Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt III SAB/Kr 39/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że A. W., reprezentowana przez pełnomocnika, wnioskiem z dnia 3 kwietnia 2013 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W przedmiotowym wniosku zostało wskazane, że skarżąca jest osobą bezrobotną, poszukującą pracy i obecnie przebywa poza granicami Polski. W skład jej majątku wchodzi tylko dom drewniany, do kapitalnego remontu na działce 45 a w miejscowości D..
Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącej złożył sprzeciw, w którym podniósł, że nieudzielenie pomocy prawnej z urzędu jest zamknięciem drogi do sądu. Ponadto jest oczywiste, że sytuacja materialna A. W. nie uległa zmianie, a obecnie przebywa ona na utrzymaniu osób obcych i nadal nie pracuje.
W związku z tym, że oświadczenie strony zawarte we wniosku okazało się niewystarczające Sąd zarządzeniem z dnia 24 maja 2012 r. wezwał pełnomocnika skarżącej do wyjaśnienia m.in. czy skarżąca jest zarejestrowana w urzędzie pracy, czy korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, czy nadal poszukuje pracy w USA i jakie są dochody rodziców skarżącej. W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik skarżącej podał, że A. W. nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, nie przebywa w Polsce, matka skarżącej pobiera emeryturę w kwocie ok. 1500 zł, a ojciec odmawia ujawnienia dochodów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, iż osoba chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd stwierdził, że pełnomocnik skarżącej wezwany - zarządzeniem z dnia 24 maja 2013 r. - do złożenia dodatkowych wyjaśnień, w odpowiedzi na powyższe podał tylko szczątkowe, wybiórcze informacje. Nadal nie zostały ujawnione dochody rodziców skarżącej i jej rzeczywisty stan majątkowy. Taka postawa skarżącej i nieprawidłowe wykonanie wezwania Sądu, jak również zatajanie pewnych wiadomości uniemożliwia poprawną weryfikację i ocenę jej rzeczywistej sytuacji finansowej.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła A. W., reprezentowana przez pełnomocnika, wnosząc o jego uchylenie.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, iż pełnomocnik skarżącej w precyzyjny sposób odpowiada na wezwania Sądu. Pełnomocnik stwierdził, że wykazał, iż skarżąca od czerwca 2012 r. do lutego 2013 r. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, jest osobą samotną i była na utrzymaniu matki. Wykazała, iż skarżąca nie pracuje i jest na utrzymaniu obcych osób. Podniosła także, że ojciec skarżącej odmawia ujawnienia swoich dochodów, bowiem uważa, że kodeks rodzinny i opiekuńczy nie obliguje go do pokrywania kosztów adwokackich czy sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – zwanej dalej "p.p.s.a." - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym).
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny – oddalając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy. Sąd w żaden sposób nie odniósł się do okoliczności przedstawionych przez pełnomocnika skarżącej w sprzeciwie od postanowienia referendarza Sądowego z dnia 19 kwietnia 2013 r., w szczególności faktu, że skarżąca jest osoba niepracującą i przebywa na utrzymaniu obcych osób. Nie można także czynić zarzutu pełnomocnikowi skarżącej, iż w sposób wybiórczy wykonała zarządzenie Sądu z dnia 24 maja 2013 r. Stwierdzić należy, iż pełnomocnik skarżącej w odpowiedzi na zarządzenie z dnia 24 maja 2013 r. udzieliła odpowiedzi na wszystkie pytania. Także niezrozumiałym jest wzywanie skarżącej do podawania dochodów jej ojca skoro z nim wspólnie nie zamieszkuje. Należy zauważyć, iż w formularzu PPF w rubryce "Dochody" należy wpisać dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro skarżąca nie zamieszkuje wspólnie ze swoimi rodzicami to trudno oczekiwać aby prowadziła z nimi wspólne gospodarstwo domowe.
Sąd I instancji nie wziął pod uwagę wyżej wskazanych okoliczności, dlatego też należało uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, który na podstawie przedstawionego materiału winien dokonać oceny istnienia przesłanek do zmiany orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.