Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2010 r., sygn. akt IV SA/Gl 81/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek H. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 25 maja 2010 r. wynika, że skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni [...]m2, działki rolnej o powierzchni [...]m2 oraz budynku gospodarczego. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego wnioskodawcy zadeklarowany został w kwocie 5.947,08 zł, na którą składa się pobierana przezeń emerytura (1.711,21 zł), emerytura jego żony (1.235,87 zł) oraz dochód z prowadzonej działalności gospodarczej około 3.000 zł. Ponadto posiada samochód marki [...] oświadczając, że jest on własnością banku.
Skarżący oświadczył również, że miesięczne koszty utrzymania jego gospodarstwa domowego to: opłata za czynsz w kwocie 490,44 zł, opłata za energię elektryczną – 127,13 zł, opłata za gaz – 144,35 zł, opłata za telefon – 61 zł, wydatki na lekarstwa około 420 zł,. Wskazał ponadto, że ponosi wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą mianowicie: opłata za stoisko handlowe – 950 zł, rata kredytu gotówkowego – 420 zł, rata kredytu samochodowego – 800, zł, podatek od nieruchomości – 80 zł, składka na ubezpieczenie społeczne – 356,77 zł, wynagrodzenie pracownika 302,69 zł,. Suma kosztów, jakie wskazał skarżący to kwota 4.152,38 zł.
Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie znajduje się w niedostatku. Ponadto wskazano, że po uwzględnieniu wszystkich podanych przez skarżącego wydatków, dwuosobowej rodzinie skarżącego pozostaje do dyspozycji około 1.794,70 zł. Skarżący niewątpliwie posiada możliwości pozyskania środków wystarczających na opłacenie kosztów postępowania. Jest on również właścicielem działki o powierzchni [...]m2, która nie służy zaspokojeniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych skarżącego ani członków jego rodziny.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł H. J., domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
W uzasadnieniu wnoszący zażalenie podkreślił, że posiadanie nieruchomości zakupionej z posiadanych oszczędności, mieszkania spółdzielczego, czy posiadanie samochodu nie może automatycznie świadczyć o majętności skarżącego i jego żony. Skarżący nie otrzymuje żadnych dopłat obszarowych, nie pobiera dopłat od nieruchomości, a także nie są uiszczane opłaty na korzyść skarżącego i jego żony. Ponadto podkreślił, iż nie dysponuje środkami pieniężnymi pozwalającymi na dokonanie stosownych oszczędności, zwłaszcza na realizację osobistych potrzeb.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie jest zasadne.
Zasadą ogólną postępowania przez sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez stronę kosztów tego postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a."). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wnikliwie zbadał przesłanki warunkujące przyznanie H. J. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Sąd I instancji odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swojemu stanowisku, powołując się na sytuację rodzinną i materialną.
H. J. nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiada wraz z żoną stały miesięczny dochód w łącznej kwocie 2.947,08 zł netto, ponadto osiąga dochód z działalności gospodarczej w wysokości ok. 3.000 zł brutto. Stwierdzić zatem należy, że przy stałym miesięcznym dochodzie skarżący jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania oraz ustanowienia pełnomocnika.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.