Postanowienie NSA z 25 września 2013 r., I OZ 817/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 25 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2177/12 odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej

Sprawa

w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Elżbieta Kremer przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 30 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

Postanowienie zapadło na tle następującego stanu faktycznego:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 stycznia 2013 r. odrzucił skargę A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

Odpis powyższego postanowienia wraz z pouczeniem o możliwości i trybie wniesienia skargi kasacyjnej oraz o konieczności jej sporządzenia przez adwokata lub radcę prawnego, jak również o możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, doręczony został pełnomocnikowi skarżącej – B. G.-S., w dniu [...] lutego 2013 r.

Pomimo pouczenia, skarżąca wniosła od powyższego postanowienia osobiście sporządzoną skargę kasacyjną, która odrzucona została postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2013 r.

Pismem z dnia [...] marca 2013 r. skarżąca wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 22 lutego 2013 r.

Zarządzeniem z dnia 18 marca 2013 r. Sąd zobowiązał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych powyższego wniosku poprzez nadesłanie zażalenia na postanowienie z dnia 22 lutego 2013 r., w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu [...] kwietnia 2013 r.

W dniu [...] kwietnia 2013 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Postanowieniem z dnia 23 maja 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Pismem z dnia [...] czerwca 2013 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie poinformowała, że na pełnomocnika A. J. wyznaczono r.pr. I. L. W dniu [...] lipca 2013 r. pełnomocnik skarżącej – r.pr. I. L. wniosła skargę kasacyjną od postanowienia z dnia 25 stycznia 2013 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że skarżącą, nie będąca prawnikiem, nie zrozumiała pouczenia sądu i uznała, iż sformułowanie, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego oznacza fakultatywność, a nie konieczność. Będąc zatem przekonana, co do możliwości wniesienia środka odwoławczego, nie mając przy tym środków finansowych umożliwiających zapłatę za poradę prawną, złożyła osobiście sporządzoną skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek o przywrócenie terminu, wskazując na art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. W pierwszej kolejności sąd zbadał kwestię terminowości wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2013 r. o odrzuceniu skargi wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o możliwości i trybie wniesienia skargi kasacyjnej, o konieczności jej sporządzenia przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym, jak również o możliwości wystąpienia przez stronę z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, doręczono pełnomocnikowi skarżącej (matce) w dniu [...] lutego 2013 r. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął zatem w dniu [...] marca 2013 r. Z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika, skarżąca wystąpiła jednak dopiero w dniu [...] kwietnia 2013 r., a zatem ponad miesiąc po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia takiej skargi w dniu [...] lipca 2013 r. Nawet gdyby uznać, jak podnosi to pełnomocnik skarżącej – r.pr. I. L. we wniosku o przywróceniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, że skarżąca nie zrozumiała pouczenia sądu o konieczności sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, to wskazać należy, że o powyższym wymogu dowiedziała się ona z postanowienia z dnia 22 lutego 2013 r. odrzucającego sporządzoną przez nią osobiście skargę kasacyjną. Jak natomiast wskazała pełnomocnik skarżącej – B. G.-S. we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 22 lutego 2013 r., z uzasadnieniem tego postanowienia zapoznała się w dniu [...] marca 2013 r., a zatem najpóźniej od tej daty zaczął biec 7-dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżąca dwukrotnie została przy tym pouczona przez sąd o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy. Jak jednak wskazano powyżej, wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu złożony został przez skarżącą dopiero w dniu [...] kwietnia 2013 r., a zatem ponad miesiąc po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro zatem wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej złożony został w dniu [...] lipca 2013 r., a termin do jego wniesienia rozpoczął bieg najpóźniej w dniu [...] marca 2013 r., to wniosek ten należało uznać za spóźniony.

Od tego postanowienia skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu) złożyła zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz o zasadzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wg norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazała, że po zapoznaniu się pełnomocnika skarżącej z treścią postanowienia z 22 lutego 2013 r. strona mogła skorzystać z przysługujących jej instytucji prawa procesowego, np. wnieść zażalenie. Dwukrotne pouczanie o możliwości przyznania prawa pomocy w toku postępowania świadczy na korzyść strony i potwierdza, że nie zrozumiała ona treści pouczenia dołączonego do odpisu postanowienia z 22 lutego 2013 r. Przywołała również stanowisko NSA, w myśl którego działania pełnomocnika z urzędu mogą być niezależne od działania skarżącego. Ustanowienie pełnomocnika z urzedu jest momentem ustania przyczyny uchybienia terminu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.

Jako taką okoliczność wskazano błędne rozumienie pouczenia. Z postanowieniem z dnia 22 lutego 2013 r., z którego strona mogła dowiedzieć się o swojej błędnej interpretacji tego pouczenia, pełnomocnik strony zapoznała się [...] marca 2013 r., a więc od tego momentu rozpoczął bieg siedmiodniowy termin przewidziany do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. W tym czasie wniosek nie został złożony (jak również nie złożono wniosku o przyznanie prawa pomocy, zwrócono się o to dopiero w dniu [...] kwietnia 2013 r.), toteż wniosek strony złożony w dniu [...] lipca 2013 r. jako spóźniony należało go odrzucić.

Należy wskazać, że błędne jest upatrywanie przez stronę rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu dopiero od ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Taki pogląd byłby zasadny, gdyby wniosek o ustanowienie pełnomocnika został złożony z zachowaniem tego terminu.

Nie jest przy tym istotny zamiar strony co do podejmowania czynności procesowych w sprawie. Nie dotyczą one bowiem kwestii przywrócenia terminu. Fakt, że strona, po otrzymaniu postanowienia z 22 lutego 2013 r. mogła skorzystać z przewidzianych prawem instytucji procesowych, np. wniesienia zażalenia, nie powoduje – wbrew temu, co twierdzi skarżąca – wydłużenia czasu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, a więc czasu trwania okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Wszystkie jej działania skutkujące uchybieniem terminu do dokonania tej czynności po doręczeniu postanowienia z 22 lutego 2013 r. mają bowiem charakter zawiniony ze względu na świadomość strony co do tego, jak w rzeczywistości kształtuje się jej sytuacja procesowa.

Pouczenia o możliwości ubiegania się o przyznanie prawa pomocy dołączane do pism doręczanych stronie stanowią osobną od pouczenia o konieczności sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego prawnika kwestię. Nie pozostają one we wzajemnej relacji. Fakt nieubiegania się o przyznanie pomocy prawnej pomimo dwukrotnych pouczeń nie oznacza jeszcze uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy skarżącej w uchybieniu terminu, gdyż pouczenia o pomocy prawnej formułowane były na różnych etapach postępowania.

Dodatkowo należy wskazać stronie na niekonsekwencję w prezentowanej przez nią argumentacji. Problem prawny w rozpatrywanej sprawie w jednym miejscu wywodu identyfikuje jako istnienie przyczyny uniemożliwiającej sporządzenia i złożenie skargi kasacyjnej ze względu na nieustanowienie pełnomocnika (i jako ustanie tej przyczyny wskazuje jego ustanowienie, nie zaś dowiedzenie się przez stronę o konieczności dokonania tej czynności), innym razem natomiast jako błędne zrozumienie pouczenia przez stronę (tzn. brak świadomości co do konieczności zwrócenia się o pomoc prawną do profesjonalnego prawnika).

Nawet gdyby przyjąć argumentację skarżącej wskazać należy, że podnoszona przez nią okoliczność polegająca na niezrozumieniu treści pouczenia i w konsekwencji niezwrócenie się do prawnika o sporządzenie skargi kasacyjnej, a następnie oczekiwanie na przyznanie pomocy prawnej nie może się ostać ze względu na to, że wniosek o przyznanie pomocy złożyła ona dopiero [...] kwietnia 2013 r., a więc po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (30 dni od doręczenia postanowienia w dniu 25 lutego 2013 r.). Należy bowiem wskazać, że zgodnie z wolą ustawodawcy decydująca jest w tym przypadku data doręczenia orzeczenia, nie zaś faktycznego zapoznania się z jego treścią, gdyż mogłoby to służyć nadużywaniu prawa.

Sąd stwierdził zatem nie tylko, że wniosek nie został wniesiony w ustawowym terminie, ale również aby strona uprawdopodobniła należycie zaistnienie ww. przesłanki.

W tym stanie rzeczy naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.