Postanowienie NSA z 8 lutego 2011 r., I OZ 83/11

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie

Rozpoznanie

w dniu 8 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 252/10 odmawiające A. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] listopada 2009 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Anna Lech przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił A. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Od tego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw, podnosząc, że postanowienie referendarza jest krzywdzące.

W tej sytuacji zastosowanie miał art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stanowiący, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 252/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie odo kosztów sądowych.

Sąd wskazał, że oświadczenia złożone przez skarżącą w toku postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych nie pozwalają stwierdzić, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd wskazał na rozbieżność w twierdzeniach skarżącej, która z jednej strony wskazuje na fakt uzyskiwania od męża alimentów w wysokości 2500 zł miesięcznie, a jednocześnie oświadcza, że mąż jest bezrobotny od października 2009 r. Sąd podkreślił, że skarżąca nie złożyła przy tym informacji o majątku męża, z którego może on uzyskiwać stałe dochody, w tym o posiadanych przez niego ewentualnie oszczędnościach. Sąd wskazał, że nie jest zobowiązany do przeprowadzania z urzędu postępowania w celu uzyskania odpowiednich dokumentów poświadczających rzeczywistą sytuację finansową i możliwości płatnicze osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Natomiast z danych przedstawionych przez stronę (postanowienie SR z dnia 2 czerwca 2010 r.) wynika, że mąż wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą, co stanowiło dotychczas główne źródło dochodu rodziny.

Sąd zaznaczył, że skarżąca nie nadesłała na wezwanie kserokopii zeznania podatkowego za 2009 r., jak również nie przedłożyła kserokopii wyciągu z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, co pozwalałoby ustalić, jaka faktycznie jest w chwili obecnej sytuacja finansowa strony. Skarżąca nie złożyła również oświadczenia w zakresie niewykonania tego wezwania.

Na to postanowienie skarżąca złożyła zażalenie, w którym podniosła, że Sąd nie wykazał, na jakiej podstawie nie dał wiary jej oświadczeniom oraz dokumentom. Stwierdziła, że zostało to przeanalizowane w sposób pobieżny, gdyż Sąd oparł swe postanowienie na niedostarczeniu przez skarżącą dokumentów, zaś nie ocenił już zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego.

Wskazano, że jedynym źródłem utrzymania skarżącej był bar [...], który został bez jakiegokolwiek tytułu prawnego zabrany przez Muzeum [...]. Nastąpiło to w okresie, kiedy działalność baru mogłaby się okazać dochodowa. Podano, że obecnie w Sądzie Rejonowym dla Warszawy Śródmieścia toczy się sprawa o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu użytkowego (sygn. akt VI C 760/10). Powołano się także na postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieścia z dnia 2 czerwca 2010 r. o wstrzymaniu eksmisji.

Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje

na wstępie swych rozważań zasadnym będzie przypomnienie o zasadzie wyrażonej w art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, a instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej zasady.

Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (o co wnosiła skarżąca) następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek w tym zakresie. Można zatem stwierdzić, że rozstrzygnięcie sądu będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Oznacza to, że jeżeli strona składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy nie przedstawia dokumentów, na podstawie których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jej utrzymania, nie wypełnia obowiązków wynikających ze spoczywającego na niej ciężaru dowodowego.

Stosownie zaś do art. 255 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Brzmienie powołanego przepisu oznacza, że wezwanie do złożenia oświadczenia uzupełniającego powinno dokładnie określać, jakich informacji oczekuje sąd i jakie ewentualnie dokumenty strona powinna przedstawić. W wezwaniu tym powinien być także wskazany termin, w jakim strona powinna dopełnić nałożonego na nią obowiązku oraz określenie skutków jego niedopełnienia.

W niniejszej sprawie wezwanie odpowiadające wskazanym wyżej wymogom zostało przesłane skarżącej, jednakże nie zastosowała się ona do jego wymogów. W szczególności, skarżąca nie wyjaśniła, jak podana we wniosku PPF informacja, że ona i dwójka jej dzieci utrzymuje się głównie z alimentów otrzymywanych od męża w łącznej kwocie miesięcznie 2.500 zł, ma się do późniejszego jej twierdzenia, że mąż jest bezrobotny od roku 2009.

Tym samym uznać należy, że skarżąca nie wypełniając obowiązku nałożonego na nią przez Sąd, uniemożliwiła temuż Sądowi ustalenie, czy poniesienie przez nią kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy.

Wobec tego – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – zasadne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, który stwierdził, że informacje, którymi dysponował nie pozwalają na twierdzenie, iż skarżąca znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W związku z tym uznać należy, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2010 r. nie narusza przepisów obowiązującego prawa.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.