Postanowienie NSA z 5 października 2018 r., I OZ 892/18

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 5 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 1049/17 o odmowie wyłączenia sędziów

Sprawa

w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o zatwierdzeniu podziału nieruchomości postanawia oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Małgorzata Borowiec przewodniczący

Uzasadnienie

W dniu 25 kwietnia 2018 r. M.W. zwróciła się z wnioskiem o wyłączenie w niniejszej sprawie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie: sędziego NSA Jerzego Solarskiego, sędziego WSA Joanny Zdrzałki, sędziego WSA Krystyny Józefczyk, sędziego WSA Magdaleny Józefczyk, sędziego WSA Elżbiety Mazur-Selwy, sędziego WSA Piotra Godlewskiego oraz sędziego WSA Macieja Kobaka. W uzasadnieniu wniosku wskazała na "świadome, rażące naruszenie prawa i uprawnień" przez w/w sędziów. Podała, że sędzia Joanna Zdrzałka postanowieniem z dnia 3 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 949/17 zawiesiła postępowanie sądowe w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy [...] zatwierdzającej podział działek [...], zaś postanowieniem z dnia 4 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 1685/15 zawiesiła postępowanie sądowe w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji Wójta Gminy [...] zatwierdzającej podział działek [...]. Z kolei sędziowie: Krystyna Józefczyk, Magdalena Józefczyk oraz Elżbieta Mazur-Selwa wydały wyrok z dnia 28 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 692/12 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy [...], zatwierdzającej podział działek [...], uchylony wyrokiem NSA z dnia 14 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2236/14. Sędziowie Piotr Godlewski, Maciej Kobak oraz Elżbieta Mazur-Selwa wydali natomiast postanowienie z dnia 21 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 1770/15 o odrzuceniu wniosku o wyłączenie sędziego Jerzego Solarskiego od udziału w w/w sprawie. Ponadto podała, że jej wniosek o wyłączenie sędziego NSA Jerzego Solarskiego złożony w dniu 20 marca 2018 r. nie został prawomocnie rozpoznany.

W związku z wnioskiem skarżącej, w/w sędziowie złożyli pisemne oświadczenie, że nie istnieje po ich stronie żadna okoliczność, o której mowa w art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a.").

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 22 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 1049/17 odmówił wyłączenia od rozpoznania sprawy sędziego NSA Jerzego Solarskiego, sędziego WSA Joanny Zdrzałki, sędziego WSA Krystyny Józefczyk, sędziego WSA Magdaleny Józefczyk, sędziego WSA Elżbiety Mazur-Selwy, sędziego WSA Piotra Godlewskiego, sędziego WSA Macieja Kobaka.

W uzasadnieniu postanowienia podał, że stosownie do treści art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Realizacji bezstronności służy zawarta w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy. Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 – iudex inhabilis) albo na wniosek strony lub żądanie sędziego (art. 19 – iudex suspectus). Instytucja ta służy zapewnieniu rozpoznania sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą i którzy w obiektywnym wymiarze będą wolni od uzasadnionych podejrzeń i wątpliwości co do ich bezstronności, a więc osobistego zainteresowania (z przyczyn faktycznych lub prawnych) wynikiem danej sprawy. Zgodnie z art. 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Z uwagi na to, że treść tego przepisu nie wskazuje, jakiego rodzaju okoliczność mogłyby uzasadniać podejrzenie braku bezstronności sędziego, zasadność wniosku o wyłączenie sędziego jest uzależniona od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób przeprowadzenia postępowania oraz na treść podejmowanego przez sędziego rozstrzygnięcia. W świetle art. 20 § 1 P.p.s.a., wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia. Treść tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że to wnioskodawca, składając przedmiotowy wniosek, jest obowiązany do wskazania okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego. Wniosek o wyłączenie sędziego nie może być oparty tylko na subiektywnym przekonaniu strony o istnieniu takich podstaw.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wynikających z dyspozycji art. 19 P.p.s.a., a Sąd okoliczności takich, jak i okoliczności obligujących do wyłączenia sędziego zgodnie z art. 18 ust. 1 P.p.s.a., nie stwierdził z urzędu. Zarzuty M.W. skierowane względem wymienionych sędziów nie są takimi okolicznościami, które mogłyby stanowić uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w przedmiotowej sprawie. Są one nader ogólne i odnoszą się do subiektywnego poczucia wnioskodawczyni o nienależytym rozstrzygnięciu przez tutejszy Sąd spraw przez nią zainicjowanych. Sam fakt, że sędzia orzekał w innej sprawie skarżącej nie stanowi samoistnej przesłanki do jego wyłączenia, jak również nie stanowi okoliczności świadczącej o braku jego bezstronności w sprawie. Skarżąca na poparcie swoich żądań nie podała żadnych konkretnych argumentów, a jedynie wymieniła sprawy, w których orzekali wcześniej sędziowie, których dotyczy jej wniosek. Jedynie ogólnie wskazała, że w/w sędziowie w sposób świadomy i rażący naruszyli prawo. O wyłączeniu decydować muszą natomiast fakty obiektywne i możliwe do weryfikacji.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia M.W. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraziła niezadowolenie z zajętego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 18 § 1 P.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (pkt 1), swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (pkt 2), osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (pkt 3), w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (pkt 4), w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (pkt 5), w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (pkt 6), dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (pkt 6a), w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (pkt 7). Stosownie do treści art. 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w zaskarżonym postanowieniu, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku M.W. o wyłączenie sędziego NSA Jerzego Solarskiego, sędziego WSA Joanny Zdrzałki, sędziego WSA Krystyny Józefczyk, sędziego WSA Magdaleny Józefczyk, sędziego WSA Elżbiety Mazur-Selwy, sędziego WSA Piotra Godlewskiego oraz sędziego WSA Macieja Kobaka. Wskazane przez skarżącą argumenty nie wypełniają dyspozycji art. 18 P.p.s.a., przewidującego wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Nie stanowią również przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego w oparciu o art. 19 P.p.s.a. Podjęcie przez w/w sędziów niekorzystnych, w odczuciu skarżącej, rozstrzygnięć w innych sprawach toczących się z jej udziałem, nie stanowi podstawy do ich wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie. Podstawy takiej nie stanowi również niezadowolenie strony ze sposobu prowadzenia postępowania sądowego, albowiem w środkach odwoławczych od orzeczeń sądowych może ona podnosić zarzuty dotyczące ewentualnych uchybień procesowych. Przesłanką wyłączenia nie jest także subiektywne przekonanie skarżącej o braku bezstronności w/w sędziów. Przyczyny wyłączenia muszą mieć bowiem charakter obiektywny i znajdować potwierdzenie w podnoszonych przez stronę okolicznościach faktycznych. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że sędziowie, których dotyczył wniosek o wyłączenie, w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji złożyli wymagane oświadczenie. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12, 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13 oraz 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, we wniosku skarżącej o wyłączenie w/w sędziów brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonego przez nich w tej sprawie oświadczenia. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 61/08 oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt K 3/09, publ. "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego" 2011, seria A, nr 1, poz. 5).

W konsekwencji stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że złożony w tej sprawie wniosek o wyłączenie sędziów nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem nie zaistniały przesłanki określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.