Postanowienie NSA z 5 sierpnia 2016 r., I OZ 868/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 5 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 1576/15 o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi

Sprawa

w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Monika Nowicka przewodniczący

Uzasadnienie

K. S., wniosła w dniu 11 sierpnia 2015 r. skargę na decyzję Ministra Edukacji Narodowej w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, która - uwagi na nieuzupełenie braków fiskalnych - została przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucona postanowieniem z dnia 17 marca 2016 r.

Pismem z dnia 19 kwietnia 2016 r. uzupełnionym w dniu 20 kwietnia 2016 r., jej ojciec, działając jako pełnomocnik strony, wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego. We wniosku wskazał, że będąc w postępowaniu sądowym pełnomocnikiem córki, nie uiścił wpisu, ponieważ nie wiedział o skierowaniu do niego wezwania. Awizo przesyłki podjął ze skrytki pocztowej po terminie przewidzianym do podjęcia, a poprzez zakładkę śledzenia przesyłek Poczty Polskiej mógł tylko ustalić, że nadawca pisma jest z W. Skarżąca twierdziła również, że ubiegły rok był dla ustanowionego przez nią pełnomocnika trudny organizacyjnie, a jesienią i zimą nastąpiła kumulacja wielu problemów.

W piśmie zaś z dnia 20 kwietnia 2016 r., wniesionym przez pełnomocnika ustanowionego dla skarżącej z urzędu, podniesiono, że A. S. był aktywnie zaangażowany w życie rodzinne. Pomagał żonie w dojazdach do pracy, a córce na zajęcia szkolne i dodatkowe. Z uwagi na rozpoczęcie nauki w szkole podstawowej przez najmłodszą z córek reorganizacji uległo życie całej rodziny. Ponadto, w okresie doręczania przesyłki awarii uległ samochód A. S., w którego naprawę był on zaangażowany osobiście, szukając i przewożąc części do naprawy. Czasochłonne okazało się również kupno i naprawa samochodu dla jego teściowej, będącej osobą niepełnosprawną.

Oddalając ww. wniosek, Sąd Wojewódzki – powołując się na treść art. 86 i art. 87 p.p.s.a. – uznał, że skarżąca nie uprawdopodobnia braku winy w uchybieniu terminu do dokonania ww. czynności.

Zdaniem Sądu, podane przez skarżącą przyczyny uchybienia terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi, czyli nawał pracy, dodatkowe problemy związane z awarią samochodu oraz ogólne przemęczenie, ustanowionego przez nią pełnomocnika - A. S. nie uprawdopodobniały braku winy w uchybieniu terminu, ponieważ wskazywały na niezachowanie najwyższej staranności w dbaniu o własne interesy.

Braku winy w uchybieniu terminu nie można było również rozpatrywać w kontekście nieodebrania odpisu zarządzenia wzywającego do wpisu. Przesyłka sądowa została bowiem wysłana na podany przez pełnomocnika skarżącej adres korespondencyjny. Nadto Sąd pouczył stronę o konieczności i skutkach informowania Sądu o zmianie miejsca zamieszkania (w wezwaniu z dnia 25 września 2015 r., doręczonym stronie w dniu 15 października 2015 r.). Ani zatem nieodebranie przesyłki z urzędu pocztowego ani też pomoc rodzinie nie była zdarzeniem nagłym i nieprzewidywalnym. Awaria samochodu również nie była dostatecznym usprawiedliwieniem dla nieodebrania przesyłki sądowej.

Z tych powodów Sąd stwierdził brak podstaw do przyjęcia, że uprawdopodobniony został w tym przypadku brak winy w uchybieniu terminu.

Sąd zwrócił także uwagę na znacznie różniące się od siebie uzasadnienia sporządzonych przez obu ustanowionych na rzecz skarżącej pełnomocników wniosków o przywrócenie terminu w zakresie okoliczności skutkujących uchybieniem terminu. W ocenie Sądu, odmienności te również wskazywały na brak wykazania należytej staranności w dbałości o interesy skarżącej, ponieważ w obydwu wnioskach eksponowano inne okoliczności uzasadniające uchybienie terminu, choć wszystkie dotyczyły pełnomocnika skarżącej – A. S., zatem powinny one być tożsame.

K. S., w zażaleniu złożonym na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zakwestionowała jego prawidłowość, wskazując, że w świetle przedstawionych w piśmie z dnia 20 kwietnia 2016 r. okoliczności istniały podstawy do przywrócenia skarżącej terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi. Sąd zaś, zwracając uwagę na zawarte w pismach z dnia 19 i 20 kwietnia rozbieżności w zakresie uzasadniania ww. wniosku, nie wskazał, czego konkretnie owe rozbieżności dotyczyły. Jeżeli zaś takie istniały to Sąd powinien był zwrócić się do A. S. o ich wyjaśnienie, skoro wniosek został oparty na okolicznościach bezpośrednio go dotyczących.

W zażaleniu podkreślono również, iż pełnomocnik skarżącej A. S. - z uwagi na zaistnienie w okresie doręczania wezwanie do uzupełnienia braku fiskalnego skargi - z powodu wielu nieprzewidzianych okoliczności nie mógł tak rozplanować swojego czasu, aby w terminie odebrać przedmiotowe wezwanie. Wskazano przy tym, iż nałożony na pełnomocnika strony wymóg zachowania szczególnej staranności był zbyt rygorystyczny, a ponadto że ww. postanowienie uniemożliwi dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji.

Odpowiedź na zażalenie nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Natomiast zgodnie z art. 87 p.p.s.a. warunkami przywrócenia uchybionego terminu są: złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, równoczesne ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu dokonanie czynności uchybionej. Wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie, czyli niespełnienie chociażby jednej z nich powoduje, że uchybiony termin nie może zostać przywrócony.

Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zatem w przypadku, gdy strona, uchybiając terminowi, dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, dokonana przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie będzie w tej sytuacji dopuszczalne.

Artykuł 86 § 1 p.p.s.a. nie określa, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne. W orzecznictwie i w literaturze prawniczej przyjmuje się, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu przez stronę (oraz jej pełnomocnika) szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy.

Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia po ww. kątem należało jednak w pierwszym rzędzie wskazać, iż aktualnie w toku niniejszego postępowania sądowego, skarżącą reprezentuje dwóch pełnomocników, jej ojciec (A. S.) oraz ustanowiona na jej rzecz - w ramach przyznanego prawa pomocy - r. pr. U. J. W czasie doręczania skarżącej wezwania do uzupełnia braku fiskalnego skargi, jedynym jej pełnomocnikiem był A. S. W sprawie oboje pełnomocnicy wnieśli wnioski o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi (wnioski z dnia 19 i 20 kwietnia 2016 r.). Dlatego Sąd Wojewódzki zasadnie potraktował oba złożone przez pełnomocników pisma jako jeden wniosek o przywrócenie terminu do dokonania ww. czynności. Chociaż bowiem oba pisma się od siebie różnią, to jednak nie ulega wątpliwości, iż zawarta w nich argumentacja w istocie zmierza do wykazania, że uzupełnienie braku fiskalnego skargi w zakreślonym do dokonania tej czynności terminie było niemożliwe, bowiem ustanowiony wówczas na rzecz skarżącej pełnomocnik - z uwagi na szereg obowiązków, jakie go obciążały oraz niekorzystnych zbiegów okoliczności - nie mógł odebrać korespondencji z wezwaniem do dokonania tej czynności.

O ile zatem należy uznać, że wyrażone przez Sąd I instancji stanowisko w zakresie rozbieżności obu pism nie było całkiem trafne, to jednak wydane przez ten Sąd orzeczenie należało uznać za prawidłowe. W złożonych pismach nie uprawdopodobniono bowiem okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do uiszczenia w niniejszym przypadku wpisu od skargi.

Bez wątpienia bowiem kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę (jej pełnomocnika) obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu ma zaś charakter wyjątkowy i nie jest możliwe w sytuacji, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem o braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu nagłej, niespodziewanej przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie.

Nie można bowiem uznać, iż realizowane przez pełnomocnika skarżącej obowiązki względem członków rodziny miały taki charakter. Skarżąca nie uprawdopodobniła bowiem, że potrzeba sprawowania wzmożonej opieki nad rodzicami, czy córką oraz konieczność wsparcia żony była nieprzewidziana i zaistniała właśnie w czasie skierowania do niego przesyłki z ww. wezwaniem. Jeżeli zaś jej ojciec owe zadania wykonywał wcześniej to musiał się liczyć z tym, że - z uwagi na pełnienie dodatkowej funkcji pełnomocnika córki - przypadną mu nowe obowiązki.

Skarżąca, poza przedstawieniem szczegółowego opisu w tym zakresie, nie powołała żadnych dowodów mogących jej twierdzenia uprawdopodobniać, podobnie zresztą jak nie przedstawiła, żadnych dowodów mających świadczyć o tym, iż samochód ustanowionego przez nią pełnomocnika uległ poważnemu uszkodzeniu w tamtym czasie, a jego uszkodzenie oraz naprawa niosła ze sobą skutek w postaci braku możliwości odebrania przez jej ojca korespondencji z Sądu.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), orzekł jak w sentencji postanowienia.