Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 24 lipca 2018 r., sygn. akt III SAB/Kr 67/18 oddalił wniosek skarżącego Z. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł, że w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie adwokata z urzędu, skarżący ograniczył się do wskazania, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema córkami, posiada mieszkanie, które określił jako "norę", a miesięczny dochód rodziny to [...] zł z "MOPS T.".
Zarządzeniem z dnia 14 czerwca 2018 r. wezwano skarżącego o dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe dotyczące jego stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego.
W odpowiedzi, pismem z 25 czerwca 2018 r. skarżący złożył "zażalenie" na powyższe zarządzenie.
Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, Sąd Wojewódzki podniósł, że same tylko oświadczenia czy twierdzenia wnioskodawcy są w aspekcie uznania określonego faktu za uprawdopodobniony niewystarczające. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, aby możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo.
Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał aby jego stan majątkowy uzasadniał całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, w tym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Pomimo wezwania, w żaden sposób nie udokumentował miesięcznych wydatków i dochodów, jak również nie wyjaśnił czy jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna oraz czy uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych. Powyższe, w ocenie Sądu, uniemożliwiło ocenę sytuacji materialnej skarżącego oraz analizę jego możliwości płatniczych.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Z. Ś., domagając się jego uchylenia w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 244 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 1302, dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika lub częściowym (art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Decydujące znaczenie dla sposobu zakończenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy ma zaś zakres wniosku strony wraz z jego uzasadnieniem co do stanu majątkowego i rodzinnego wnioskodawcy oraz sam charakter sprawy. Należy bowiem mieć na uwadze, że w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych istotne jest to, czy na stronie w ogóle ciąży obowiązek ponoszenia tych kosztów. Kwestię ustawowego wyłączenia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych reguluje art. 239 § 1 p.p.s.a. W pkt 1 lit. a powołanego przepisu ustawodawca wskazał, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Zwolnienie to ma charakter przedmiotowy, niezależny od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony oraz obowiązuje od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego przez cały tok tego postępowania, to jest przed wojewódzkim sądem administracyjnym oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym. Ponadto zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z mocy samej ustawy oznacza, że nawet w sytuacji złożenia wniosku brak jest podstaw do jego merytorycznego rozpoznania i w konsekwencji prowadzić musi do umorzenia postępowania w tym zakresie.
W niniejszej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Sąd Wojewódzki zaskarżonym postanowieniem oddalił przedmiotowy wniosek w całości wskazując, że wobec niepełnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej nie jest możliwa pełna ocena aktualnych możliwości płatniczych skarżącego, a w konsekwencji brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy w całości. Uszło jednak uwadze Sądu, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku skarżącego o przyznanie zasiłków z pomocy społecznej. W świetle cytowanego wyżej art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. powyższe oznacza, że w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Skoro zaś skarżącemu przysługuje ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych, to Sąd I instancji powinien – z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania w tym zakresie – umorzyć postępowanie z jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, stosownie do treści art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., a merytorycznie rozstrzygnąć wniosek wyłącznie w części dotyczącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.
Wobec braku umorzenia postępowania przez Sąd I instancji w powyższym zakresie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 189 p.p.s.a. w zw. z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., postanowił jak w pkt 1 sentencji.
Dokonując natomiast oceny zaskarżonego postanowienia w pozostałym zakresie, stwierdzić należy, że odpowiada ono prawu. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ocenę Sądu I instancji, iż okoliczności powołane przez skarżącego uniemożliwiają dokonanie pełnej analizy jego sytuacji materialnej i tym samym nie uzasadniają ustanowienia na rzecz strony pełnomocnika z urzędu. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie, co wprost wynika z treści art. 246 § 1 i art. 255 p.p.s.a. Zatem to wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Tymczasem jak wynika z akt sprawy, skarżący mimo wezwania, nie przedstawił żądanych dokumentów, ani nie złożył stosownych oświadczeń, pozwalających Sądowi Wojewódzkiemu na ustalenie sytuacji majątkowej strony w celu zbadania czy zaistniały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Takim wykonaniem wezwania nie jest z całą pewnością pismo z dnia 25 czerwca 2018 r., zawierające jedynie wywody skarżącego na rozmaite kwestie prawne. Wobec niewykazania przez skarżącego, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zasadnym było oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji.