Postanowienie NSA z 5 kwietnia 2016 r., I OZ 80/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 5 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na postanowienie o zwrocie kosztów postępowania zawarte w punkcie II wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2460/14

Sprawa

w sprawie ze skargi M. S. i innych na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lipca 2014 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego postanawia: uchylić postanowienie zawarte w punkcie II zaskarżonego wyroku i w tym zakresie przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. 2

Skład

Sędzia NSA Wiesław Morys przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 października 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2460/14, uwzględnił skargę na sprecyzowaną w sentencji decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego i w punkcie I uchylił zaskarżoną decyzję, a w punkcie II zasądził od organu na rzecz każdego ze skarżących kwotę po 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu tego wyroku, odnosząc się do zasądzonej kwoty, Sąd I instancji wskazał, iż obejmuje ona: 200 zł tytułem uiszczonego wpisu sądowego, 240 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika strony skarżącej oraz 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Na zawarte w pkt II powyższego wyroku postanowienie o zwrocie kosztów postępowania Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wniósł zażalenie. Sądowi I instancji zarzucono, wskazując na art. 194 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na uchybieniu art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a w zw. z § 2 i § 18 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) – dalej: rozporządzenie, poprzez zasądzenie od organu na rzecz każdego ze skarżących po 240 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, bez wzięcia pod uwagę niezbędnego nakładu pracy adwokata, a także charakteru sprawy i wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia, co doprowadziło do błędnego zasądzenia od organu na rzecz skarżących kwot po 240 zł (łącznie 3360 zł) zamiast kwoty w poprawnej wysokości 240 zł tytułem wynagrodzenia dla wspólnego pełnomocnika wszystkich skarżących.

W oparciu o w/w podstawę wniesiono o uchylenie rozstrzygnięcia o kosztach sądowych w części zasądzającej na rzecz każdego ze skarżących po 240 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu zażalenia wskazano, iż organ kwestionuje zasadność zasądzenia przez Sąd I instancji na rzecz każdego skarżącego kosztów wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości po 240 zł, bowiem w imieniu wszystkich skarżących działał jeden wspólny pełnomocnik, którego nakład pracy nie uzasadniania zasądzenia tytułem wynagrodzenia łącznej kwoty w wysokości 3360 zł. Organ podniósł również, iż Sąd I instancji nie wskazał w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia przyczyn określenia takiego wynagrodzenia. Współuczestnictwo formalne w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest skutkiem podmiotowo-przedmiotowej kumulacji skarg przy tożsamości przedmiotu sprawy; każdy współuczestnik dochodzi w jednej sprawie odrębnego, własnego roszczenia, wywodzonego z odrębnego, samodzielnego i "jednakowego" stosunku prawnego. Z tego punktu widzenia współuczestnictwo formalne różni się w zasadniczy sposób od współuczestnictwa materialnego, w którym występuje jeden stosunek prawny, oparty na tej samej podstawie, stanowiący źródło jednego "wspólnego" roszczenia. W tej sprawie pełnomocnik skarżących wniósł jedną skargę na decyzję Prezesa ULC w imieniu wszystkich skarżących, nie wnosił on 14 odrębnych skarg. Podmiotowo-przedmiotowa kumulacja roszczeń oraz skorzystanie przez współuczestników sporu z pomocy jednego pełnomocnika powoduje obniżenie kosztów, zarówno indywidualnych, jak i publicznych (społecznych) - a także przyczynia się do usprawnienia i przyspieszenia postępowania. Stwierdzenie to nie wymaga głębszych wyjaśnień, unaocznia wszak zarazem, że w tej sytuacji dochodzi również do zmniejszenia nakładu pracy pełnomocnika oraz zaoszczędzenia jego czasu. Nie musi on multiplikować wielu czynności procesowych, przygotowywać odrębnych pism procesowych, wnosić oddzielnych środków odwoławczych etc. Wynagrodzenie wyliczone przy zastosowaniu obowiązujących stawek - bez uwzględnienia wskazanych ulg i ułatwień – może być nadmierne, a niekiedy nawet niesłuszne. W każdym więc wypadku nakłada to na Sąd obowiązek rozważenia, czy koszty obejmujące wynagrodzenie pełnomocnika powinny być zwrócone poszczególnym współuczestnikom w pełnej wysokości, czy jednak z pewną obniżką sięgającą poza stawkę minimalną, uwzględniającą mniejszy nakład pracy pełnomocnika, podjęte przez niego czynności oraz charakter sprawy. W ocenie organu ani charakter sprawy, ani nakład pracy pełnomocnika skarżących nie usprawiedliwia wynagrodzenia ich pełnomocnika w takiej wysokości, w jakiej zostało to ustalone przez Sąd meriti.

W odpowiedzi na zażalenie pełnomocnik skarżących wniósł o jego oddalenie. Wskazał, iż w niniejszej sprawie pomiędzy skarżącymi zachodzi współuczestnictwo formalne, nie materialne, co znalazło odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu Sądu o kosztach postępowania, tj. zasądzeniu wynagrodzenia za czynności pełnomocnika w postępowaniu przed sądami administracyjnymi od organu na rzecz każdego ze skarżących kwoty po 240 złotych przewidzianej w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia. Powyższe rozumowanie jednoznacznie potwierdzają wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zarządzenia z dnia 7 listopada i 2 grudnia 2014 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wniesionej w dniu 5 września 2014 r. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lipca 2014 r. w łącznej kwocie 2.800 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. Skoro więc Sąd w niniejszej sprawie uznał, że każdy ze skarżących obowiązany jest niezależnie od pozostałych do uiszczenia opłaty, przesądził tym samym, że współuczestnictwo łączące skarżących ma formalny, nie materialny charakter. Wynagrodzenie adwokackie należy się zatem każdemu skarżącemu osobno.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie uchyla się spod kontroli instancyjnej, jest zatem przedwczesne.

W pierwszej kolejności podnieść należy, że Sąd II instancji w postępowaniu zażaleniowym nie jest związany zarzutami zażalenia. Treść art. 194 § 3 P.p.s.a., jako lex specialis, eliminuje bowiem stosowanie w postępowaniu zażaleniowym art. 174 tej ustawy, określającego rodzaj zarzutów, jakie mogą stanowić podstawę skargi kasacyjnej. W myśl art. 194 § 3 P.p.s.a. zażalenie powinno jedynie spełniać wymagania przypisane dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia. Rozpoznawane zażalenie wymogi te spełnia. Zadaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu zażaleniowym nie jest merytoryczne rozpoznanie sprawy, a jedynie ocena zgodności z obowiązującymi przepisami zaskarżonego orzeczenia Sądu I instancji. Nie ulega natomiast wątpliwości, że obowiązkiem Sądu wydającego zaskarżone postanowienie jest jego dokładne umotywowanie i uzasadnienie. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie tego obowiązku jednak nie spełnił. Nie daje to rękojmi, iż Sąd ten dołożył należytej staranności przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Nadto wyklucza przeprowadzenie poprawnej oceny jego zasadności. W tym zakresie trzeba podkreślić, że uzasadnienie postanowienia winno spełniać wymogi zawarte w art. 141 § 4 P.p.s.a. (w związku z art. 166 P.p.s.a.), zatem prezentować przede wszystkim podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego postanowienia ograniczyło się do wskazania przepisów mających zastosowanie w sprawie (i to nie wszystkich) oraz wysokości składników zasądzonych kosztów.

Powołany przez Sąd meriti art. 200 P.p.s.a. stanowi, że w razie uwzględnienia skargi przez Sąd I instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność, albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Za niezbędne koszty postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego, po myśli art. 205 § 2 P.p.s.a., uznać należy: wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, koszty sądowe (tj. wpis, opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków) oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Ponadto zwrot wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego następuje w wysokości nie wyższej niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i obejmuje wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie możliwość zweryfikowania prawidłowości kwoty zasądzonej przez Sąd I instancji tytułem zwrotu kosztów postępowania (kwoty wynagrodzenia pełnomocnika) jest wykluczona, bowiem uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w którym w punkcie II zapadło postanowienie w tej materii, nie zawiera wystarczającej motywacji wydanego w tym przedmiocie rozstrzygnięcia. Samo powołanie przez Sąd stosownych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i przepisu rozporządzenia oraz specyfikacja kwot składających się na koszty nie czyni zadość tym wymogom. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego brak wskazanych powyżej elementów w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie pozwolił na zbadanie poprawności zasądzonej na rzecz skarżących kwot zwrotu kosztów postępowania. Jest tak przede wszystkim dlatego, że Sąd I instancji nie zadał sobie trudu głębszego umotywowania ani zasady zasądzenia kosztów, ani nie wskazał dlaczego uznał, iż kwotę 240 zł tytułem wynagrodzenia dla jednego pełnomocnika skarżących należy zasądzić na rzecz każdego skarżącego z osobna. Nie jest wiadome, czy Sąd I instancji wziął pod rozwagę, iż w sprawie, pomimo wielości podmiotów po stronie skarżącej, w ich imieniu działał jeden pełnomocnik z wyboru i podejmował te same czynności procesowe w stosunku do każdego skarżącego. Sąd meriti nie wskazał również, czy charakter sprawy oraz wkład pracy pełnomocnika skarżących w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia przemawiał za przyznaniem mu wielokrotności stawki minimalnej określonej w rozporządzeniu, przyznanej za reprezentację wszystkich skarżących, tym bardziej, iż jak wynika z akt sprawy pełnomocnik skarżących nie przedstawił spisu kosztów, z którego wynikałoby, czy koszty, które poniósł były ponadprzeciętnej wysokości, zwłaszcza że sporządzona została jedna skarga w imieniu wszystkich skarżących. Tymczasem koniecznie należało ocenić te okoliczności w świetle brzmienia – pominiętego przezeń - art. 202 P.p.s.a., który w § 1 odnoszącym się do współuczestników formalnych, jakimi bez wątpienia są skarżący, nakazuje zwrot kosztów odpowiednio do ich udziału w sprawie. Ponadto wspomniane wyżej rozporządzenie w § 2 zobowiązuje sąd do wzięcia pod uwagę przy zasądzaniu wynagrodzenia niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Rozważań tych kwestii zabrakło jednak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

W świetle przedstawionych okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że uzasadnienie to nie spełnia ustawowych wymagań, wynikających z cytowanego przepisu, czyniąc niemożliwym zbadanie prawidłowości zasądzonych kosztów postępowania. Wobec powyższego zaskarżone postanowienie nie mogło się ostać, a z powodu niewyjaśnienia sprawy do rozstrzygnięcia, należało ją w tym zakresie przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Badając ponownie sprawę Sąd ten rozstrzygnie o kosztach postępowania (w szczególności wynagrodzeniu pełnomocnika skarżących) kierując się powyższymi wywodami, a swe stanowisko poprawnie umotywuje. W braku jednolitego orzecznictwa sądowoadministracyjnego w tym zakresie (jedynie w przypadku współuczestnictwa małżonków wydaje się ono spójne – por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1035/14, z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I OZ 857/14, publ. CBOSA), rozważy możliwość zastosowania dorobku sądownictwa powszechnego, które odchodzi od zasądzania jednego wynagrodzenia w przypadku reprezentacji kilku stron będących współuczestnikami formalnymi (por. przykładowo postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II CZ 165/12, LEX nr 1314402, wyroki Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia: 30 października 2014r., sygn. akt I ACa 427/14, LEX nr 1552042, 13 października 2014 r., sygn. akt I ACa 384/14, LEX nr 1540915, i cytowana tam judykatura). Dobitnym wyrazem tego stanowiska jest uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2015 r., sygn. akt III CZP 29/15, zgodnie z którą w razie współuczestnictwa formalnego (art. 72 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego), do niezbędnych kosztów procesu poniesionych przez współuczestników reprezentowanych przez jednego pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym zalicza się jego wynagrodzenie ustalone odrębnie w stosunku do każdego współuczestnika. Sąd powinien jednak obniżyć to wynagrodzenie, jeżeli przemawia za tym nakład pracy pełnomocnika, podjęte przez niego czynności oraz charakter sprawy (art. 109 § 2 K.p.c.).

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia. O kosztach postępowania zażaleniowego Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł, ponieważ zgodnie z art. 209 P.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 P.p.s.a. Zgodnie z powyższą zasadą Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest rozstrzygać o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu wydanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku, natomiast w niniejszej sprawie zostało rozpoznane zażalenie od postanowienia w zakresie kosztów postępowania. Koszty te winny być uwzględnione w orzeczeniu końcowym.

----------------------- 2