Uzasadnienie
Zarządzeniem z 2 maja 2013 r. Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wezwał skarżącego J. P. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. w przedmiocie załatwienia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, w kwocie 100 złotych, stosownie do § 2 ust 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193).
W odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada dom o powierzchni 60 m², w którym powierzchnia mieszkalną zajmuje 8 m² oraz nieruchomość rolną o areale [...] ha stanowiąca ugory, w tym [...] ha lasu. Skarżący nie wskazał zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, zaś swoje stałe miesięczne dochody oszacował na kwotę 1.532,66 zł brutto z tytułu emerytury. Skarżący wskazał nadto, że ma 73 lata, choruje na szereg wymienionych przez siebie dolegliwości, zaś dom, w którym mieszka, jest stary i pozbawiony wygód jak woda, prąd, łazienka czy CO. Dodatkowo skarżący załączył kopie rachunków i faktur, obrazujące wydatki ponoszone na leki i wyżywienie.
Postanowieniem z 9 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie sygn. akt III SAB/Kr 29/13 oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że z analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy i dołączonych do niego dokumentów wynika, że skarżący osiąga dochód netto w wysokości 1.287,00 zł tytułem emerytury. Jego wydatki na leki oraz żywność w miesiącach od kwietnia do czerwca 2013 r. – na podstawie zaoferowanych do oceny zasadności wniosku rachunków i faktur – wyniosły kwotę 1.509,70 zł, co pozwala przyjąć, że średnie miesięczne koszty utrzymania skarżącego to ok. 500 zł. Porównując zaś tę wartość z osiąganym dochodem, uznać należy, że do dyspozycji skarżącego pozostaje jeszcze kwota ok. 780 zł miesięcznie. Nawet przy założeniu, że tak wyprowadzone z przedłożonych dokumentów koszty utrzymania skarżącego należałoby podnieść o obciążenia fiskalne (podatek leśny) i inne wydatki (np. eksploatacja pomieszczeń mieszkalnych, opłaty za media), uzasadniona jest konkluzja, iż skarżący jest w stanie wygospodarować miesięcznie kwotę odpowiadającą co najmniej wysokości wpisu w sprawie zainicjowanej skargą, który wynosi 100 zł. Wobec powyższych okoliczności, Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazał skutecznie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku swojego koniecznego utrzymania.
Zażalenie na powyższe zarządzenie wniósł J.P.
W uzasadnieniu wniósł o uchylenie postanowienia z dnia 9 sierpnia 2013 r. Podniósł, że Sąd I instancji doszedł do niewłaściwych wniosków, uznając, że skarżącemu należy odmówić przyznania prawa pomocy. Zdaniem skarżącego jego świadczenie emerytalne, w konfrontacji z ponoszonymi przez niego miesięcznymi wydatkami, pozwala na przyjęcie, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku swojego koniecznego utrzymania. Na dowód powyższego skarżący przedstawił kolejne faktury VAT obejmujące koszty poniesione na leki i produkty żywnościowe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej w skrócie: "P.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. To na skarżącym zatem ciążył obowiązek udowodnienia, że jego sytuacja majątkowa uzasadnia wydanie odmiennego, niż zaskarżone postanowienia. To wnioskodawca zobowiązany był do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Jeżeli zaś oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, zgodnie z art. 255 P.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że przy osiąganym stałym dochodzie z tytułu emerytury oraz mając na względzie wysokość ponoszonych kosztów utrzymania, wydatek 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi (jedynego na obecnym etapie postępowania), nie przekracza możliwości finansowych skarżącego. Wyjaśnić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku.
Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak – Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Jak wynika z oświadczeń skarżącego, stały dochód z tytułu emerytury nie jest w całości wykorzystywany na pokrycie niezbędnych kosztów związanych z utrzymaniem i leczeniem. Do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota ok. 780 zł miesięcznie.
Nie można zatem uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że stosownie do generalnej zasady postępowania, skarżący osiągając stały dochód, powinien partycypować w kosztach wszczętego przez siebie postępowania.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.