Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt II SO/Kr 31/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek T. Sp. z o.o. z siedzibą w K. o zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w dniu 30 stycznia 2014 r. T. Spółka z o.o. z siedzibą w K., złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie zamiaru zaskarżenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] września 2013 r. wydanej w przedmiocie ustalenia dodatkowej opłaty rocznej za rok 2012.
Spółka domagała się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na pogarszający się stan finansowy, brak wystarczających środków finansowych koniecznych do uiszczenia należnych opłat sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku skarżąca wskazała, że spółka nie wypracowała własnych środków finansowych, albowiem do tego celu koniecznym jest poczynienie dalszych inwestycji. Wskazała, że zakup prawa użytkowania wieczystego działki będącej przedmiotem postępowania nastąpił z pożyczek, które to pożyczki stanowią obciążenie majątku spółki. Również z pożyczek spółka pozyskuje środki pozwalające na podejmowanie prac na nieruchomości, jednakże dotychczasowi pożyczkodawcy nie posiadają aktualnie możliwości udzielenia Spółce dalszych pożyczek. Spółka podejmuje również działania zmierzające do pozyskania finansowania dla dalszego zagospodarowania nieruchomości. Wskazała, iż w analogicznej sprawie spółka poniosła opłatę sądową, co mocno obciążyło jej finanse. Skarżąca dodała, że przed uzyskaniem dostępu do drogi publicznej nie jest w stanie uzyskać kredytu, natomiast w przypadku uzyskania tego dostępu, uzyskanie kredytu będzie możliwe wyłącznie na cele związane z zagospodarowaniem przedmiotowej nieruchomości, nie zaś na poniesienie opłat sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca prowadzi działalność w zakresie realizacji projektów budowlanych i szeroko rozumianych pozostałych instalacji budowlanych. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż wysokość kapitału zakładowego podstawowego spółki wynosi 5.000 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy określono na kwotę 3.360.000 zł. Wykazano również, iż w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości – 28.432,03 zł. Spółka posiada rachunki bankowe, na których wykazano środki w kwotach 15,64 euro, 14,93 zł, 349,20 zł.
Z dokumentów i oświadczeń nadesłanych przez wnioskodawcę wynika, iż w styczniu 2014 r. obroty spółki wyniosły 0,02 zł – są to naliczone odsetki bankowe. Spółka nie wykazuje żadnej sprzedaży. Strata za 2012 r. wyniosła 65.342,45 zł. Jako jedyny składnik majątku spółki wymienione jest prawo użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. [...] w K. Spółka zaciągnęła 9 pożyczek. Stan zobowiązań z tego tytułu na dzień 31 grudnia 2013 r. wynosi 3.633.419,76 zł. Spółka zatrudnia 1 osobę, a jej wynagrodzenie finansowane jest z pożyczek. Wynagrodzenie pracownika wynosi 1.014,21 zł miesięcznie. Strata za rok 2013 r. wyniosła 28.672,57 zł. Rachunki za telefon ok. 230 zł miesięcznie, czynsz najmu 123 zł miesięcznie.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie posiada środków finansowych na pokrycie wymaganych obecnie kosztów sądowych. Skoro spółka zakupiła prawo użytkowania wieczystego działki o znacznej wartości, a nadto zmierza do jej zagospodarowania, w tym zapewnienia dostępu do drogi publicznej, to należy od takiego podmiotu bezwzględnie wymagać co najmniej podstawowej zapobiegliwości w zakresie zabezpieczania środków na ponoszenie kosztów sądowych w celu ochrony prawnej jej interesów finansowych, a do takich należy zapewnienie środków na toczone lub możliwe spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W tym kontekście w celu ochrony prawnej dla znacznego majątku strona może i winna w przypadku braku środków w postaci gotówkowej, zaciągać pożyczki i inne zobowiązania. Nie można zatem okoliczności tej traktować jako nadzwyczajnej, ponieważ jak wynika z przedstawionego przez wnioskodawcę stanu faktycznego – nie zabezpieczył się on wcześniej w postaci środków na prowadzenie spraw sądowych. Nadto skoro wnioskodawca uzyskuje w formie pożyczek środki od podmiotów prywatnych na zwiększenie lub co najmniej utrzymanie wartości posiadanej nieruchomości, to niezrozumiałym jest dlaczego nie może uzyskać pożyczki na poniesienie kosztów sądowych w sprawie, w której skarży decyzję o ustalenie dodatkowej opłaty rocznej.
Zwrócono również uwagę, że wpis sądowy od takiej sprawy jest warunkowy i po jej pozytywnym dla spółki zakończeniu możliwy jest jego zwrot od skarżonego organu. W celu zakupu prawa użytkowania wieczystego działki, a także jej zagospodarowania spółka zgromadziła środki czy też zaciąga pożyczki, natomiast na koszty sądowe jej działanie ogranicza się do żądania sfinansowania z budżetu Państwa. Wobec tego niezasadne jest twierdzenie wnioskodawcy, że nie mógł w żaden sposób przygotować się do poniesienia kosztów sądowych czy opłat za użytkowanie wieczyste i w związku z tym winien uzyskać stosowne zwolnienie.
Nadto spółka nadal prowadzi zarejestrowaną działalność, funkcjonuje w obrocie, nie została postawiona w stan likwidacji ani upadłości. Skoro skarżąca jest przedsiębiorcą i prowadzi działalność gospodarczą, istnieje domniemanie, że działalność ta nadal jest opłacalna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał także, że wnioskodawczyni posiada znacznej wartości środki trwałe o wartości – jak podano – 3.360.000 zł. Strona wykazuje także kapitał zakładowy (5.000 zł). Tymczasem posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła spółka T. Sp. z o.o. z siedzibą w K., wskazując że Sąd I instancji pominął okoliczność, że skarżąca spółka w zbliżonym czasie zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie trzy decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, od których wpis od skarg wynosi aż 37.170 zł.
Sąd pominął również okoliczność, że skarżąca w każdej z tych spraw złożyła wniosek o udzielenie jej wyłącznie częściowej pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych, nie składała natomiast wniosku o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu, nie jest zatem zasadny podniesiony zarzut wobec skarżącej, iż w zakresie kosztów postępowania skarżąca ogranicza się do żądania ich finansowania przez Skarb Państwa. Skarżąca nie oczekuje bowiem ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu i jego finansowania przez Skarb Państwa.
Ponadto wskazano, że ponoszone opłaty są dużym obciążeniem dla spółki a konieczność ich ponoszenia wynika z konsekwentnych od niemal 6 lat odmów Gminy Miejskiej Kraków ustanowienia służebności drogi koniecznej do nieruchomości będącej przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie. Brak dostępu do drogi publicznej uniemożliwia bowiem skarżącej bardziej intensywne zagospodarowanie tej nieruchomości, a co zatem idzie uzyskanie środków obrotowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." - zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.
Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568).
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni akceptuje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Analiza przeprowadzona przez Sąd I instancji jest pełna i rzetelna. Nie ulega wątpliwości, że spółka w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13).
Odnosząc się natomiast do pozostałych argumentów stwierdzić należy, że z dołączonych do akt sprawy dokumentów wynika, iż spółka dysponuje majątkiem trwałym w kwocie 3.360.000 zł a ponadto kapitałem zakładowym w wysokości 5.000 zł. Spółka posiada zatem znaczne środki w kapitale zakładowym i majątku, które mogą stanowić źródło pokrycia kosztów sądowych. W orzecznictwie zwraca się także uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Podkreślić zatem trzeba, że obowiązek poniesienia kosztów sądowych nie może być przez stronę postępowania traktowany jako drugorzędny w stosunku do innych zobowiązań.
Prawidłowa jest również ocena Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, że wykazanie starty za ubiegły rok podatkowy nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Akcentowana przez stronę strata z tytułu działalności gospodarczej jest nadwyżką kosztów uzyskania przychodów nad przychodami i nie skutkuje utratą płynności finansowej lecz wyłącznie brakiem dochodu do opodatkowania.
W tej sytuacji prawidłowo Sąd I instancji przyjął, że w sprawie nie zaszły przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Powyższego stanowiska nie zmienia również powołanie się skarżącej na obowiązek uiszczenia wpisów od skarg w innych sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.