Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej również: Sąd I instancji), postanowieniem z 11 października 2022 r., sygn. akt I SAB/Wa 153/22, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej, jako "p.p.s.a.", odrzucił skargę J. S. (dalej również: Skarżąca) z 8 marca 2022 r. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] (dalej również: Prezydent) w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] – działka oraz "[...]". W punkcie drugim natomiast Sąd I instancji orzekł o zwrocie Skarżącej ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z treści prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 829/15 wynika, że przedmiotem kontroli Sądu - w wyniku skargi Skarżącej - była zarówno bezczynność jak i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta w rozpoznaniu wniosku z 5 marca 2010 r. o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. jako "[...]" – działka oraz "[...]". Przedmiotem natomiast wniesionej skargi Skarżącej z 8 marca 2022 r. jest przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta w przedmiocie nierozpoznania tego samego wniosku dotyczącego tej samej nieruchomości i złożonego przez tą samą Skarżącą. W związku z powyższym Sąd I instancji uznał, że zarówno niniejsza sprawa, jak i zakończona wyrokiem z 17 marca 2016 r. dotyczy tego samego przedmiotu i zawisła między tymi samymi podmiotami.
W związku z powyższym, w ocenie Sądu I instancji, inicjowanie kolejnego postępowania na skutek skargi na bezczynność (przewlekłe prowadzenie postępowania) w tej samej podmiotowo i przedmiotowo sprawie jest niedopuszczalne, a skarga w tym zakresie podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a., z uwagi na powagę rzeczy osądzonej (res iudicata). Powyższe, zdaniem Sądu I instancji, dowodzi, że wniesiona w tej sprawie skarga na przewlekłość postępowania jest tożsama zarówno pod względem podmiotów, jak i przedmiotu ze skargą rozpoznaną ww. prawomocnym wyrokiem. Sąd I instancji uznał bowiem, że sprawa objęta skargą z 8 marca 2022 r. została już prawomocnie osądzona.
Zażalenie na postanowienie Sądu I instancji wywiedli następcy prawni zmarłej 13 marca 2022 r. Skarżącej, tj. K. S., M. S. oraz F. S. wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili:
- naruszenie przepisów postępowania - art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 725 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.". w zw. z art. 35 § 1, § 2, 3 k.p.a. w zw. z art. 36 § 1 k.p.a. (w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022, poz. 2492), powoływanej dalej jako "p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a) w zw. z art. 163 § 2 p.p.s.a. w zw. z art.166 p.p.s.a. w zw. z art.141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a., przez błędne ustalenia i oceny w zakresie okoliczności istotnych dla merytorycznego rozpoznania skargi, zwłaszcza odnośnie uprzedniego prawomocnego osądzenia sprawy oraz przez brak rozpoznania zarzutów skargi (istotnych okoliczności związanych z zarzutami skargi i ich uzasadnieniem); oraz przez niewłaściwą kontrolę sądową postępowania skarżonego organu (w istocie brak kontroli) oraz przez błędny brak ustaleń i ocen odnośnie przewlekłości oraz związanych z nimi rozstrzygnięć żądanych skargą (a w konsekwencji brak uzasadnienia i naruszenie art.163 § 2 p.p.s.a. w zw. z art.166 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a.) oraz wadliwe zastosowanie art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a. (przez odrzucenie skargi mimo braku podstaw do takiego orzeczenia wobec braku uprzedniego prawomocnego osądzenia sprawy za okres po dniu 16 grudnia 2020 r.), a także w zakresie okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa materialnego (odnośnie ustalenia i oceny przewlekłości oraz związanych z nimi rozstrzygnięć żądanych skargą);
- naruszenie prawa materialnego - art. 12 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 6 i art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 35 § 1, § 2, 3 k.p.a. w zw. z art. 36 § 1 k.p.a. (w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a.) oraz art. 45 § 1 Konstytucji RP przez błędne zastosowanie (brak zastosowania), w tym wskutek błędnej i niedokonanej kontroli postępowania skarżonego organu oraz przez brak merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez sąd;
- naruszenie przepisów postępowania - art. 153 p.p.s.a. (w tym w zw. z art. 190 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art.141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a.), przez orzekanie z naruszeniem związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania oraz wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 3 marca 2020 r., I OZ 165/20, w tym przez brak właściwego uzasadnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, z którą mamy do czynienia w przypadkach enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 pkt 1-6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej "p.p.s.a.". Zgodnie natomiast z art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając wniesione zażalenie dostrzegł, że w sprawie mamy do czynienia z nieważnością postępowania o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią ww. artykułu nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona postępowania nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie reprezentowany. Ponadto z treści art. 25 § 1 p.p.s.a. wynika, że osoba fizyczna, osoba prawna lub organ administracji publicznej mają zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa), czyli zdolność do zajmowania pozycji podmiotu postępowania sądowoadministracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 26 § 1 p.p.s.a. zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach sądowoadministracyjnych (zdolność procesową) mają osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz organizacje społeczne i jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 25 p.p.s.a. Każdy człowiek od chwili urodzenia aż do śmierci ma zdolność prawną (art. 8 § 1 Kodeksu Cywilnego), a zatem i zdolność sądową. Jednocześnie zgodnie z brzmieniem art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a, sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki umożliwiające jej działanie.
Mając powyższe na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie kluczową kwestią, której nie zauważył Sąd I instancji jest fakt, że Skarżąca w dniu wniesienia skargi (przez jej profesjonalnego pełnomocnika) nie mogła skutecznie jej wnieść, ponieważ w tym dniu już nie żyła. Zgodnie bowiem z art. 43 p.p.s.a. w razie śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej pełnomocnictwo wygasa. Skoro pełnomocnictwo z chwilą śmierci wygasa, to pełnomocnik, który wniósł skargę po śmierci swego mocodawcy nie ma skutecznego umocowania. Ze znajdującego się w aktach sądowych sprawy aktu poświadczenia dziedziczenia z 24 marca 2022 r. Repertorium A Nr[...], który nadesłał pełnomocnik Skarżącej wynika, że Skarżąca zmarła 13 marca 2022 r., podczas gdy skarga z 8 marca 2022 r. wniesiona w jej imieniu przez profesjonalnego pełnomocnika została nadana w Urzędzie Pocztowym dopiero w dniu 30 marca 2022 r., a więc już po jej śmierci. Zauważyć przy tym należy, że jeżeli osoba fizyczna umrze przed wszczęciem postępowania sądowego, to nie może ono być wszczęte wobec braku strony. Wniesienie skargi przez osobę nieżyjącą jest tym samym niedopuszczalne. Ze złożonej skargi jednoznacznie przy tym wynika, że została ona wniesiona w imieniu Skarżącej. Natomiast pełnomocnictwo udzielone przez jej następców prawnych temu samemu pełnomocnikowi profesjonalnemu zostało udzielone dopiero 18 maja 2022 r., a więc po wniesieniu skargi i złożone do akt sądowych sprawy dopiero przy piśmie z 19 lipca 2022 r.
Zatem, w niniejszej sprawie brak zdolności sądowej Skarżącej w chwili wniesienia skargi, obligował Sąd I instancji do jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Powyższe, jak już wspomniano powyżej uszło uwadze Sądu I instancji. Wobec powyższego stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie mimo błędnej podstawy prawnej (art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a.), jak i błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, gdyż wniesiona skarga i tak podlegała odrzuceniu.
Z powyższych przyczyn nie jest konieczne odnoszenie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do zarzutów zażalenia.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.