Postanowienie NSA z 22 października 2010 r., I OZ 810/10

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 22 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Wr 578/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi D. W. i M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Jolanta Rajewska przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Wr 578/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy D. W. i M. W. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W. i M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia D. W. i M. W. złożyli na urzędowym formularzu kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wskazali, że ich łączny dochód wynosi 2.453,00 zł, a wśród posiadanych składników majątkowych wymienili udziały we własności działek gruntu o łącznej powierzchni 2.500 m2.

Postanowieniem z dnia 26 maja 2010 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia został wniesiony sprzeciw, w którym wskazano między innymi, iż "wydane postanowienie nie ma nic wspólnego z prawem i praworządnością". Pismem datowanym na dzień 28 czerwca 2010 r. WSA we Wrocławiu wezwał skarżących do wykazania, że od momentu rozpoznania poprzedniego wniosku w tym przedmiocie zmieniła się (pogorszyła się) ich sytuacja finansowa i majątkowa w takim stopniu, iż uzasadnione byłoby aktualnie uwzględnienie wniosku w całości. W odpowiedzi na powyższe w dniu 23 lipca 2010 (data prezentaty sądu) skarżący wnieśli pismo w którym podali między innymi, że nie korzystają z pomocy społecznej oraz że ich dochód nie wystarcza na pokrycie minimum socjalnego.

Wydając zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. W uzasadnieniu złożonego wniosku strona skarżąca nie powołała się na udokumentowane okoliczności potwierdzające niemożność poniesienia kosztów postępowania. Nie przedłożono także stosownych dokumentów na skutek wezwania w tym przedmiocie. Wnioskodawcy zaniechali również sprecyzowania i udokumentowania wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu, nie wykazali także wskazanego we wniosku faktu swojego zadłużenia i jego wysokości. W tej sytuacji Sąd I instancji doszedł do przekonania, że skarżący są w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść wymagane na tym etapie postępowania koszty sądowe.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli D. W. i M. W., wnosząc o jego uchylenie i zmianę. Podnieśli, że sąd żąda od skarżących rzeczy zupełnie niemożliwych, a przedstawienie poszczególnych rachunków nie jest konieczne do właściwego rozpoznania tej sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako P.p.s.a.) w art. 214 § 1 ustanawia generalną zasadę, zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Uzupełnieniem tej regulacji jest art.199 P.p.s.a., w myśl którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej oraz art. 84 Konstytucji RP, stanowiący, że każdy obowiązany jest do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych określonych w ustawie, a zatem nie tylko podatków, ale także kosztów sądowych. Prawo pomocy jest wyjątkiem od powołanej reguły, co oznacza, że zwolnienie od kosztów sądowych jest formą dofinansowywania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się tylko do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na pokrycie kosztów jej udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Można zatem stwierdzić, że przedmiotowa instytucja ma na celu ułatwienie osobom rzeczywiście najuboższym dochodzenia słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów.

W przedmiotowej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to drugi wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w tym samym postępowaniu przez skarżących. Z analizy akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 58/09 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sadzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił D. W. i M. W. przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. Od tego postanowienia skarżący wnieśli sprzeciw jednak postanowieniem WSA we Wrocławiu z dnia 10 lipca 2009 r. został on odrzucony jako wniesiony po terminie. W wyniku zażalenia na to rozstrzygnięcie zostało wydane postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 7 października 2009 r. oddalające zażalenie skarżących. Tak więc postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 kwietnia 2009 r. jest prawomocne. Nie wyklucza to możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy z uwagi na treść art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. jednak sąd I instancji, rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawców zawartej we wskazanym wcześniej prawomocnym postanowieniu. Zgodnie bowiem z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże zarówno strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe.

W rozpoznawanej sprawie przesłanką do uwzględnienia kolejnego wniosku strony o przyznanie prawa pomocy może być tylko stwierdzenie, że od chwili wydania poprzedniego orzeczenia w tym przedmiocie uległa zmianie (na niekorzyść) sytuacja materialna strony skarżącej. To na wnioskodawcach ciążył obowiązek wskazania takich zmienionych okoliczności i wykazanie, że te okoliczności uzasadniałyby obecnie przyznanie prawa pomocy. Nie ulega wątpliwości, że nowy wniosek w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie wskazuje na zmianę okoliczności faktycznych, ani też prawnych w stosunku do tych, które stanowiły podstawę odmowy przyznania D. i M. W. prawa pomocy postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2009 r.

Z powyższych względów należy uznać, ze Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu prawidłowo odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.