r.
W dniu 8 kwietnia 2013 r. wpłynęło do Sądu pismo (data stempla pocztowego nieczytelna), sporządzone przez skarżącą w dniu 29 marca 2013 r., w którym skarżąca wniosła m.in. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, jak również o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżąca uzasadniła tym, że nie mogła uiścić wpisu wobec braku pieniędzy z zasiłku, który wydała na żywność i niezbędne leki. Wskazała, że wpis uiściła z kwoty pomocy świątecznej otrzymanej z GOPS w S. Do wniosku o przywrócenie terminu załączony został dowód uiszczenia wpisu od skargi, z którego wynika, że skarżąca uiściła wpis w dniu 4 kwietnia 2013 r.
Zgodnie z zarządzeniem z dnia 3 lipca 2013 r. Sąd I instancji zwrócił się do skarżącej o przedstawienie wyjaśnień odnośnie złożonego we wniosku oświadczenia, że wpis od skargi został uiszczony ze środków pieniężnych "pomocy świątecznej" uzyskanej z GOPS w S. Z informacji udzielonych przez skarżącą wynikało, bowiem, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S. przyznał skarżącej w 2012 r. i 2013 r. pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego decyzjami z dnia [...] kwietnia 2012 r., [...] sierpnia 2012 r., [...] listopada 2012 r. i [...] stycznia 2013 r. (zaświadczenie GOPS z dnia [...] czerwca 2013 r.). Sąd wezwał nadto skarżącą do wskazania, którą z ww. decyzji przyznano jej "pomoc świąteczną", o której mowa we wniosku.
W piśmie z 10 lipca 2013 r. skarżąca oświadczyła, że zasiłek, o którym pisała nie został jej wypłacony do ręki, lecz został przekazany wprost do apteki z przeznaczeniem na zakup leków. Mąż za pieniądze przeznaczone na leki zrobił zakupy, dlatego skarżąca myślała, że otrzymał zasiłek do ręki. Było to w okresie okołoświątecznym, jednak skarżąca nie pamięta kiedy. Na koniec skarżąca oświadczyła, że przeprasza za mimowolne wprowadzenie w błąd, podając, że częściej z domu wychodzi mąż nie informując jej o wszystkim.
Postanowieniem z dnia 25 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 219/13 odmówił M. W. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi.
Sąd I instancji wskazał, że podana przez skarżącą okoliczność, że nie mogła uiścić wpisu wobec braku pieniędzy z zasiłku, który wydała na żywność i leki, a tym samym niemożliwość zgromadzenia niezbędnej kwoty na wykonanie zobowiązaniu Sądu w tym zakresie, nie uprawdopodabnia braku winy w uchybieniu temu obowiązkowi. Skarżąca we wniosku, jak i w kolejnych pismach stanowiących jego uzupełnienie, nie była w stanie przekonująco wyjaśnić z jakich przyczyn nie mogła uiścić należnego wpisu w terminie. Nie wykazała również, że dopiero po uzyskaniu z ośrodka pomocy społecznej zasiłku mogła uiścić wpis. WSA w Gdańsku powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie z 25 listopada 2010 r. sygn. akt I OZ 886/10, Lex nr 742143) wskazał, że brak środków finansowych wskazany we wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, będący przyczyną uchybienia terminu przewidzianego do wykonania obowiązku uiszczenia stosownej opłaty, może stanowić jedynie podstawę do zwolnienia od kosztów sądowych.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się M. W. i wniosła zażalenie na postanowienie z 25 lipca 2013 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W uzasadnieniu M. W. podniosła, że składając skargę sądziła, że dotyczy ona sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych i stąd skarżąca zwolniona jest z kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej także, jako: "P.p.s.a.". Po otrzymaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 marca 2013 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, skarżąca wraz z mężem nie dysponowała kwotą umożliwiającą uczynienie zadość żądaniu sądu. Dalej M. W. powtórzyła swoje stanowisko wskazane we wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi sprowadzające się do twierdzenia, że powodem uchybienia terminu był brak środków finansowych na pokrycie opłaty sądowej. M. W. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia z dnia 25 lipca 2013 r. i przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
Przywrócenie terminu uzależnione jest od spełnienia określonych przesłanek pozytywnych, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu i negatywnych, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. Brak winy po stronie dokonującego, czy zamierzającego dokonać określoną czynność procesową stanowi konieczną a jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu.
Sąd I instancji trafnie ocenił, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy M. W., że zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowym. Wyjątki od tej zasady w odniesieniu do określonych podmiotów zostały przewidziane w art. 239 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten jednak – wbrew twierdzeniom M. W. - nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, czego wyraźnym przejawem było wydanie przez Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarządzenia z dnia 15 marca 2013 r. o wezwaniu skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego. Strona nie miała bowiem obowiązku uiszczenia wpisu sądowego wraz z wniesieniem skargi, mogła oczekiwać na stosowne wezwanie Sądu.
Dalej wskazać trzeba, że motywy podane we wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, nie wskazują, że uchybienie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, nastąpiło bez winy strony. Do uchybienia terminu w sprawie nie doszło na skutek obiektywnych przeszkód, czego wymaga art. 86 § 1 P.p.s.a., lecz na skutek braku należytej staranności M. W. Kryterium braku winy, jako warunek przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem zachowania szczególnej staranności strony przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej, można zatem mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie tej przesłanki, sąd winien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12).
W niniejszej sprawie M. W. podała, że jedynym powodem nieuiszczenia w terminie wpisu od skargi był brak środków finansowych w terminie otwartym dla dokonania tej czynności. Okoliczność ta jednak nie może być podstawą uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Brak środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych może stanowić podstawę do ubiegania się o przyznanie prawa pomocy (art. 243-246 P.p.s.a.).
Z akt sprawy wynika, że w piśmie z dnia 19 marca 2013 r., przy którym doręczono M. W. zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 marca 2013 r., pouczono stronę o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych (pkt 4 pouczenia).
M. W. nie skorzystała z tego prawa w terminie otwartym dla uiszczenia wpisu sądowego, oczekując na poprawę swojej sytuacji finansowej mimo tego, że w zarządzeniu z 15 marca 2013 r. wyraźnie wskazano, że nieuiszczenie wpisu w zakreślonym terminie spowoduje odrzucenie skargi.
W tej sytuacji, zgodzić należy się z Sądem I instancji, że M. W. nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do uiszczenia wpis od skargi nastąpiło nie z jej winy. Bez znaczenia też dla oceny zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pozostaje okoliczność, że postanowieniem z 7 czerwca 2013 r. przyznano M. W. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, albowiem – jak słusznie zauważył Sąd I instancji – nie obejmuje ono zwolnienia od kosztów, które strona miała obowiązek uiścić przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, jeśli termin do ich uiszczenia skutecznie upłynął.
Mając powyższe na uwadze zażalenie M. W. należało uznać za niezasadne. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.