Postanowienie NSA z 8 października 2013 r., I OZ 857/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 8 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 31 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 208/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Maciej Dybowski przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 31 lipca 2013 r., II SA/Sz 208/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił T. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2012 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] 2012 r.) w przedmiocie opłaty adiacenckiej.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że T. W. (dalej skarżący), wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.362 zł, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że prowadzi działalność gospodarczą z której aktualnie nie uzyskuje żadnych dochodów; ma z tego tytułu zobowiązania kredytowe w łącznej wysokości 10.000 zł miesięcznie, które spłaca przy pomocy rodziny. Wnioskodawca oświadczył, że płaci byłej żonie alimenty w kwocie 1.000 zł miesięcznie. T. W. wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną i trójką dzieci, posiada cztery działki budowlane i nieruchomość rolną o pow. 6 ha; nie ma domu ani mieszkania, żadnych przedmiotów wartościowych czy też oszczędności. Miesięczny dochód pięcioosobowej rodziny wynosi 1.900 zł brutto i składa się z wynagrodzenia za pracę konkubiny w wysokości 1.600 zł i otrzymywanych przez nią alimentów na dziecko w kwocie 300 zł (k. 38-39 akt sądowych).

W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dowodów źródłowych skarżący przedłożył kserokopie dokumentów: harmonogramu spłat kredytu gotówkowego udzielonego przez [...] w kwocie 58.217,79 zł na okres 5 lat, z wysokością raty 711,45 zł, harmonogramu spłat rat kredytu udzielonego przez [...] zawartego dnia 23 sierpnia 2012 r. na zakup pojazdu samochodowego w wysokości 156.531,79 zł na okres 5 lat z wysokością raty 3 258,58 zł, umowy kredytu zawartego dnia 19 lipca 2012 r. z [...] na zakup pojazdu marki Volkswagen i pokrycia wydatków PS BROKERS (2 tys. zł) w łącznej kwocie 27 127,66 zł na okres 5 lat, z wysokością raty 617,10 zł. Dodatkowo skarżący przesłał wyciągi z konta w [...] za okres od 25 stycznia 2013 r. do 25 kwietnia 2013 r., kserokopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów – sumy 2013 rok, z której wynika, że za okres styczeń-marzec 2013 r. osiągnął przychód w wysokości 215.782,93 zł, dochód za ten okres wyniósł 85.141,44 zł, a wartość spisu z natury na początek roku podatkowego wynosiła 679.723,58 zł. Wnioskodawca przedłożył wyciąg z własnego konta bankowego w [...] obejmującego okres od 31 stycznia 2013 r. do 18 kwietnia 2013 r. Dodatkowo oświadczył, że dom położony w K. [...] jest jego wyłączną własnością obciążoną hipoteką, a lokal w którym ma siedzibę jego firma [...] jest wynajmowany od Z. W. na zasadzie grzecznościowego użyczenia, oraz, że w ciągu ostatniego kwartału skarżący uzyskał od ojca pomoc w kwocie 30 tys. zł. Skarżący wyjaśnił, że posiadane nieruchomości podzielone zostały w celu wybudowania osiedla domów jednorodzinnych, planowany dochód z tej inwestycji to ok. 1,5 mln zł w okresie 5 lat, a inwestycja ma być realizowana ze środków własnych (k. 42-67 akt sądowych).

W ocenie Sądu I instancji oświadczenie skarżącego dotyczące sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych nie jest pełne i nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że jego pięcioosobowa rodzina utrzymuje się z kwoty 1.900 zł miesięcznie i pomocy rodziny, nie ma żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Tymczasem z wniosku i przedłożonych dowodów źródłowych wynika, że na same tylko alimenty i spłatę zaciągniętych kredytów, w tym na zakup dwu samochodów w 2012 r., skarżący wydaje miesięcznie 15.587 zł. A przecież, zdaniem Sądu I instancji, skarżący ponosi też inne wydatki, w tym koszty utrzymania domu i rodziny, których nie udokumentował. W formularzu PPF podał, że nie posiada domu ani mieszkania. Jednak w oświadczeniu złożonym na wezwanie podał, że dom położony w [...] stanowi jego własność. W 2012 r. skarżący zaciągnął dwa kredyty na zakup samochodów w wysokości 156 tys. zł i 25 tys. zł na okres 5 lat i kredyt gotówkowy w kwocie 58.217,79 zł. Oznacza to, że wnioskodawca miał i nadal ma zdolność kredytową. Osoba spełniająca przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie byłaby w stanie zaciągać takich kredytów ani ich spłacać. Sąd I instancji zaznaczył, że mimo deklarowanej trudnej sytuacji majątkowej skarżący ponosi wydatki, mające charakter wydatków wręcz luksusowych. Z przesłanych wyciągów z konta bankowego wynika, że skarżący w lutym 2013 r. (po wniesieniu skargi), przebywał na wczasach w Egipcie. W marcu 2013 r. (po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego) skarżący na grę w pokera on line wpłacił łącznie kwotę 4 110 zł, w sklepie [...] dokonał zakupu na kwotę 2 200 zł, w hotelu [...] uiścił kwotę 680 zł. W lutym i kwietniu 2013 r. również dokonywał wpłat na grę on line. Miesięczne koszty zakupu samego tylko paliwa wynoszą ok. 700 zł.

Z przesłanych wyciągów z kont bankowych, zdaniem Sądu I instancji wynika, że skarżący obraca dużymi kwotami pieniędzy (co potwierdzają opisane wydatki). W marcu 2013 r. na jego konto wpłynęła łącznie kwota 43 800 zł, w kwietniu 2013 r. 5 200 zł, a w lutym 2013 r. 147 tys. zł. Oświadczenie o wysokości pomocy uzyskanej od ojca w ostatnim kwartale w kwocie 30 000 zł wskazuje na to, że może on liczyć na pomoc najbliższych. Mimo rzekomych problemów finansowych i ponoszenia wydatków nie znajdujących pokrycia w deklarowanych dochodach, nie wykazał on, by posiadał jakiekolwiek zaległości w regulowaniu zobowiązań.

Sąd I instancji zaznaczył, że skarżący posiada nieruchomość o powierzchni 6 ha i planuje budowę osiedla domów jednorodzinnych, z której również uzyska dochód, przy czym realizację tej inwestycji zamierza sfinansować ze środków własnych.

Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazał, by spełniał warunki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżącego nie sposób zaliczyć do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, którym brak środków finansowych uniemożliwia dostęp do sądu. Skarżący posiada dom i inne nieruchomości, a kwoty ponoszonych przez niego comiesięcznych wydatków świadczą o tym, że jest on w stanie ponieść konieczne koszty postępowania wywołane skargą w całości (k. 85-89 akt sądowych).

Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie wywiódł skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego W.J. Zaskarżając owo postanowienie w całości wskazał na naruszenie przepisów postępowania: art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżący jest w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości 1362 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wskazując na powyższe naruszenie skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez uwzględnienie w całości wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych i zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję z [...] 2012 r.; wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 196 ppsa, do czasu rozstrzygnięcia zażalenia przez NSA; ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i o przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania (k. 93-109, 114-115 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Art. 246 § 1 pkt 2 ppsa wprost nakłada na stronę obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swych praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.

Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i winno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 ppsa wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie należycie zbadał przesłanki warunkujące przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym i prawidłowo doszedł do przekonania, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżącego wskazują, że nie należy on do grona osób ubogich, których nie stać na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Również wzięcie pod uwagę przez Sąd I instancji przy ocenie przedmiotowego wniosku faktu, że skarżący i jego rodzina mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe zasługuje na aprobatę.

Skarżący wpłaca znaczne kwoty na grę w pokera i ruletkę on line (4.110 zł w marcu 2013 r. – w tym po otrzymaniu 11 marca 2013 r. wezwania do uiszczenia 1.326 zł wpisu) jak również zakupy w [...] na kwotę 2.227,80 zł (k. 2, 3, 28, 29, 49, 50, 51, 52 akt sądowych). Skarżący 11 marca 2013 r. – w dniu otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, wydał w KLUBIE [...] 666 zł (k. 50 akt sądowych). Z historii operacji przedstawionego przez skarżącego wynika, że ma on również inne konta bankowe (k. 49, 50, 51, 52 akt sądowych).

Z oświadczenia skarżącego, że na posiadanych nieruchomościach, które zostały podzielone, ma zamiar wybudować osiedle domów jednorodzinnych ze środków własnych (k. 63 akt sądowych), można wywnioskować, że skarżący posiada środki pieniężne, które może również przeznaczyć na uiszczenie wpisu w niniejszej sprawie w wysokości 1.362 zł – niższej niż najniższa płaca w Polsce. Załączone do zażalenia odpisy dokumentów nie prowadziły do odmiennych wniosków.

Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa orzec jak w sentencji