Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 20 lipca 2018 r., sygn. akt III SAB/Kr 68/18 oddalił wniosek skarżącego Z. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z.Ś. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. w przedmiocie przyznania zasiłków.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł, że skarżący w złożonym dnia 6 czerwca 2018 r. na urzędowym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Przedstawiane informacje skarżący ograniczył do wskazania, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema córkami. Ponadto należy do niego mieszkanie określone jako "nora", zaś miesięczny dochód rodziny to [...] zł z "mops T.". Uzasadnienie ograniczył do określenia: "kradzież zasiłków".
Zarządzeniem z dnia 14 czerwca 2018 r. wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego.
Skarżący w piśmie z dnia 27 czerwca 2018 r. zatytułowanym "Zwrot kosztów nieprofesjonalnego pełnomocnika NAKAZ" poprzestał na prezentacji własnych poglądów prawnych na rozmaite kwestie.
Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, Sąd
I instancji podniósł, że na przestrzeni ostatnich lat skarżący wnosił wielokrotnie o prawo pomocy. We wszystkich wnioskach swoją sytuacją materialną przedstawia jednak w sposób niekompletny. Nie wykonuje także kierowanych do niego wezwań. Skarżący wie przy tym, jakie dane oraz jakie dokumenty źródłowe należy przedstawić. Zdaje sobie również sprawę z tego, że niekorzystne dla niego rozstrzygnięcia powodowane są wybiórczym, a co za tym idzie, nieprzekonywującym zaprezentowaniem własnej sytuacji majątkowej.
Następnie Sąd stwierdził, że również w rozpoznawanej sprawie przedstawione przez skarżącego informacje uniemożliwiły dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Skarżący wskazał bowiem, że dysponuje dochodem miesięcznym [...] zł miesięcznie, podczas gdy ze znajdującej się w aktach administracyjnych decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] lutego 2018 r. wynika, iż miesięczny dochód rodziny skarżącego wynosi [...] zł. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Z.Ś., domagając się jego uchylenia w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 244 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 1302, dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika lub częściowym (art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Decydujące znaczenie dla sposobu zakończenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy ma zaś zakres wniosku strony wraz z jego uzasadnieniem co do stanu majątkowego i rodzinnego wnioskodawcy oraz sam charakter sprawy.
Należy bowiem mieć na uwadze, że w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych istotne jest to, czy na stronie w ogóle ciąży obowiązek ponoszenia tych kosztów. Kwestię ustawowego wyłączenia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych reguluje art. 239 § 1 p.p.s.a. W pkt 1 lit. a powołanego przepisu ustawodawca wskazał, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Zwolnienie to ma charakter przedmiotowy, niezależny od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony oraz obowiązuje od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego przez cały tok tego postępowania, to jest przed wojewódzkim sądem administracyjnym oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Ponadto zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z mocy samej ustawy oznacza, że nawet w sytuacji złożenia wniosku brak jest podstaw do jego merytorycznego rozpoznania i w konsekwencji prowadzić musi do umorzenia postępowania w tym zakresie.
W niniejszej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Sąd Wojewódzki zaskarżonym postanowieniem oddalił przedmiotowy wniosek w całości wskazując, że wobec niepełnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej nie jest możliwa pełna ocena aktualnych możliwości płatniczych skarżącego, a w konsekwencji brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy w całości. Uszło jednak uwadze Sądu, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku skarżącego o przyznanie zasiłków z pomocy społecznej. W świetle cytowanego wyżej art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. powyższe oznacza, że w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Skoro zaś skarżącemu przysługuje ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych, to Sąd I instancji powinien – z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania w tym zakresie – umorzyć postępowanie z jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, stosownie do treści art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., a merytorycznie rozstrzygnąć wniosek wyłącznie w części dotyczącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.
Wobec braku umorzenia postępowania przez Sąd I instancji w powyższym zakresie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 189 p.p.s.a. w zw. z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., postanowił jak w pkt 1 sentencji.
Dokonując natomiast oceny zaskarżonego postanowienia w pozostałym zakresie, stwierdzić należy, że odpowiada ono prawu. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ocenę Sądu I instancji, iż okoliczności powołane przez skarżącego uniemożliwiają dokonanie pełnej analizy jego sytuacji materialnej i tym samym nie uzasadniają ustanowienia na rzecz strony pełnomocnika z urzędu. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie, co wprost wynika z treści art. 246 § 1 i art. 255 p.p.s.a. Zatem to wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Tymczasem jak wynika z akt sprawy, skarżący mimo wezwania, nie przedstawił żądanych dokumentów, ani nie złożył stosownych oświadczeń, pozwalających Sądowi Wojewódzkiemu na ustalenie sytuacji majątkowej strony w celu zbadania czy zaistniały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy.
Takim wykonaniem wezwania nie jest z całą pewnością pismo z dnia 25 czerwca 2018 r., zawierające jedynie wywody skarżącego na rozmaite kwestie prawne. Wobec niewykazania przez skarżącego, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zasadnym było oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji.